TP Hồ Chí Minh: Nhà đất tái định cư nơi dư thừa, nơi thiếu

Bởi từ thực tiễn cho thấy, việc bố trí sử dụng nhà ở và nền đất phục vụ tái định cư còn những hạn chế như một bộ phận quỹ nhà, đất tái định cư chưa được đưa vào sử dụng kịp thời; việc bố trí tái định cư chưa đồng bộ giữa các khu vực, dẫn đến nơi dư thừa, nơi lại thiếu hụt; cơ chế khai thác, xử lý quỹ nhà đất chưa linh hoạt, còn vướng mắc về pháp lý và thủ tục.

Trước đây, UBND TP Thủ Đức và các quận, huyện cũ đăng ký quỹ nhà ở, đất ở phục vụ tái định cư cho 8.359 trường hợp có nhu cầu tái định cư. Căn cứ trên số lượng quỹ nhà ở, đất ở thuộc tài sản công phục vụ tái định cư hiện có, UBND TP Hồ Chí Minh phân bổ 5.785 căn hộ và nền đất cho UBND Thủ Đức và các quận, huyện phục vụ tái định cư, tạm cư cho các dự án đầu tư công trên địa bàn.

Tại thời điểm hiện nay, dự kiến cần thêm khoảng 2.215 căn hộ, nền đất để phục vụ tái định cư cho các dự án giao thông trọng điểm. Trong dài hạn, sẽ phát sinh rất nhiều nhu cầu nhà ở và nền đất phục vụ tái định cư để đáp ứng nhu cầu đầu tư công trên địa bàn thành phố.

Như vậy, trong tình huống này, quỹ nhà ở, nền đất phục vụ tái định cư được xem là thiếu. Tuy nhiên, trên thực tế cho thấy tỉ lệ sử dụng nền đất, căn hộ tái định cư tới thời điểm hiện nay rất thấp chỉ 624 căn hộ và nền đất, chiếm tỷ lệ khoảng 11%. Với tình huống này thì quỹ nhà ở, đất nền phục vụ tái định cư được xem là thừa.

Qua theo dõi của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho thấy, khi khảo sát, điều tra xã hội học để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư, người dân có nhiều lựa chọn về phương thức bồi thường. Do được bồi thường đất theo giá thị trường, trong khi các khu tái định cư ở xa nơi ở cũ, bị thay đổi điều kiện sống nên người dân không muốn ở nơi tái định cư.

Mặt khác, một số căn hộ tái định cư xuống cấp không tạo sự hấp dẫn nên người dân ít chọn phương án tái định cư bằng căn hộ mà chọn phương án nhận tiền. Thậm chí, có trường hợp người dân đăng ký tái định cư, nhưng khi ban hành quyết định bố trí tái định cư, nhiều người vẫn xin chuyển qua phương án nhận tiền nên số lượng nhận nhà ở, nền đất phục vụ tái định cư ít hơn số lượng khảo sát nhu cầu ban đầu. Ngoài ra, nhu cầu tái định cư sử dụng bằng nền đất cao hơn căn hộ dẫn đến quỹ nhà chung cư tái định cư còn trống nhiều.

Trước đây, công tác bồi thường tái định cư do UBND cấp huyện tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp thì UBND phường, xã mới thành lập chưa thể nắm rõ tình hình giải quyết tái định cư của UBND cấp huyện trước đây, chưa xác định chính xác nhu cầu tái định cư trên địa bàn. Hơn nữa, một số dự án đầu tư công nằm trên nhiều phường, nên các phường gặp khó khăn trong việc xác định tình hình bố trí, sử dụng, cũng như xác định nhu cầu trên từng địa bàn phường, xã.

Đặc biệt, ở khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) không thực hiện công tác phân bố quỹ nhà ở, đất ở thuộc tài sản công phục vụ tái định cư như địa bàn TP Hồ Chí Minh trước sáp nhập nên cần rà soát, tính toán lại việc phân bổ nhà, đất tái định cư.

Từ thực tế trên, Sở Xây dựng đưa ra giải pháp ngắn hạn là tại phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chỉ nêu số hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện bố trí tái định cư, địa điểm tái định cư, không ghi số lượng căn hộ, nền đất tái định cư cần phải có.

Đồng thời, quy định ngoài phương án tái định cư bằng căn hộ, nền đất, có thể chọn phương án nhận hỗ trợ bằng tiền (bồi thường theo giá thị trường), đặt hàng mua nhà ở thương mại, ưu tiên xét duyệt mua nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư.

Hơn nữa, qua quá trình theo dõi, nhận thấy tỷ lệ phường, xã sử dụng quỹ nhà ở, đất ở tái định cư rất thấp so với số lượng được phân bổ. Trong khi đó, một số phường, xã khác hiện đang thiếu hụt căn hộ, nền đất phục vụ cho các dự án đầu tư công cấp bách mới phát sinh trên địa bàn: Dự án quốc lộ 13 cần 220 căn, nền; mở rộng quốc lộ 1 cần 539 căn, nền; cầu đường Bình Tiên 159 căn, nền; rạch Văn Thánh 749 căn, nền.. .

Để giải quyết vấn đề này, trước mắt, Sở Xây dựng sẽ tham mưu UBND TP Hồ Chí Minh ban hành các quyết định phân bổ riêng lẻ cho từng dự án mới phát sinh để đáp ứng kịp thời nguồn nhà ở, đất ở cho các dự án đầu tư công cấp bách, theo phương thức phân bổ không quá 40% căn hộ, nền đất so với nhu cầu mà địa phương đăng ký, số căn hộ và nền đất tái định cư còn lại sẽ dùng để bố trí cho các dự án đầu tư công mới; đồng thời, dành 1 phần căn hộ đề bố trí vào quỹ nhà ở phục vụ tái định cư sử dụng chung cho các dự án đầu tư công khi đã sử dụng hết phần căn hộ sử dụng riêng.

Ưu điểm của phương án này là ngay lập tức giải quvết được các nhu cầu về quỹ nhà ở, nền đất tái định cư; đồng thời, sẽ kéo giảm số lượng tồn căn hộ và nền đất tái định cư xuống thấp, giảm chi phí quản lý vận hành hằng năm.

Về lâu dài, UBND các phường, xã phải có trách nhiệm trong việc phát triển, đầu tư xây dựng, tạo lập đất ở phục vụ tái định cư trên địa bàn để đảm bảo nền đất ở phục vụ tái định cư đáp ứng được nhu cầu của địa phương trong thời gian tới. Ưu tiên dành quỹ đất phù hợp quy hoạch trên địa bàn cấp xã để đầu tư xây dựng khu tái định cư hoặc dự án nhà ở xã hội phục vụ tái định cư.

Phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã (nơi có quỹ nhà ở dự kiến bố trí tái định cư) quyết định giá bán nhà ở tái định cư đối với trường họp bố trí nhà ở tái định cư tại địa bàn cấp xã khác với địa bàn cấp xã có đất thu hồi. Việc phân cấp này nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và đấy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, tái định cư trên địa bàn thành phố khi Nhà nước thu hồi đất.

Được biết, trước thời điểm sáp nhập, TP Hồ Chí Minh có 11.132 căn hộ và nền đất thuộc tài sản công phục vụ tái định cư đã có chủ trương chuyển giao Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng để quản lý, phân bổ phục vụ tái định cư, tạm cư cho 253 dự án đầu tư công trên địa bàn. Tuy nhiên, sau rà soát, hơn 5.600 căn hộ và nền đất vẫn chưa được bố trí sử dụng. Trong số này có những căn hộ bị hư hỏng, xuống cấp cần sửa chữa lại.