Cựu Đại sứ Pháp tại Việt Nam Jean Noel Poirier – Người kể chuyện Hà Nội bằng phim

• Triển lãm ảnh “Hà Nội trong tôi”

Gặp ông lần đầu tiên cách đây 5 năm, tôi không khỏi ngỡ ngàng trước tài nói tiếng Việt như... người Việt của một vị Đại sứ. Hỏi ra mới biết, Jean-Noel Poirier có người vợ mang một nửa dòng máu Việt nên phong cách sinh hoạt của gia đình ông, kể cả lúc ở Pháp hay khi đi sứ tại quốc gia nào đều không khác gì người Việt, tức là phải dùng món phở để ăn sáng, xong cà phê và đọc báo...

Cuộc trò chuyện của chúng tôi khi đó khá thú vị, xoay quanh các vấn đề văn hóa cổ truyền và ẩm thực Việt Nam. Phải nói là cựu Đại sứ Pháp Jean-Noel Poirier là người sành ăn và biết thưởng thức ẩm thực Việt. Món ăn Việt Nam ưa thích nhất của Jean-Noel Poirier là phở bò tái chín.

Cựu Đại sứ kể với chúng tôi rằng, ông thích nhất cái cảm giác ăn phở sáng vào ngày mùa đông giá lạnh. Hơi nóng bốc lên từ bát phở xua tan tất cả và chỉ cần thế thôi là ông cũng có một khởi đầu tốt cho ngày làm việc suôn sẻ. Những lần gặp gỡ sau đó của chúng tôi thường diễn ra trong các cuộc họp báo hoặc giới thiệu về văn hóa, con người Pháp tại Việt Nam.

Vẫn phong cách bình dị và cởi mở, ông Jean-Noel Poirier sẵn sàng dành hàng tiếng đồng hồ để trò chuyện với chúng tôi hoặc thậm chí tổ chức một buổi tối chiêu đãi cánh nhà báo chúng tôi bữa tiệc thịt bò "cắp nách" từ Pháp, hay tham gia những trận đá bóng giao hữu với đội bóng của các cơ quan báo chí...

Còn nhớ, trong lần gặp báo chí trước khi kết thúc nhiệm kỳ, Jean-Noel Poirier đã nói rằng ông quyến luyến, yêu thương Hà Nội lắm và chả muốn đi bởi Hà Nội như một phần máu thịt trong ông. Và rồi chỉ 9 tháng sau, ông quay trở lại với bộ phim tài liệu thấm đậm chất trữ tình mang tên "Mon Hanoi" (Hà Nội của tôi).

"Hà Nội là một thành phố nơi mỗi con đường là một vở diễn sống động không ngừng, nơi những xưởng thợ thủ công và các quán cà phê bám lấy vỉa hè, nơi mùi nấu nướng tỏa ra từ căn bếp, bay qua những khoảng sân và níu bước khách bộ hành. Hà Nội duy trì được sự ngẫu hứng, chủ động tức thời, một tinh thần tự do hành động mà nếu như không có nó, một thành phố dần sẽ mất đi cá tính và sự đặc sắc của mình".

Một cảnh trong phim tài liệu "Hà Nội của tôi" do Cựu Đại sứ Pháp tại Việt Nam Jean Noel Poirier thực hiện.

5 năm là khoảng thời gian không dài nhưng cũng đủ để Jean-Nol Poirier, một nhà ngoại giao, có kiến thức sâu sắc về người Việt và ngôn ngữ khám phá về Hà Nội và dải đất hình chữ S. Cựu Đại sứ Pháp từng nói: "Tôi rất thích thành phố Hà Nội. Hà Nội rất có duyên... Tôi thích lang thang trong thành phố. Tôi luôn khám phá những nơi tôi từng đặt chân đến. Tôi tìm cách nắm bắt linh hồn thành phố và tìm hiểu những bí mật vẫn còn ẩn giấu nơi đây".

Và có lẽ vì thế mà Jean-Noel Poirier đã quyết định hợp tác cùng với anh trai, nhà làm phim Henri Louis Poirier để sản xuất một bộ phim về Hà Nội. Ông chia sẻ: "Nhiều đại sứ sau khi hết nhiệm kỳ hay viết một quyển sách về kỷ niệm của họ. Thực tế là tôi quá lười viết sách nên tôi quyết định quay một bộ phim". "Hà Nội của tôi" mang một hoài bão, đó là đem đến cho những cư dân của Hà Nội cũng như tất cả người dân Việt Nam một cái nhìn cá nhân đầy cảm xúc về vẻ đẹp và những nét quyến rũ không ngờ về Thủ đô của họ.

Dưới con mắt của cựu Đại sứ Pháp, Hà Nội luôn tồn tại nhiều nét rất riêng về di sản kiến trúc và về cuộc sống của người dân. Hà Nội khiến ông đắm say bởi sự đa dạng về kiến trúc, trong đó ẩn chứa những dấu tích lịch sử. Các công trình kiến trúc, các biệt thự Pháp ở Hà Nội rất giống kiến trúc ngoại ô của Pháp khiến ông cảm thấy như ở nhà.

Nhưng điều khác lạ là với lối kiến trúc đó, người Hà Nội đã "Việt hóa" nó. Hồi tưởng lại quãng thời gian mới nhậm chức, cựu Đại sứ kể: "Khi bắt đầu nhiệm kỳ Đại sứ vào tháng 8 năm 2012, tôi có cảm giác thân quen với nơi này, như từng sống ở đây trong quá khứ. Có lẽ vì Hà Nội còn lưu giữ nhiều nét kiến trúc Pháp, đặc biệt khu phố cổ giống như có sự kết hôn của kiến trúc Pháp và Việt Nam.

Thực ra lần đầu tôi đến đây là vào năm 1989 trong một cuộc họp ngoại giao. Lúc đó tôi rất xúc động nhưng đồng thời cũng thấy buồn vì cứ tối đến lại tối om, không có đèn. Nhưng khi tôi quay lại, thành phố đã trở nên vô cùng năng động. Thanh niên tươi tắn, lúc nào cũng cười rất vui. Họ cũng suy nghĩ rất tích cực nữa"...

Bằng giọng đọc tiếng Việt của một người nước ngoài, Jean-Noel Poirier đã đem đến một cảm giác khác lạ khi nhận định về con người Thủ đô. Với ông, trung tâm của phim "Hà Nội của tôi" vẫn là con người - những công dân sinh sống tại Thủ đô mà ông quen gọi là "linh hồn của thành phố".

Ông nói: "Người dân Hà Nội có cách sống trong thành phố rất riêng. Họ chẳng có điều gì phải giấu giếm, chẳng có điều gì cần bí mật. Họ sống trên vỉa hè, ăn cơm trên vỉa hè, nuôi con trên vỉa hè, làm việc trên vỉa hè mà không sợ ai "nhòm ngó" cả. Ẩm thực vỉa hè ở đây cũng rất tuyệt. Để khách du lịch đi loanh quanh thành phố và quan sát đời sống vỉa hè, họ sẽ hiểu nhiều về tính cách, tập quán, thói quen của người Việt Nam".

Một điều thú vị nữa trong bộ phim của mình, cựu Đại sứ Pháp thường chọn những địa điểm không có trong các sách hướng dẫn du lịch để ghi hình. Ví dụ như con phố Văn Chương. Jean-Noel Poirier rất thích con phố này và ông đã ghi hình ở đây cả mùa đông lẫn mùa hè. Cựu Đại sứ Pháp lý giải: "Tôi muốn cho mọi người thấy được sự khác biệt của cùng con phố. Đây là nơi hoàn hảo để thoát khỏi công việc văn phòng bận rộn và suy ngẫm trong khi tản bộ.

Văn Chương có nhịp điệu riêng. Nơi đây có một bầu không khí tĩnh lặng, khó có thể tìm thấy ở nơi khác trong trung tâm thành phố... Một điều nữa là tôi cực thích Hà Nội buổi sớm mai và Hà Nội đêm mùa đông. Đây là những khoảnh khắc tuyệt vời để tôi có thể cảm nhận được một Hà Nội bình yên, giản dị và đáng yêu".

Với sự giúp đỡ của anh trai, ông Jean - Noel Poirier đã tự quay, ghi lại được nhiều hình ảnh mộc mạc về Hà Nội, những nét "duyên ngầm" mà đôi khi chính những người hằng ngày sinh sống ở đây chưa nhận thấy. Đặc biệt hơn, để bộ phim có được sự gần gũi với khán giả Hà Nội nói riêng và khán giả Việt Nam nói chung, vị Đại sứ từng có hơn 20 năm học tiếng Việt đã tự viết lời bình, biên dịch và đọc thuyết minh cho bộ phim. Quãng thời gian tự làm phim ấy, Jean-Noel Poirier lại khám phá thêm nhiều điều khác về Hà Nội.

Ông bày tỏ: "Phim giới thiệu về một Hà Nội qua góc nhìn của tôi. Tôi gửi vào đó những gì mình nắm được về linh hồn Hà Nội, những bí mật của Hà Nội mà người Hà Nội không mấy khi để ý đến - một góc nhìn khác từ một người nước ngoài sống ở đây rất lâu và rất yêu thành phố này.

Cũng theo cựu Đại sứ Pháp, những "chuồng cọp" cơi nới tại các khu tập thể ở Thành Công, Giảng Võ quanh Núi Trúc là nét đặc trưng minh chứng cho lối sống thích nghi của người dân Hà Nội. Dù biết những khu tập thể này sẽ dần biến mất trong quy hoạch đô thị hiện tại, song ông vẫn cho rằng có thể sẽ rất đáng giá và thú vị khi giữ lại một vài khu tập thể như minh chứng sống của lịch sử Hà Nội. Jean-Noel Poirier khẳng định: "Hà Nội tự tái tạo mỗi ngày.

Tôi tin rằng những người ra quyết sách của Hà Nội sẽ tìm được sự cân bằng thích đáng giữa xây dựng và phá bỏ. Hà Nội sẽ có trách nhiệm tập thể để không trở thành một thủ đô châu Á đánh mất tâm hồn và sự cuốn hút của mình trên con đường hiện đại hoá... Lễ hội trong lòng tôi nữa, vì tôi quyết định: ở lại Hà Nội thêm vài năm nữa, và tham gia vào hoạt động của thành phố này, của đất nước này... Và để bắt đầu tôi muốn cảm ơn người dân Việt Nam bằng cách gửi tặng bộ phim về Thủ đô Hà Nội: "Hà Nội của tôi".