Cục Quản lý xuất nhập cảnh (QLXNC), tiền thân là Phòng Quản lý ngoại kiều, Phòng Công an Biên phòng được thành lập năm 1953 theo Nghị định số 74 ngày 13/5/1953 của Thứ Bộ Công an (nay là Bộ Công an) quy định về tổ chức của Thứ Bộ và Công an các địa phương.
Trải qua 59 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, trong bất cứ điều kiện hoàn cảnh nào, lực lượng QLXNC luôn vượt qua mọi khó khăn, tận tụy, phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về xuất nhập cảnh và các loại tội phạm khác, lập nhiều chiến công xuất sắc với tinh thần "vì nước quên thân, vì dân phục vụ”.
Năm 1954, sau khi hòa bình được lập lại, mặc dù số lượng cán bộ ít, lực lượng QLXNC đã tiến hành đăng ký, quản lý và cấp giấy phép cư trú cho hàng chục ngàn ngoại kiều; phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ trục xuất hàng trăm đối tượng có hoạt động phức tạp, góp phần ổn định an ninh trật tự. Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lực lượng QLXNC đã chủ động tham mưu, đề xuất các biện pháp quản lý người nước ngoài trong các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự, các tổ chức quốc tế; kết hợp hài hòa các biện pháp quản lý hành chính, nghiệp vụ và tuyên truyền, nhờ đó đã nhận được sự ủng hộ và tạo nên mặt trận chống Mỹ rộng rãi ở khắp các nước trên thế giới.
Sau chiến thắng 30-4-1975, lực lượng QLXNC đã đăng ký, quản lý hàng ngàn người nước ngoài bị kẹt lại miền Nam, tiếp nhận quản lý các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự các nước, triển khai công tác quản lý cửa khẩu sân bay quốc tế. Đặc biệt từ giai đoạn này, lực lượng QLXNC đã tham mưu cho cấp trên ban hành nhiều văn bản pháp quy về công tác xuất nhập cảnh (XNC) được người dân, các ngành và người nước ngoài hoan nghênh, ủng hộ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Đại tá Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Quản lý Xuất nhập cảnh cho biết, để đáp ứng kịp thời những nhiệm vụ đặt ra của công tác an ninh trong thời kỳ hội nhập sâu rộng quốc tế, lực lượng QLXNC đã làm tốt công tác tham mưu cho cấp, ngành chức năng; tiến hành đổi mới mạnh mẽ và toàn diện công tác xuất nhập cảnh, góp phần phục vụ có hiệu quả đường lối đối ngoại, hợp tác quốc tế, phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
Cục QLXNC đã tập trung thực hiện đề án tổng thể xây dựng hệ thống thông tin - máy tính QLXNC, được Chính phủ phê duyệt. Hệ thống máy tính từ Cục QLXNC đến các cửa khẩu sân bay quốc tế, Công an các địa phương, trung tâm máy tính của Tổng cục An ninh và các Cục nghiệp vụ đã kết nối mạng liên hoàn. Qua đó, mọi dữ liệu về XNC được truyền tự động về Trung tâm của Cục QLXNC và Tổng cục An ninh để phục vụ yêu cầu tra cứu xét duyệt nhân sự và kiểm soát việc XNC của khách, phát hiện đối tượng nghi vấn và phục vụ các công tác nghiệp vụ khác.
Thực hiện Đề án 30 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính, Cục QLXNC đã đề xuất giảm trên 40% thủ tục nhưng vẫn đảm bảo công tác quản lý, phục vụ tốt yêu cầu an ninh; có nhiều sự đột phá trong cải cách hành chính như: cấp hộ chiếu cho mọi công dân, thủ tục đơn giản, nâng giá trị hộ chiếu lên 10 năm, cấp đổi hộ chiếu qua đường bưu điện, thực hiện miễn thị thực cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài, đề xuất áp dụng việc bỏ tờ khai nhập xuất cảnh cho mọi hành khách từ ngày 15/9/2010.
Hiện nay, Cục QLXNC đang tích cực phối hợp cùng với các đơn vị chức năng thuộc Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng tổ chức triển khai thực hiện Đề án sản xuất và phát hành hộ chiếu điện tử Việt Nam theo Quyết định phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ. Chỉ tính riêng từ năm 2003 đến nay, lực lượng QLXNC đã kiểm tra, xét duyệt nhân sự cho hơn 7,3 triệu lượt người nước ngoài, người Việt Nam định cư nước ngoài xin nhập cảnh. Năm 2010, do những biến động chính trị tại Libya, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Công an, Cục QLXNC đã phối hợp với các cơ quan chức năng của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng tiến hành đón, tiếp 9.872 lao động Việt Nam từ Libya về nước nhanh chóng, an toàn, không để xảy ra vấn đề phức tạp về an ninh chính trị,
Với những chiến công, thành tích đã đạt được, lực lượng QLXNC đã vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh (năm 2008), Cờ Thi đua của Chính phủ Đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua năm 2007 và nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho các tập thể và cá nhân cùng nhiều phần thưởng cao quý khác…
