Vì xưa giờ, ở nước mình chỉ thấy doanh nghiệp bị khởi tố về trốn thuế, chứ có ai hình dung ra cảnh cá nhân trốn thuế sẽ bị xử lý như thế nào. Cũng đã từng có đề nghị nên công khai danh tính trên truyền thông chuyện nghệ sĩ ngôi sao chây ì nợ thuế.
Mới đây, lãnh đạo Cục thuế TP HCM vừa cho biết, Cơ quan này đã mời 25 nghệ sĩ đến để kê khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân từ năm 2009-2013. Trong đó, có 5 trường hợp phải nộp bổ sung với số tiền thuế hơn 2 tỉ đồng. Trong năm 2013, Cục thuế TP HCM cũng đã truy thu 1,3 tỉ đồng tiền thuế của vài ca sĩ hạng sao.
1. Với biểu thuế thu nhập cá nhân được tính theo cách lũy tiến như hiện tại, với biên độ rất rộng từ 5% cho đến 35% tùy theo thu nhập, thì chắc chắn sẽ có rất nhiều nghệ sĩ (chỉ tính ca sĩ nổi danh, hay gọi là ca sĩ hạng A) phải nộp thuế đến 35% mỗi tháng. Bởi nếu thu nhập của nghệ sĩ khoảng 100 triệu đồng/tháng, cá nhân phải nộp thuế thu nhập 35%. Tất nhiên, khoản nộp này sẽ được khấu trừ nhiều thứ, như: giảm trừ gia cảnh cho bản thân, giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc…
Chính vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà có lần ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng đã nói: "Chúng tôi đã phải đóng thuế lên đến vài trăm triệu, có năm lên đến cả tỉ đồng. Giới nghệ sĩ chúng tôi đã thực hiện nghĩa vụ thuế đúng luật lệ mà chính phủ ban hành”.
Trên thực tế, chỉ có ca sĩ ngôi sao mới đủ sức gây tò mò trong dư luận về số tiền thuế thu nhập cá nhân bởi cát-sê rất cao của họ.
Hai ca sĩ đình đám nhất, thu được khoản cát-sê cao nhất hiện nay vẫn là Đàm Vĩnh Hưng và Mỹ Tâm. Giá cát-sê cho hai ca sĩ này dao động từ 50 - 70 triệu/show, nếu hát ngay tại Sài Gòn. Đi diễn xa, cát-sê sẽ cao hơn tùy theo khoảng cách địa lý, lấy Sài Gòn là trung tâm. Thế nhưng, với đẳng cấp của mình thì Đàm Vĩnh Hưng và Mỹ Tâm rất ít đi diễn tỉnh theo dạng "hát tạp kỹ", họ kén show, lựa chọn kỹ càng. Nếu muốn "rước" các ca sĩ này biểu diễn tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng… bầu show còn phải chịu tiền di chuyển, lưu trú và máy bay, khách sạn hạng sang.
Ngoài Đàm Vĩnh Hưng, Mỹ Tâm… những cái tên còn lại như Hồng Nhung, Thu Minh, Thanh Lam, Hồ Ngọc Hà, Phương Uyên… giá cát-sê tầm 40 - 60 triệu, tùy theo sự kiện tham dự.
Các ca sĩ trẻ như Noo Phước Thịnh, Ngô Kiến Huy, Đông Nhi, Arika Phan… nhận mức cát-sê trên dưới 15 triệu/show. Nếu đi tỉnh, mỗi đêm trung bình chạy show khoảng 3 điểm diễn, mức cát-sê có tăng thêm chút đỉnh, gọi là tiền di chuyển, xăng xe… nhưng cũng không đáng kể. Còn các ca sĩ tập tành khác, kiểu Bùi Anh Tuấn, Hương Tràm, Đồng Lan… những ca sĩ đóng đinh thương hiệu The Voice, giá cát-sê khó có thể cao hơn 10 triệu/show. Sơn Tùng M-TP ca sĩ trẻ đang rất nổi hiện tại, giá cát-sê khoảng trên 25 triệu/show.
Tất nhiên, giá cát-sê mà tôi vừa nêu trên chỉ là tượng trưng, bởi tùy theo những sự kiện hay chương trình mà ca sĩ tham dự. Thậm chí là tùy thuộc vào trình độ trả giá của bầu show mà giá cát-sê có thể cao hoặc thấp hơn. Còn những ca sĩ chưa có tên tuổi, thì vài trăm nghìn/show là chuyện vẫn diễn ra hằng đêm ở các chương trình ca nhạc.
Có những ca sĩ, thi thoảng vớ được một show diễn do "tay mơ" tổ chức, họ hét giá cát-sê rất cao. "Tay mơ" này đồng ý, từ đó, họ khoanh vùng mức cát-sê này, tức là, lấy chuyện hy hữu mười năm mới đến một lần thành chuyện bình thường ngày nào cũng diễn ra. Cái khó của ca sĩ là khi có tên, nếu như họ vẫn cứ giữ mãi mức cát-sê hữu nghị, thì chắc chắn, giá cát-sê của họ rất khó tăng thêm. Bởi mức cát-sê ấy đã được các bầu show mặc định. Chính vì điểm đó, họ thường hét mức cát-sê ngất ngưởng để bầu show biết chuyện thì trả giá… từ từ. Còn bầu show không biết chuyện, "dại lỗ ráng chịu".
2. Có một điều cần phải lưu ý, không phải đêm nào ca sĩ cũng đi hát. Đặc biệt là vào những tháng mưa, tháng mà nữ danh ca Siu Black từng than thở, "Mùa mưa ở Sài Gòn vốn là mùa "mất bóp" của ca sĩ. Có khi trang điểm xong xuôi đến phòng trà, mưa không có khách lại phải về nhà nghỉ". Dẫu vậy, thu nhập ngay cả vào những mùa "mất bóp" của ca sĩ vẫn luôn rất cao so với mặt bằng thu nhập chung.
Nhiều ca sĩ đã từng phân trần về những khoản mà họ phải chi tiêu khi nhận được lời mời show, như tiền vé máy bay, tiền lưu trú, tiền làm tóc, tiền trang điểm, tiền trang phục… rồi tiền cho quản lý đi cùng. Mà những thứ lặt vặt ấy, chiếm của ca sĩ vô cùng nhiều tiền, với những đôi giày vài nghìn USD, kim cương vài tỉ, túi xách hàng trăm triệu… Trong thế giới của họ, với đẳng cấp của họ, bắt buộc họ phải như vậy. Đó là chưa kể đến một quá trình đầy khó khăn mà họ phải trải qua khi chưa được nổi danh, rồi sự khổ luyện của họ. Chứ không đơn giản chỉ là, tự nhiên có thể thành một ngôi sao.
Dư luận cũng đã từng chứng kiến, một vài trường hợp không đủ tiền để "xứng danh ngôi sao", đã phải gồng người mượn đồ hiệu để chụp ảnh, mượn nhà đẹp để khoe… sau cùng lại bị tố, xuất hiện đầy trên các trang báo mạng. Một cô bạn là ca sĩ bảo: "Có túng thiếu thì cũng phải xịn như người ta, không có vẻ bề ngoài xịn thì người ta khinh, rồi khi thương lượng giá cát-sê với bầu show cũng hay bị bắt chẹt".
Vì có quá nhiều thứ để phải toan tính, và cũng với tâm lý hết sức bình thường của một bộ phận người Việt, nghệ sĩ cứ canh… trốn thuế được là trốn. Họ, cũng lắm chiêu trò trong chuyện này.
Một bầu show kể: "Đơn giản nhất vẫn là ghi khoản cát-sê trong hợp đồng thấp hơn nhiều so với số tiền cát-sê thực tế mà ca sĩ được nhận lãnh. Nếu là chỗ thân quen thì khỏi cần làm hợp đồng. Trong các show diễn đi tỉnh, trừ những show dài ngày thì buộc phải làm hợp đồng với ca sĩ. Còn lại, phần nhiều chỉ thỏa thuận miệng". Nhưng không hẳn khi nào ca sĩ cũng gặp bầu show đàng hoàng, họ cũng từng bị xù tiền, bị bầu show chây ì trong việc trả cát-sê mà không biết làm sao.
Những nữ ca sĩ thuộc dạng diva của làng giải trí Việt như, H.N. hay T.L. với kinh nghiệm bao nhiêu năm vẫn bị bầu show xù tiền gọn ơ. Mà số tiền họ bị xù, so với nhiều người là cả một gia tài. Tuy nhiên, dĩ hòa vi quý với lại "kiện thì lấy bằng chứng đâu mà kiện". Quan trọng nữa, họ không có thời gian để làm lớn chuyện. Bầu show xù tiền của nghệ sĩ, thì trong giới nghệ sĩ cạch mặt, xem như đó là một cách trả thù.
Một vài năm gần đây, ca sĩ thường mở công ty cá nhân để ít nhiều lách được chuyện thuế thu nhập, vì thuế doanh nghiệp khác với thuế thu nhập cá nhân. Đồng thời, công ty cũng hỗ trợ cho ca sĩ rất nhiều về việc sản xuất album, dự án ca nhạc..
Đối với những ca sĩ ngôi sao muốn minh bạch về tiền bạc với bầu show, họ thường thỏa thuận rất kỹ bên nào là người chịu 10% thuế thu nhập cá nhân, như trường hợp của ca sĩ Mỹ Tâm tại lễ hội pháo hoa quốc tế diễn ra ở TP Đà Nẵng vào năm trước, với số cát-sê trên 100 triệu cho đêm diễn, cô yêu cầu đơn vị ký hợp đồng với mình phải chi trả phần thuế thu nhập. Số tiền cát-sê này, theo như lãnh đạo UBND TP Đà Nẵng phản ứng rất gay gắt, giá cát-sê như vậy là không hợp lý và phù hợp với chương trình pháo hoa nói riêng và tình hình kinh tế Việt Nam nói chung.
Thời điểm đó, vụ lùm xùm này rất căng thẳng. Đến độ, một cá nhân vốn ít cải chính thông tin như Mỹ Tâm, cũng phải lên tiếng đính chính: "Tâm không biết có sự nhầm lẫn nào không? Chương trình pháo hoa năm nay ở Đà Nẵng, Mỹ Tâm chưa hề ký hợp đồng nào 6.000 USD, cũng không có việc làm tròn giá 110 triệu đồng và cũng không có chuyện buộc thành phố phải chịu luôn cả tiền thuế VAT 10% nào cả". Mọi thứ được lèo lái sang cho người quản lý của Mỹ Tâm một cách rất nhịp nhàng.
Một bầu show cho biết, kinh tế suy thoái cũng ít nhiều ảnh hưởng đến show diễn của ca sĩ. Nhưng, sự ảnh hưởng là không đậm nét, cát-sê của họ vẫn giữ nguyên và khả năng "mỉm cười cũng ra tiền khi còn danh vọng" là điều hết sức hiển nhiên. Nghĩa là, có ra sao đi chăng nữa, thì thu nhập hiện tại của ca sĩ ngôi sao vẫn cao gấp nhiều lần so với mức thu nhập chung.
Thu nhập cao thì phải đóng thuế với định mức tương xứng, đó là điều không thể bàn cãi và trốn tránh. Thuế, là nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi cá nhân nộp thuế. Điều này, cũng thể hiện sự văn minh của người nộp thuế đúng và đủ. Để làm được điều này, vẫn cần tinh thần công dân gương mẫu của ca sĩ hơn là các biện pháp ngăn chặn hành vi trốn thuế của nhân viên thuế.
Theo lãnh đạo Cục Thuế TP HCM, thì "có nhiều đơn vị tổ chức đồng ý trả tiền thuế 10% cho nghệ sĩ nhưng phần tiền thuế này chỉ mới là tạm thu. Trong năm, nghệ sĩ nhận tiền cát-sê ở nhiều điểm khác nhau, thực hiện quyết toán thuế vào cuối năm mới làm rõ đóng thừa hay thiếu thuế. Những nghệ sĩ có thu nhập cao có khả năng sẽ chịu thuế suất cao hơn mức 10% (thuế suất theo biểu thuế lũy tiến từ 5% - 35%) nên phải đóng thêm tiền. Ngược lại nếu nộp thừa sẽ được hoàn lại.
Thế nên, các nghệ sĩ nên lấy hóa đơn chứng từ nếu đơn vị chi trả thu nhập đóng thay phần thuế 10% để thực hiện quyết toán sau này. Trong trường hợp nghệ sĩ thành lập công ty và công ty này ký hợp đồng với các nghệ sĩ nên lấy hóa đơn chứng từ nếu đơn vị chi trả thu nhập đóng thay phần thuế 10% để thực hiện quyết toán sau này.
Trong trường hợp nghệ sĩ thành lập công ty và công ty này ký hợp đồng với đơn vị tổ chức, phần tiền cát-sê thay vì trả cho ca sĩ sẽ được tính vào doanh thu của công ty. Công ty có trách nhiệm đóng thuế thu nhập doanh nghiệp và các loại thuế khác. Nói chung, dù có thu nhập ở một hay hai nơi trở lên, nghệ sĩ cũng phải tổng hợp thu nhập có được trong năm và thực hiện quyết toán thuế hay ủy quyền cho người khác thực hiện quyết toán thuế", vị lãnh đạo này phân tích.
Để ngăn chặn hành vi trốn thuế, lách thuế của nhiều ca sĩ ngôi sao, Cục Thuế TP HCM cũng đã cử nhân viên chuyên trách về việc thu thập thông tin về thu nhập của giới văn nghệ sĩ, để tránh trường hợp ca sĩ ngôi sao mà thuế thu nhập chỉ phải đóng vài triệu đồng. Ngoài ra, Cục Thuế còn phối kết hợp với nhiều cơ quan hữu quan khác từ khâu cấp phép quảng cáo cho đến cấp phép biểu diễn trong nước cũng như ngoài nước để tránh trình trạng ca sĩ trốn thuế thu nhập.
Đồng thời, Cục Thuế TP HCM còn lập danh sách các đơn vị chi trả thu nhập như các công ty tổ chức biểu diễn, phòng trà… để làm việc với họ. Cụ thể, Cục Thuế nếu cần thiết sẽ có thể yêu cầu đơn vị chi trả thu nhập kê khai thuế hằng tháng, kê khai số thuế vãng lai của các nghệ sĩ được các đơn vị này mời trình diễn.
Tuy nhiên, để tránh tối đa kiểu truy thu thuế cuối năm với số tiền rất lớn cũng ít nhiều làm cho nghệ sĩ cảm thấy "sốc", dư luận cũng "sốc", thì rõ ràng nghệ sĩ cần phải tự giác hơn, chủ động hơn để hợp tác cùng Cục Thuế. Không còn cách nào khác, đây chính là cách thức để bảo vệ hình ảnh cũng như khẳng định thương hiệu của họ
