Sự bổ nhiệm khôn ngoan của Thủ tướng Shinzo Abe
Với chiến thắng vang dội trong cuộc tổng tuyển cử năm 2012 và tiếp tục nhiệm kỳ thứ hai của mình, Thủ tướng Shinzo Abe hứa hẹn sẽ nỗ lực hết sức để vực dậy nền kinh tế Nhật Bản, giúp lấy lại thứ hạng của đất nước này trên trường quốc tế.
Để làm được điều này thì việc đưa vào thực hiện một chính sách tiền tệ táo bạo hơn dưới sự chỉ đạo của chính Ngân hàng Trung ương Nhật Bản từ lâu đã là điều Thủ tướng Abe trăn trở. Trong suốt chiến dịch tranh cử của mình, Thủ tướng Abe đã có lần tiết lộ rằng, Chính phủ Nhật có thể sẽ xem xét việc sửa đổi luật về tính độc lập của Ngân hàng Trung ương đối với chính phủ nếu như các biện pháp cuối cùng vẫn không đủ để cứu vãn nền kinh tế. Nói cách khác, chính phủ đang muốn gây nhiều ảnh hưởng hơn đối với BOJ nhưng không có nghĩa là ngân hàng sẽ mất hoàn toàn quyền tự quyết của mình. Ông Abe cũng cho rằng, đây hứa hẹn sẽ là một làn sóng mới cho kinh tế Nhật Bản.
Qua đây, ông cũng ám chỉ việc bổ nhiệm một thống đốc mới là việc hết sức cần thiết, không chỉ cho các mối quan hệ giữa chính phủ và Ngân hàng Trung ương mà còn cho cả sự độc lập của ngân hàng sau này. Và thế là Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Haruhiko Kuroda đã lọt vào mắt xanh của Thủ tướng.
Ông Kuroda đã tốt nghiệp Đại học Tokyo, Đại học Oxford và trở thành một nhân vật dày dạn kinh nghiệm trong ngành tài chính - ngân hàng. Ông đã trải qua nhiều thập niên đảm nhận các vị trí trong Bộ Tài chính Nhật Bản, chịu trách nhiệm về chính sách ngoại hối và các vấn đề quốc tế giai đoạn 1999 - 2003. Ông cũng từng làm cố vấn đặc biệt cho nội các của cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi. Tháng 11-2004, ông được Hội đồng Thống đốc ADB bầu làm Chủ tịch ADB sau đó lại tái đắc cử nhiệm kỳ 3 vào tháng 11/2011.
Các nhà phân tích cho biết, nếu việc đề cử ông Kuroda được Quốc hội Nhật thông qua thì đây sẽ là bước đi có lợi cho cả đôi bên. Bà Junko Nishioka của Ủy ban Chứng khoán Tập đoàn Tài chính RBS (Royal Bank of Scotland) cho hay động thái này đã vạch rõ khả năng chính phủ và Ngân hàng Trung ương sẽ có chung một mục tiêu làm việc và có thể đây sẽ là nơi bắt đầu của một thỏa thuận về hướng đi chung cho nền kinh tế Nhật.
Việc ông Kuroda ủng hộ những chính sách táo bạo trong việc nới lỏng tín dụng ngân hàng sẽ giúp chính phủ không cần phải đưa ra những biện pháp tốn kém thời gian và tiền bạc như sửa đổi luật của Ngân hàng Trung ương. Chính vì vậy ông Kuroda được kỳ vọng sẽ đem đến một sự phối hợp nhịp nhàng, ăn ý với chủ trương của Chính phủ của ông Abe, giảm thiểu tình trạng "trống đánh xuôi kèn thổi ngược" giữa hai tổ chức này.
Cũng không lâu trước khi công bố đề cử, nội các Nhật đã từng tiết lộ với báo giới: "Những ứng viên chúng tôi giới thiệu với Quốc hội hôm nay sẽ đóng vai trò quan trọng trong chính sách tiền tệ mà Thủ tướng đang theo đuổi". Lời ngỏ này cho thấy các ứng viên sẽ là những người đồng lòng với các kế hoạch của Tokyo.
Trước đây, Thủ tướng Shinzo Abe với Thống đốc đương nhiệm Masaaki Shirakawa từng xảy ra bất đồng quan điểm trong các chính sách tiền tệ. Thủ tướng đã cảnh báo Thống đốc Shirakawa rằng, nếu BOJ không tích cực hợp tác với chính sách tăng chi tiêu và nới lỏng tiền tệ mạnh mẽ do ông khởi xướng, ông có thể tác động thay đổi đạo luật và làm giảm tính độc lập của BOJ.
Tuy nhiên, những gói kích thích kinh tế của Nhật đã trở thành tâm điểm của sự chỉ trích rằng Tokyo đang cố tình ghìm giá đồng yên, bất chấp nguy cơ xảy ra cuộc chiến tiền tệ toàn cầu khi các quốc gia đối thủ chạy đua giành lợi thế thương mại. Bên cạnh đó, lập trường quá cứng rắn của chính phủ đã dẫn đến sự tuột giá thảm hại của đồng yên. Đơn vị tiền tệ này đã mất giá tới 15% so với đồng đôla Mỹ kể từ tháng 11 năm ngoái.
Mặc dù việc đề cử còn cần phải được Quốc hội phê chuẩn, nhưng phía đảng đối lập chính đã bày tỏ sự ủng hộ ông Kuroda nên giới quan sát cho rằng, ông Kuroda gần như chắc chắn sẽ được trao chiếc ghế Thống đốc BOJ. Về phần mình, ông Kuroda đã gửi đơn từ chức và sẽ rời ghế Chủ tịch ADB vào ngày 18/3 để sẵn sàng tiếp nhận cương vị mới.
Chuyên gia kinh tế cao cấp Masamichi Adachi của JPMorgan tại Tokyo nhận xét: "Kỳ vọng nhiều nên nếu chỉ đơn thuần là nới rộng các chính sách hiện có, các "lá bài chính" trên thị trường sẽ không hài lòng. Người mới cần chứng tỏ sự khác biệt của mình so với những người tiền nhiệm".
Quyết tâm chinh phục mục tiêu "bất khả thi"
Không giống như các quốc gia châu Á khác, Nhật Bản đang phải vật lộn với tình trạng giảm phát trong vòng 15 năm qua. Quả thực, đây là một chướng ngại vật rất lớn trong nỗ lực kích thích tiêu dùng nội địa vì người tiêu dùng có xu hướng trì hoãn các cuộc mua sắm mong đợi giá cả sẽ xuống thấp hơn nữa. Thủ tướng Abe đã đưa ra đề xuất rằng, Ngân hàng Trung ương nên in thêm tiền để có thể cứu vãn phần nào tình trạng giảm phát và đẩy giá cả hàng hóa lên cao hơn.
Ý tưởng của cách làm này đó là với số lượng tiền đưa vào lưu thông nhiều hơn, người tiêu dùng sẽ có trong tay nhiều tiền hơn và vì vậy nhu cầu tiêu dùng cũng như giá cả các mặt hàng cũng sẽ tăng lên. Trong số những chính sách được ông Abe đề ra có cả những kêu gọi khẩn thiết về việc cần phải gia tăng tỉ lệ lạm phát, coi đây như một công cụ kích thích nhu cầu tiêu dùng nội địa.
Dưới tác động của chính phủ, Ngân hàng Trung ương đã đề ra chỉ tiêu lạm phát là 2%, một động thái được các nhà phân tích đánh giá là quan trọng để giải quyết bài toán kích cầu tiêu dùng trong nước. Với khả năng nhìn xa trông rộng, cách đây hơn 1 thập niên, ông Kuroda đã chủ trương đặt ra mục tiêu tăng tỉ lệ lạm phát nhưng mãi tới tháng 1/2013, BOJ mới áp dụng. Ông Kuroda cũng đưa gợi ý rằng, Ngân hàng Trung ương nên thử và cố gắng đạt được mục tiêu này trong vòng 2 năm tới. Còn theo bà Nishioka, dưới sự chỉ đạo của ông Kuroda, BOJ sẽ đưa ra những cách tiếp cận chủ động để có thể đạt được mục tiêu lạm phát này.
Như để đánh dấu một kỷ nguyên mới đối với Ngân hàng Trung ương, ứng viên của ngôi vị thống đốc mới này vào ngày 4/3 vừa qua đã lên tiếng khiển trách BOJ vì đã không theo đuổi đến cùng để tìm ra một giải pháp định lượng cụ thể và hiệu quả qua đó cam kết sẽ làm tất cả những gì có thể để chấm dứt 15 năm giảm phát ở đất nước này.
Khi được hỏi về kế hoạch cụ thể để đạt được mục tiêu lạm phát 2%, ông Kuroda đã từ chối trả lời mà chỉ tiết lộ rằng ông sẽ hoàn thành nó trong vòng 2 năm nếu như được giao cho trọng trách cao nhất ở BOJ. Theo đó, BOJ nên thực hiện các chính sách nới lỏng tín dụng và cố gắng đạt mục tiêu đó sớm nhất có thể. Ông cho rằng đây là sứ mệnh của Ngân hàng Trung ương trong thời gian tới.
Thống đốc hiện tại của BOJ, ông Masaaki Shirakawa, người vẫn luôn giữ vững lập trường rằng, BOJ đã thực hiện những bước đi táo bạo nhất trong số những quốc gia phát triển, rằng nhu cầu tiêu dùng nhỏ giọt của Nhật Bản hiện tại là do những yếu kém của khu vực tư nhân chứ không phải vì thiếu những chính sách tiền tệ hiệu quả. Phản bác lại quan điểm này, trong suốt buổi điều trần tại Hạ viện, ông Kuroda đã thẳng thừng tuyên bố: Chính BOJ phải đứng ra nhận trách nhiệm cho thất bại kích cầu của nước Nhật.
Ông Kuroda nói: "Tôi cho rằng, Ngân hàng Trung ương nên đứng ra nhận trách nhiệm về sự thất bại trong việc đưa đất nước ra khỏi tình trạng giảm phát. Đặc biệt là sau scandal của Ngân hàng Lehman năm 2008, các ngân hàng trung ương của Mỹ và châu Âu đã chủ động áp dụng các biện pháp nới lỏng tín dụng trong khi Nhật Bản lại không làm vậy".
Cũng nhân đây, ông Kuroda muốn đề xuất một phương án là BOJ sẽ mua trái phiếu của chính phủ và các doanh nghiệp cũng như các quỹ giao thương khác. BOJ cũng có thể sẽ tăng số lượng mua vào các trái phiếu dài hạn của chính phủ ví dụ như trái phiếu có kỳ hạn 10 năm trở lên. Tất nhiên là ngân hàng cũng sẽ cân nhắc tới các ảnh hưởng lên thị trường khi mà tổ chức này mua lại những tài khoản đầy rủi ro như vậy.
Thêm vào đó, ông Kuroda còn phản đối việc thuyết phục BOJ trực tiếp mua trái phiếu chính phủ để chi trả cho khối lượng nợ công đang ngày một cộm lên, tín hiệu đáng ngại về một cuộc khủng hoảng tài chính và lạm phát phi mã cho giới tài chính. Ông cũng phản đối việc mua các trái phiếu nước ngoài bởi vì điều này sẽ làm giảm giá trị đồng yên mà không được các quy tắc quốc tế bảo hộ trừ khi giá trị đó chệch hướng hoàn toàn khỏi nền kinh tế căn bản.
Trong khi đó, Thống đốc đương nhiệm, ông Shirakawa (sẽ thôi giữ chức Thống đốc vào ngày 19/3) vẫn khăng khăng rằng BOJ đã dẫn đầu các ngân hàng thế giới trong việc mạnh tay áp dụng các biện pháp nới lỏng tiền tệ. Theo ông Shirakawa, các ngân hàng chính đã nắm giữ một số lượng lớn tiền gửi và chỉ một phần nhỏ được đem sử dụng cho khu vực tư nhân. Vậy nên chính lượng cầu thấp ở khu vực tư nhân là nguyên căn của tình trạng giảm phát chứ không phải do thiếu hụt các chính sách tài chính.
Khi các nhà lập pháp liên tiếp hỏi về vấn đề liệu có nên sửa đổi luật của BOJ để hạn chế tính độc lập của BOJ, ông Kuroda đã trả lời rằng điều đó còn phụ thuộc vào kế hoạch lạm phát. Rất nhiều nhà làm luật đã tranh luận rằng cần phải sửa lại luật để chính phủ được quyền sa thải thống đốc ngân hàng nếu như Ngân hàng Trung ương thất bại trong việc đạt được mục tiêu lạm phát như đã thỏa thuận.
Các nhà kinh tế học nhận xét mục tiêu này có thể không thực tế cho lắm bởi vì tỉ lệ lạm phát của Nhật Bản ngay cả ở những thời kỳ đỉnh điểm của những năm kinh tế bong bóng ở thập kỷ 80, 90 cũng chưa bao giờ đạt tới con số này. Tuy vậy, ông Kuroda tin tưởng là BOJ sẽ đạt được mục tiêu tưởng như bất khả thi này dưới sự lãnh đạo của ông. Nhưng khi bị hỏi một câu hỏi tương đối thẳng thắn rằng ông có từ chức nếu như không hoàn thành mục tiêu này không thì ông từ chối trả lời. Ông cho biết: "Tôi đang cố gắng hết sức mình và tin là sẽ thực hiện được vì vậy tôi không nghĩ mình sẽ thất bại và lại càng chưa nghĩ đến sẽ làm gì tiếp theo sau đó".
Được biết, ngoài ông Kuroda thì còn có 2 người là Kikuo Iwata, 70 tuổi, giáo sư Đại học Gakushuin và Giám đốc điều hành của BOJ, Hiroshi Nakaso, 59 tuổi cùng được đề cử vào chức phó thống đốc ngân hàng. Hạ viện và Thượng viện Nhật Bản đã lên kế hoạch bỏ phiếu tín nhiệm cả 3 người này vào 14 và 15-3 tới đây. Hy vọng đây sẽ là một làn sóng mới thực sự cho nền kinh tế Nhật vào lúc này.
Nếu trở thành tân Thống đốc BOJ, ông Kuroda sẽ có cuộc họp chính sách đầu tiên vào ngày 3 và 4/4/2013. Giới phân tích dự đoán ban lãnh đạo mới của BOJ sẽ nhanh chóng đưa ra các biện pháp kích thích nhiều hơn ngay trong tháng 4 này
