Sáng 17/6, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 7, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa (Đắk Nông) - Chơn Thành (Bình Phước).
Có phương án bố trí vốn bảo đảm tiến độ
Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Điểu Huỳnh Sang (Bình Phước) cho rằng, dự án là trục giao thông có ý nghĩa rất quan trọng, kết nối vùng Tây Nguyên với vùng Đông Nam Bộ, vùng Tây Nam Bộ và TP Hồ Chí Minh. Việc đầu tư dự án sẽ giải quyết được điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, tạo không gian mới, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh ở khu vực vùng Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ… Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều dự án đường bộ cao tốc đang gặp khó khăn trong triển khai, thiếu nguồn vật liệu đắp nền đường..., nữ đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ quan tâm để có phương án hỗ trợ cho địa phương.
ĐBQH Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) băn khoăn, đầu tư dự án giai đoạn 1 với tổng chiều dài tuyến là 128,8km, quy mô 4 làn xe có làn dừng khẩn cấp, có dải phân cách giữa đáp ứng lưu lượng xe đến năm 2040 và đến năm 2045 "sẽ không còn phù hợp". Về tổng mức đầu tư và nguồn vốn đầu tư giai đoạn 1, ông đề nghị xem xét lại lãi suất vay 10,7% để phù hợp với quy định lãi suất vay hiện hành. "Liên quan đến tiến độ thực hiện, dự kiến hoàn thành dự án này vào cuối năm 2028 và khi đó cần tính toán lại tổng mức đầu tư cho phù hợp", đại biểu kiến nghị.
ĐBQH Nguyễn Công Long (Đồng Nai) cho rằng, đối với dự án này, chúng ta cần phải rà soát kỹ lưỡng về tính hiệu quả của dự án, phương thức bố trí vốn. Nếu có thể thì chúng ta nên bố trí theo phương thức là vốn Trung ương và vốn của nhà đầu tư, trên cơ sở sắp xếp làm sao đảm bảo sự dẫn dắt của đầu tư công, vai trò dẫn dắt của Nhà nước...
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị cần cân nhắc về cơ chế, chính sách chỉ định thầu. "Qua triển khai thực hiện các dự án, chúng ta thấy rằng, "trên thì mở dưới lại rất chặt chẽ". Ví dụ như quy định cho phép người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định việc chỉ định thầu trong quá trình thực hiện, với các tư vấn thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư", ông dẫn chứng.
Đại biểu Tạ Văn Hạ (Quảng Nam) cũng đề nghị có phương án dự phòng về nguồn vốn để đảm bảo tiến độ dự án; đồng thời có cơ chế, tăng cường giám sát việc triển khai dự án, đặc biệt là trong áp dụng các cơ chế chỉ định thầu đối với các gói thầu tư vấn, các gói thầu thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng và tái định cư...
Không có cơ chế đặc thù về khai thác khoáng sản dễ đối mặt rủi ro pháp lý
Qua nghiên cứu chủ trương đầu tư dự án trên, ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh (Long An) nhận thấy, quy định nội dung khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường sẽ tiếp tục gặp 6 vướng mắc liên quan đến quy hoạch, xử lý khoáng sản làm vật liệu xây dựng dư thừa, phát hiện khoáng sản khi thi công...
Đặc biệt, về thủ tục hành chính, dự thảo nghị quyết chưa tính đến các thủ tục hành chính khác vẫn phải làm như: cấp giấy phép thăm dò khoáng sản; phê duyệt kết quả thẩm định đánh giá tác động môi trường; giấy phép môi trường. "Như vậy, nếu dự thảo nghị quyết không quy quy định cơ chế đặc thù cho phép miễn những thủ tục này, cả nhà thầu thi công và cơ quan quản lý nhà nước nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý sau này" - ông lưu ý.
Một vướng mắc khác là dự thảo nghị quyết chưa có cơ chế đặc thù cho phép được miễn thủ tục điều chỉnh giấy phép khai thác đối với các mỏ đang hoạt động được phép nâng công suất khai thác để phục vụ dự án. Nếu phải thực hiện điều chỉnh giấy phép khai thác sẽ mất rất nhiều thời gian, dẫn đến không đáp ứng được tiến độ, khối lượng vật liệu phục vụ cho dự án.
Nhấn mạnh, 6 vướng mắc nêu trên chắc chắn sẽ gây khó khăn đến tiến độ dự án Gia Nghĩa – Chơn Thành, ĐBQH tỉnh Long An kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số cơ chế chính sách đặc biệt, trong đó đối với khối lượng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường dư thừa trong quá trình thi công tuyến đường thì cho phép nhà thầu thi công cung cấp cho các công trình khác, kèm theo các nghĩa vụ tài chính.
"Cần giao quyền cho Thủ tướng Chính phủ quyết định điều chỉnh các quy hoạch khu vực có liên quan để đảm bảo tiến độ thiết kế của dự án. Khi thi công trên đường nếu phát hiện khoáng sản cần phân biệt thành hai loại, một là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường; hai là khoáng sản có giá trị cao hơn khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường để có cách tiếp cận, xử lý phù hợp với từng loại khoáng sản…", ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh hiến kế.
Phát biểu giải trình thêm tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thắng cho biết, về tính khả thi đầu tư dự án theo phương thức PPP, đây là dự án tương đối hoàn chỉnh, được quy hoạch 6 làn xe, sẽ thi công xây dựng 4 làn xe hoàn chỉnh, phần vốn Nhà nước hỗ trợ tham gia là 50%, sau khi mãn tải sẽ tiếp tục mở rộng thêm 2 làn xe trên đoạn tuyến này.
"Quá trình tính toán cho thấy, đây sẽ là dự án có thời gian hoàn vốn tương đối tốt so với các dự án trước đây, phù hợp với các nhà đầu tư, cũng được các ngân hàng đánh giá cao", ông lý giải và cho rằng, thường các dự án BOT huy động vốn từ các ngân hàng chủ yếu ngắn, trung và dài hạn tối đa 5 năm sẽ dễ gặp khó khăn. Với một dự án có thời gian hoàn vốn khoảng 18-20 năm như này, nhà đầu tư sẽ ưu tiên doanh thu để trả nợ ngân hàng, nên sẽ rất phù hợp và khả thi trong thu hút nhà đầu tư.
Về tiến độ của dự án, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thời điểm triển khai đang có thuận lợi khi đã có kinh nghiệm triển khai hệ thống đường bộ, đặc biệt là hệ thống đường cao tốc. Thời gian triển khai xây dựng được tính toán dựa trên kinh nghiệm xây dựng đường cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2. "Dự kiến tiến độ là hoàn toàn khả thi và có thể thực hiện được", ông khẳng định thêm.
Tháo gỡ khó khăn đưa Dự án cao tốc Bắc-Nam hoàn thành đúng mốc quy định 
Còn nhiều "điểm nghẽn" cao tốc Bắc - Nam 
Xử lý nghiêm những ai gây ảnh hưởng đến tiến độ cao tốc Bắc Nam 
