Cần có quy định về thời gian áp dụng mức giá 0 đồng

Nhiều ý kiến cho rằng đề xuất đang đi ngược xu hướng thị trường và sẽ khó thu hút người dân tham gia, gây lãng phí nguồn điện.

Tại hội thảo tham vấn kỹ thuật về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu do Bộ Công Thương tổ chức ngày 4/5, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên cho biết, việc khuyến khích phát triển ĐMTMN tự sản, tự tiêu nhằm mục đích tự sử dụng, tự cung tự cấp cho nhu cầu của chính mình, giảm bớt mua điện từ hệ thống điện quốc gia, giảm áp lực cho hệ thống điện. Chính vì mục đích tự sản tự tiêu, Bộ Công Thương đã đề xuất với Chính phủ cho phép ĐMTMN tự sản, tự tiêu được đấu nối với hệ thống điện quốc gia, miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực; công trình xây dựng có lắp đặt ĐMTMN tự sản, tự tiêu không phải thực hiện điều chỉnh, bổ sung đất năng lượng và công năng theo quy định của pháp luật; thủ tục thực hiện đơn giản…

Phát triển ĐMTMN tự sản, tự tiêu được miễn giảm thực hiện một số quy định, tiêu chí khắt khe của pháp luật và có nhiều ưu đãi về chính sách… Do đó, sẽ không có hoạt động mua bán ĐMTMN, bởi nếu có hoạt động mua bán điện, doanh nghiệp, chủ đầu tư sẽ phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật hiện hành.

Lý giải giá 0 đồng, ông Diên cho rằng, nếu cho phép phát điện ĐMTMN được mua bán điện thì sẽ gây ra tình trạng phát triển ồ ạt, khó kiểm soát công suất nguồn, đặc biệt sẽ dẫn tới tình trạng mất cân đối nguồn điện, gây áp lực lên hệ thống truyền tải điện quốc gia, mất an toàn lưới điện. Khi tình huống này xảy ra, điện mặt trời phụ thuộc vào bức xạ mặt trời và yếu tố thời tiết, khi không có bức xạ mặt trời (mây, mưa hoặc ban đêm), lưới điện quốc gia vẫn phải bảo đảm cấp đủ điện. Điều này dẫn đến thay đổi, tăng giảm nhanh của hệ thống, khiến nguồn điện chạy nền không ổn định. Do vậy, những nhà đầu tư điện chạy nền (điện than, điện khí, thủy điện…) có chịu hi sinh lợi ích mà họ đang có không?.

“Nếu cho phép mua bán ĐMTMN, thì vô hình chung chúng ta cổ súy cho tình trạng trục lợi chính sách, bởi đối tượng này không phải tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, với tính toán hệ thống điện hiện nay, trong phạm vi của nghị định này thì thời điểm này ghi nhận sản lượng giá 0 đồng, nên mong muốn nhà đầu tư hiểu rõ mục tiêu, còn thời điểm khác sẽ có tính toán hợp lý”, ông Diên nói.

Góp ý về vấn đề này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hiệp hội năng lượng Việt Nam cho rằng, khi chưa tính toán được toàn bộ lợi ích, chi phí và các hệ lụy của việc các hộ ĐMTMN tự sản tự tiêu bán điện vào lưới, chúng tôi đồng tình với Bộ Công Thương về quy định "ghi nhận sản lượng điện với giá 0 đồng”. Theo ông Tuấn, "giá 0 đồng" là có tính chất thận trọng, tạm thời, chống trục lợi chính sách trong khi chưa có những kinh nghiệm thực tế áp dụng, tuy nhiên, nghị định cần có quy định về thời gian áp dụng mức giá 0 đồng này, nên chăng chỉ ở giai đoạn ba năm từ 2024-2027, còn sau năm 2027 cần có cơ chế giá khác trong bối cảnh đang rất cần bổ sung thêm nguồn điện - ĐMTMN là nguồn điện có thể triển khai nhanh.

Bộ Công Thương nên tiếp tục cho nghiên cứu tính toán, đánh giá đầy đủ lợi ích-chi phí về kỹ thuật, tác động về pháp lý, kinh tế-xã hội để giai đoạn sau có quy định giá hợp lý. Khi đó Nhà nước có thể quy định mức giá cao, thấp hoặc giá âm, tùy thời điểm, tùy khu vực địa lý.

EVN nhận sản lượng giá 0 đồng nhưng bán lại theo giá bán điện hiện hành, ông Tuấn kiến nghị, giá trị ghi nhận này, trước mắt, có thể được Chính phủ cho phép hạch toán vào chi phí đầu tư cung cấp điện cho vùng sâu, vùng xa, không được coi là lợi nhuận của bên cung cấp điện. Do vậy, cần có những giải thích rõ ràng để tránh suy diễn, kích động với chính sách.

Lãnh đạo Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cũng cho rằng, nên có các chính sách hỗ trợ, mang lại các ưu đãi cho các đối tượng cần khuyến khích khi phát triển ĐMTMN như vùng sâu, vùng xa, miền núi hải đảo, khu vực có yếu tố thời tiết ít thuận lợi trong khi nhu cầu phụ tải cao, hoặc truyền tải điện khó khăn. Tại các khu vực địa lý này, có thể cho phép dùng cơ chế bù trừ (net-metering). Có thể quy định mức phát lên lưới không vượt quá 20-30% phụ tải tự tiêu thụ; cũng có thể quy định cơ chế bù trừ khi phát vào lưới 3 kWh được trừ 1 kWh mua điện…Bên cạnh đó, những hộ có bộ lưu trữ, cho phép bán vào hệ thống điện vào giờ cao điểm 16-19h với giá cao hơn để khuyến khích lắp lưu trữ và hỗ trợ hệ thống.

Bên cạnh đó, PGS Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí Đại học Bách Khoa cũng ủng hộ chủ trương không có việc mua bán và thương mại ở trong việc phát triển ĐMTMN trong 5 năm tới. Bên cạnh vấn đề mua bán, thương mại hóa ĐMTMN, thì cũng cần bàn đến câu chuyện an toàn điện khi các công trình điện áp mái được lắp đặt. Đó là về an toàn điện, an toàn về cháy nổ, an toàn về môi trường... chúng ta phải đánh giá tác động ảnh hưởng vì trước đó, sau khi lắp đặt điện mái nhà, chỉ sau một cơn mưa đá 30% số tấm pin bỏ đi, vậy việc tiêu hủy sẽ diễn ra như thế nào, ai tiêu hủy…

“Lúc phát triển điện mặt trời thì là màu xanh, nhưng khi sản xuất, tiêu hủy nó lại là màu xám. Chúng ta phải tính vòng đời chứ không thể chỉ tính trong một giai đoạn mà cần có cái nhìn tổng thể”, PGS Nguyễn Việt Dũng lưu ý.