Rừng ban, hoa mận đua nhau khoe sắc. Một vùng thượng ngàn Tây Bắc - Sốp Cộp (Sơn La) trong những ngày này tựa như được khoác thêm một tấm áo choàng lung linh rực rỡ. Cái lạnh tê tái đầu Xuân dường như không ngăn nổi không khí rộn rã đón Tết của đồng bào vùng cao nơi đây. Xuân về. Tết cổ truyền đã đến với các bản làng, với đồng bào các dân tộc Tây Bắc của Tổ quốc.
Không khí đón Xuân rộn rã khắp núi rừng
“Được sự quan tâm giúp đỡ của Đảng và Nhà nước, năm nào cũng vậy, Tết đến, Xuân về, nhà nhà trong các bản của Mường Lèo lại rộn rã tiếng cười, nô nức mừng Xuân”, anh Lường Văn Tiến – Trưởng Công an xã Mường Lèo (Sốp Cộp) vừa dẫn tôi đi trên con đường rợp bóng hoa ban, hoa mận khoe sắc vừa mở đầu câu chuyện. Anh kể, Tết ở nơi lưng trời Mường Lèo khác dưới xuôi nhiều lắm. Không như ở các vùng khác, để Tết cổ truyền được tươm tất, bà con trong bản (chủ yếu là người Thái và người Khơ Mú) đều có một khoảng thời gian chuẩn bị tương đối dài. Thông thường, ngay từ tháng 7-8 Âm lịch của năm trước, nhà nào, nhà nấy – bà con người Thái cũng đều “sắm” lợn bản, gà, thóc nếp để nuôi, lưu cất trong nhà. Đến ngày cận Tết - tức 27, 28 tháng Chạp, số lợn bản, gà đồi đó sẽ được đem mổ thịt.
Ông Quàng Văn Anh nói, việc mổ lợn bản trên xuất phát từ tập tục chung tiền mua lợn của các hộ gia đình trong “chi họ” nhà mình tồn tại bao đời nay. Trong ngày Tết, nhà nào có thịt lợn thết đãi khách ấy là năm đó, việc đồng áng, lên nương sẽ được mùa.
Giống nhà ông Anh, hộ gia đình nhà anh Lèo Văn Phan, 46 tuổi, người Thái, nhà ở lưng đồi của bản Liềng cũng có thịt lợn bản, bánh chưng, gà đồi. Song do năm nay được mùa, anh cùng với 13 hộ dân sinh sống gần nhà còn “tậu” cả con trâu về giết thịt. Do giết thịt trâu lích kích, mất nhiều công sức, thời gian, nên ngay trong ngày 26 tháng Chạp, trong khoảng sân rộng nhà anh đã có tới 8 thanh niên lực lưỡng tay dao, tay thớt làm thịt trâu. Các phần: thịt, xương, thủ, chân… của con trâu bị giết mổ nhanh chóng được chia đều cho các hộ gia đình.
Anh Lường Văn Tiến cho biết, Tết cổ truyền ở Mường Lèo là dịp mà người dân thể hiện tình cảm keo sơn xóm giềng. Tình cảm gắn kết giữa các hộ gia đình, thân tộc trong bản được đoàn tụ sung túc. Tại nhiều bản, các hộ gia đình (khoảng từ 15-20 hộ) luôn có thói quen “rủ” nhau cùng ăn Tết.
Đơn cử như tại bản Mạt, nằm cách trung tâm xã hơn 7km đường đèo dốc. Hàng năm, cứ vào ngày mùng 1 Tết, các hộ gia đình sinh sống ở nơi đây lại bầu chọn một gia đình gọi là “trưởng nhóm”. “Trưởng nhóm” có nhiệm vụ đi thu tiền đón Tết của các hộ gia đình trong bản. Thông thường, số tiền từ 100 ngàn đồng đến 200 ngàn đồng là khoản tiền mà mỗi hộ gia đình phải đóng cho “trưởng nhóm”. Sau khi đã nhận đủ số tiền của các gia đình, “trưởng nhóm” sẽ phân công các thành viên tham gia mua, giết thịt lợn (hoặc trâu), gà, ngan cũng như làm bánh chưng. Đến ngày mùng 1 Tết, các hộ gia đình sẽ cùng nhau ăn uống, đón Tết tại nhà của “trưởng nhóm” này.
Cũng theo anh Lường Văn Tiến, do chỉ có 73 hộ, nên ở bản Mạt các năm mới đến đều chia làm 4 nhóm ăn Tết chung với nhau. Đến ngày mùng 2 Tết trở đi, thì các hộ gia đình ăn theo nhóm này sẽ lục tục đến nhà người thân, hàng xóm chúc Tết. Anh Tiến lý giải, việc một số bản chọn ngày mùng 1 – đầu Xuân để ăn Tết theo nhóm lẻ vì bà con cho rằng, ăn Tết theo nhóm sẽ giảm được chi phí, hạn chế việc đi lại. Hoạt động giao lưu, tình làng xóm theo đó được cố kết hơn.
Chưa hết, cá biệt có hộ do trong năm làm ăn khá giả, nên sau khi đã ăn theo nhóm rồi, còn mổ hẳn một con lợn bản từ 10kg trở lên trong ngày mùng 2 Tết để thết đãi mọi người lui tới nhà mình trong những ngày Tết sau đó.
Giữ yên bình cho các bản làng
Con đường đổ đèo dẫn vào các bản vùng sâu, vùng xa của huyện biên giới Sốp Cộp – nơi thượng ngàn Tây Bắc được tiết xuân phủ khắp. Hoa ban, hoa mận đua nhau khoe sắc. Đứng trên đỉnh đèo Gió phóng tầm mắt về phía xa, những nếp nhà sàn thấp thoáng trong sương sớm. Khói bếp bốc lên, vẩn quanh cả một vùng. Ấy cũng là lúc bà con đồng bào người Thái, người Khơ Mú… nơi Sốp Cộp sang nhà nhau chúc Tết. Đặt chân tới huyện vùng cao Sốp Cộp vào dịp này, đâu đâu cũng thấy bà con nhắc đến ơn Đảng, Chính phủ. Tình quân dân ấm nồng khắp các núi rừng, bản làng.
Thượng tá Vì Văn Nguyên – Phó trưởng Công an huyện Sốp Cộp cho biết, huyện Sốp Cộp gồm 8 xã với hơn 100km đường biên. Trong những năm qua, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, cuộc sống của bà con các dân tộc nơi đây đã có những đổi thay đáng kể. Tết là dịp mà bà con sinh sống trong các bản làng thể hiện tình cảm làng xóm, láng giềng của mình. Mặt khác, đây cũng là thời điểm những tập tục, trò chơi dân gian tái hiện ở khắp nơi.
Tâm sự với chúng tôi, Thượng tá Nguyên cho hay, nhằm tạo điều kiện cho bà con đón Tết, vui xuân trong yên bình, ngay từ ngày 15/1 (tức 22 tháng Chạp), sau khi tổ chức đón Tết cho các cán bộ chiến sĩ, Công an huyện đã triển khai kế hoạch đảm bảo ANTT trên địa bàn. Theo đó, trong những ngày Tết cổ truyền, ngoài 50% quân số ứng trực tại trụ sở Công an huyện, đơn vị còn tổ chức lực lượng Công an “cắm bản” cùng bà con đón Tết, ngăn chặn, xử lý kịp thời những trường hợp vi phạm pháp luật, gây mất ANTT trên địa bàn.
Trò chuyện hồi lâu, chúng tôi được biết, Thượng tá Nguyên là một trong những cán bộ Công an huyện có thâm niên “cắm bản” trong dịp Tết cổ truyền. 19 năm làm cán bộ Công an “cắm bản” thì có tới 15 “cái Tết”, anh ở bản, đón thời khắc Giao thừa cùng bà con. Anh kể, dù rất nhớ nhà, song tất cả cũng vì sự yên bình nơi các bản làng trong dịp Tết cổ truyền, nên anh cùng đồng đội không quản gió rét, đường gập ghềnh, xuống các bản làng vùng sâu, vùng xa. Đón thời khắc Tết đến, Xuân về cùng bà con.
Không chỉ có Thượng tá Nguyên, những cái tên như Đại úy Nguyễn Văn Bách, Thiếu tá Lò Văn Hóa – Đội Công an phụ trách xã… cũng được nhắc nhiều đến bởi “thâm niên” đón Tết ở bản của mình. Với các anh, công việc, nhiệm vụ đảm bảo ANTT cho các bản làng mỗi độ Tết đến, Xuân về luôn được đặt lên hàng đầu. Những cán bộ Công an có nhiều năm đón Tết cùng bà con dân bản phải kể đến như đồng chí Bách 15 năm đón giao thừa ở các bản Púng Bánh, Nậm Lạnh, đồng chí Hóa ít cũng là 11 năm.
Trời về tối. Không khí lạnh vùng cao nơi thượng ngàn Tây Bắc - Sốp Cộp lại chạm sâu vào từng làn da, thớ thịt. Những đốm lửa xuân lại được nhóm lên trong các nhà sàn, dân bản Sốp Cộp. Tiếng cười đùa, chúc tụng nhau ngày Tết rộn rã khắp nơi. Không khí đón Tết cổ truyền nơi đây thật yên bình
