Các đô thị châu Âu trước nạn “ô tô hóa”

Đây không chỉ là vấn đề nổi cộm của châu Âu mà là của cả thế giới: sự ô nhiễm không khí gây ra hiện tượng hiệu ứng nhà kính, dẫn đến sự thay đổi khí hậu bất lợi cho nhân loại. Vì thế cho nên phương pháp giải quyết những hệ quả trầm trọng ấy được lưu tâm trên bình diện quốc tế.

Cách đây gần 13 năm, vào ngày 11/12/1997, gần 1 vạn đại biểu tham dự Hội nghị Môi trường thế giới lần đầu tiên được tổ chức ở cố đô Kyoto, Nhật Bản, đã đạt được thỏa thuận trên nguyên tắc nhằm giảm các lượng khí thải độc hại - nguyên nhân của hiệu ứng nhà kính.

 Với các nước châu Âu, thì thỏa thuận mang tính quốc tế ấy liên quan mật thiết với việc sử  dụng xe hơi tư nhân một cách phổ biến đến mức tối đa như hiện nay, là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm bầu khí quyển trong vùng. Đương nhiên là mỗi quốc gia tiếp cận vấn đề nổi cộm này bằng các phương sách chiến lược riêng của mình.

Bạn hãy quay về nhà đi - London đóng cửa rồi!

Với các du khách hành trình tới nước Anh qua ngả sân bay Hittroy, cần phải tới được trung tâm thành phố qua 3 giờ hành trình nữa giữa dòng xe cộ luôn đông ngẹt và tắc nghẽn. Nạn kẹt xe trên đoạn xa lộ M4/A4 nối Hittroy với trung tâm London vốn là "chuyện thường ngày ở huyện".

Nhiều năm rồi người ta chẳng có nổi một biện pháp hữu hiệu nào nhằm giải quyết tình trạng lưu thông tồi tệ trên các con đường thuộc thủ đô Vương quốc Anh cả. Thậm chí còn có cả điều nghịch lý nữa, như thay vì phải mở rộng thêm, người ta lại giảm từ 6 làn xe xuống còn 4 làn trên đoạn xa lộ chính dẫn vào London .

Anh Jim Haly, cư ngụ tại một khu ngoại ô than thở: "Càng ngày tôi càng phải dậy sớm hơn để hành trình từ nhà đến công ty bia, nơi tôi làm việc cách nhà 10km. Có hôm phải mất cả 4 tiếng đồng hồ mới tới nơi...".

Kẹt xe cũng là một nguyên nhân gây ra tai nạn. Cánh tài xế thường lơ là trước các động tác phanh - thắng và bò lết triền miên giữa dòng xe bất tận, rất dễ khiến họ nổi cáu; còn những người kiên nhẫn lại có thể ngủ gục, để xe "đứng sững" giữa đường, tiềm ẩn sự va quệt từ phía sau và hai bên sườn.

Người phát ngôn của Club Xe hơi Hoàng gia Anh thật có lý, khi đề nghị trước các lối vào khu London City trong giờ cao điểm nên dựng thêm biển báo, ghi: "Bạn hãy quay về nhà đi - London đóng cửa rồi!". Đây là một đô thị nổi tiếng với hiện tượng sương mù, nhưng bây giờ ngay cả trong những ngày nắng ráo và không có gió, quanh trung tâm London vẫn lởn vởn một lớp sương màu nâu nhạt.

Nguyên nhân của thứ sương mù nhân tạo ấy một thời là do muội than của các cơ sở công nghiệp, nhưng giờ đây thêm vào là cả khí thải xe hơi nữa. Con trẻ Anh ngày càng bị chứng viêm phổi hành hạ, so với hai thập niên trước, tỉ lệ trẻ viêm phổi đã tăng tới 80%. Rất nhiều chuyên gia am hiểu quy kết dịch bệnh này là do hệ quả trực tiếp từ nạn "xe hơi hóa".

Tuy chính phủ hiện hữu của Thủ tướng Gordon Brown từng khẳng định, rằng hệ thống giao thông cần phải được cải thiện. Nhưng thực trạng khắc nghiệt vẫn còn đó, từ con số 5,7 triệu chiếc xe hồi đầu năm 1960, 4 thập niên sau đã "nhảy" lên con số 22,5 triệu chiếc, và trong năm 2010 này sẽ là gần 28 triệu cỗ xe dùng động cơ đốt trong phun khói ngang dọc khắp nước Anh.

Xe cộ ngày một nhiều hơn, trong khi đường sá thì vẫn chừng đó như trước đây 3 thập niên. "Cần phải tạo ra được một thói quen - Bộ trưởng Giao thông Chris Mole quả quyết - nhằm giới hạn việc di chuyển bằng các phương tiện giao thông có động cơ". Thậm chí có cả lời đề nghị chỉ nên cấp phép tạm thời cho các loại xe lưu thông trên xa lộ vành đai M25 của London , cùng khoản phí 400 bảng nộp thêm trên một đầu xe mỗi năm.

Kẹt xe - vấn nạn chung của cả Âu lục

Hiện trạng tương tự cũng đang là một vấn đề nổi cộm đối với các đô thị khác như Bologne (Italy), Brussels (Bỉ), hay Madrid (Tây Ban Nha)... những đô thị hình thành và mở rộng trong thời kỳ mà phương tiện lưu thông bằng xe ngựa là chủ yếu. Các tuyến xa lộ tân kỳ rộng rãi hầu như đều chấm dứt trước cửa ngõ các thành phố này.

Kế tiếp là đường tới khu trung tâm bằng các con phố chật hẹp thời Trung cổ. Xe cộ càng chạy chậm bao nhiêu, lượng khí thải xả ra càng nhiều bấy nhiêu, bởi thời gian hành trình bị kéo dài, trong khi động cơ vẫn phải hoạt động liên tục. Nhưng tình hình ngay cả với các thành phố có đường sá thoáng rộng cũng không sáng sủa hơn.

Bầu không khí ở thủ đô Oslo (Na Uy) luôn ở mức báo động trầm trọng, hầu như trong suốt mùa đông các cơ quan khí tượng và truyền thông đều khuyến cáo các bậc phụ huynh không nên cho con trẻ ra ngoài trời, bởi dễ bị các bệnh về đường hô hấp.

Tại các quốc gia thuộc khối Đông Âu cũ, cùng với trang phục jean và bánh mỳ hamburger, nạn "xe hơi hóa" cũng được coi là một phần của cái gọi là "tự do, dân chủ và bình quyền"(!). "Chúng ta cần phải khuyên nhủ họ ra sao, để họ đừng lặp lại lỗi lầm về việc phát triển các phương tiện gắn động cơ thái quá như Tây Âu" - nguyên Chánh thanh tra Giao thông của Liên minh châu Âu (EU), ngài Neel Kinec bình luận.

Lối thoát nan giải...

Kể từ  năm 1975, số lượng xe hơi hiện hữu trên các con đường thuộc EU đã tăng hơn gấp đôi. Giờ đây hầu như cứ hai gia đình ở châu Âu thì một có sở hữu xe riêng. Phải chăng người ta  khó có thể sẵn lòng cự tuyệt cái phương tiện cá nhân "tiện lợi" ấy để đi lại bằng xe buýt hay tàu điện công cộng? Chính phủ của một loạt các quốc gia khác nhau đều vấp phải vấn đề nan giải này.

Người Đức lại có kế hoạch thu hẹp lại đường sá một cách đáng kể, nhằm cho phép lưu thông trong thành phố tối đa với vận tốc 30 km/giờ; đồng thời tăng thêm các luồng đường ưu tiên cho các phương tiện vận tải công cộng, cũng như mở thêm các tuyến đường chân rết tới mọi hang cùng ngõ hẻm, thuận tiện cho người sử dụng. Mục tiêu của Chính phủ Đức tới năm 2015 là giảm 25% lượng xe hơi tư lưu thông trong lòng các thành phố.

Thị trưởng thủ đô Paris của nước Pháp Bertrand Delanoe cũng mong ước vào cuối thập niên thứ hai của thế kỷ này, lượng xe hơi của "kinh thành ánh sáng" sẽ giảm đi được chừng 13%.

Người Pháp cũng lên kế hoạch xây dựng một tuyến đường tàu điện ngầm (metro) mới cho Paris, cũng như mở rộng các tuyến xe điện bánh sắt cho các vùng ngoại ô. Động cơ chạy điện đang được xem là phương cách hữu hiệu cho việc giữ gìn bầu không khí trong sạch của các đô thị lớn. Ở Zurich (Thụy Sĩ), mạng lưới xe điện lan tỏa khắp nơi cùng giờ giấc rất chính xác.

Các tuyến giao thông công cộng tại đây luôn đầy ắp người với lượng khách đi lại không phải chỉ người nghèo, mà cả giới chủ nhà băng, doanh nhân và các quý bà quý cô thượng lưu nữa. Hệ thống các phương tiện chạy điện đang được xúc tiến tại một loạt các thành phố châu Âu như Bonn (Đức), London, Dublin (Bắc Ireland), Stockholm (Thụy Điển) và Bordeaux (Pháp).

Giới hữu trách thủ đô Madrid của Tây Ban Nha, nơi người ta dự đoán lượng xe con tư nhân trong thành phố sẽ tăng thêm hơn nửa triệu chiếc trong vòng 10 năm tới, đã chủ định chi 900 triệu euro cho việc đầu tư vào tuyến xa lộ vành đai thứ ba, cũng như thiết kế một hệ thống metro mới.

Có thể rồi sẽ đến lúc người châu Âu nhận thức ra, rằng việc giữ gìn môi sinh cùng bầu không khí hít thở, quan trọng hơn là các phương tiện cá nhân tiện dụng chăng?