Bút “phù thủy” có thể khiến ngân hàng mất bạc tỉ

Bút phù thủy, bút ma thuật, bút bay mực, bút viết xóa dấu vết… Đây là tên gọi của một loại bút đang khiến dư luận xôn xao và hoang mang, lo lắng trước cây bút  có khả năng làm "bay" sạch mọi dấu vết trong vòng 6 - 24 giờ sau khi viết đang bị đối tượng xấu lợi dụng vào mục đích lừa đảo, khiến ngân hàng, tín dụng bị mất bạc tỉ. Sự thật về loại bút này thế nào?

Xôn xao những vụ lừa đảo tiền tỉ bằng bút "phù thủy"

Đầu năm 2013, tại Quảng Châu, Trung Quốc  xảy ra vụ việc một gia đình bị lừa khá ngoạn mục khi cho người hàng xóm vay số tiền mặt trị giá gần 40.000 USD.

Theo nguồn thông tin này, vì là số tiền lớn nên khi vay, hai vợ chồng cẩn thận làm giấy tờ cho vay theo mẫu quy định. Tất cả các phần thông tin trên giấy vay được hai vợ chồng dùng bút bi điền vào đầy đủ. Tuy nhiên đến phần chữ ký thì họ để cho người hàng xóm dùng bút riêng của mình.

Hết tháng, người vợ đến nhà người hàng xóm đòi tiền lãi suất thì chết đứng khi người hàng xóm cãi bay biến rằng ông ta chưa vay mượn tiền bao giờ. Bằng chứng là nếu vay tiền thì ông ta phải ký, đằng này chẳng thấy chữ ký của ông ta đâu mà chỉ có chữ ký của hai  vợ chồng chủ nhà. Vụ việc đã được hai bên khởi kiện ra tòa án. Bằng các biện pháp nghiệp vụ, cơ quan chức năng đã làm rõ việc chữ ký của người vay tiền bỗng dưng… bay màu.

Còn tại Việt Nam, thời gian gần đây, nhiều cá nhân hoạt động "tín dụng đen", cho vay tiền hoặc cầm đồ tại Hà Nội và các tỉnh truyền nhau thông tin chỉ sau một đêm, những tờ giấy viết tay, có chữ ký của những người vay tiền hoặc thế chấp tài sản như ôtô, xe máy, bỗng dưng… bay sạch chữ, chỉ còn giấy trắng trơn. Không ít trường hợp ngậm ngùi chấp nhận mất toi hàng trăm triệu đồng vì chẳng còn bằng chứng gì để đòi nợ người vay tiền.

Tìm hiểu nguyên nhân thì những chủ nợ này được biết đã bị thủ phạm dùng bút "độc" viết. Khi sử dụng bút này, mực viết sẽ bay màu sau 24 giờ. Nguy cơ kẻ xấu dùng bút bay màu mực để lừa đảo còn được  một số ngân hàng khuyến cáo cho đội ngũ nhân viên không sử dụng bút của các cá nhân khi ký vay các gói hỗ trợ tín dụng mà phải trực tiếp dùng bút của ngân hàng.

Còn nhớ vào thời điểm năm 2005, tại Hà Nội rộ lên thông tin về loại bút ma thuật - bút tàng hình có tính năng nổi trội là khi viết sẽ trong suốt, không màu, không mùi. Do đó không ai có thể đọc được chữ do bạn viết ra trừ khi có cây bút ma thuật trong tay. Trên cán bút có gắn một chiếc đèn phát ra ánh sáng cho phép bạn xem được nội dung đã viết. Bút viết sử dụng một loại mực đặc biệt, ngoài khả năng "tàng hình", có thể viết chúng lên nhiều chất liệu khác nhau như gỗ, đá, kim loại…

Cây bút tàng hình đã gây ra "cơn sốt" trong giới trẻ, nhất là học sinh, sinh viên khi nó được sử dụng vào mục đích quay cóp trong thi cử. Trước kỳ thi tuyển sinh đại học năm đó, các cơ quan chức năng đã tổ chức kiểm tra, xử lý việc kinh doanh bút tàng hình này.

Vậy thực hư về thông tin cây bút phù thủy, bút bay màu mực đang gây lo ngại cho nhiều người trước nguy cơ kẻ xấu sử dụng vào mục đích lừa đảo thì sao?

Khôi phục chữ ký bằng phương pháp chụp lại dấu vết để lại trên giấy và phát quang bằng ánh sáng spot.
Khôi phục chữ ký bằng phương pháp chụp lại dấu vết để lại trên giấy và phát quang bằng ánh sáng spot.

Bút bay mực - mua dễ như mua rau

Những người chuyên đi "săn"  hàng độc - lạ cho biết,  ở Hà Nội, bút "phù thủy" được bán  tại một số cửa hàng kinh doanh đồ "thám tử", hoặc các  cửa hàng bán các mặt hàng có  tên gọi "sản phẩm sáng tạo". Không bày bán công khai nhưng nếu hỏi mua, tùy theo độ tin cậy của khách hàng, người bán hàng có thể bán bút "phù thủy" ngay tại chỗ hoặc yêu cầu đặt cọc trước, giao hàng sau.

Tuy nhiên, sau khi có thông tin cảnh báo loại bút "phù thủy" này xuất hiện trên thị trường, những người bán hàng tỏ ra dè dặt khi có khách hỏi mua. Nếu là khách lạ, chủ cửa hàng thường lắc đầu đáp không có.

Trái ngược lại với việc bán hàng cảnh giác tại các cửa hàng trên phố, kinh doanh bút "phù thủy" qua mạng Internet có vẻ rất sôi động và dễ dàng.  Chỉ cần vào trang tìm kiếm Google, gõ chữ "bút bay mực", lập tức hiện ra hàng chục trang web đăng thông tin quảng cáo, rao bán loại bút đặc biệt này.

"Các bạn đã đọc Harry Potter thì ai cũng biết phép thuật của Harry có rất nhiều cái mới lạ . Cũng chính vì thế khi còn học ở trường Phép thuật và ma thuật, thầy Albus Dumbledore trong một lần dạy học trò Harry những cách bay né tránh đòn đã làm rơi chiếc bút ma thuật. Hình dạng thì không khác gì một cây bút mực bình thường nhưng công dụng của nó thì rất hay. Chỉ cần viết bất kỳ điều gì lên giấy (lên da, lên tường, hay bất kỳ vật dụng gì) thì trong vòng 24 giờ sau mực sẽ hoàn toàn biến mất".

Đây là một phần nội dung quảng cáo khá hấp dẫn về loại bút bay mực được gọi là bút ma thuật đăng trên một trang web bán hàng trực tuyến có địa chỉ www.dangcap9X.com. Mặc dù đưa ra khuyến cáo rằng không chịu trách nhiệm về việc sử dụng bút của người mua, thế nhưng trong phần quảng cáo về loại bút ma thuật  bay màu này, trang web lại "vẽ đường" rất cụ thể cho người sử dụng rằng: "Chính vì thế chiếc bút ma thuật của Harry đã giúp không ít công nợ của các công ty được giải quyết  (vì khi  ký xong chữ ký bay mất thì ai có thể làm chứng được)". Cuối phần quảng cáo có ghi rõ: "Chỉ cần bạn nhấc máy lên và gọi 091516xxxx, chúng tôi sẽ mang cây bút đến cho bạn một cách nhanh nhất".

Với các thiết bị hiện đại, giám định viên vẫn có thể khôi phục phần chữ ký, chữ viết sử dụng bút bay màu mực.
Với các thiết bị hiện đại, giám định viên vẫn có thể khôi phục phần chữ ký, chữ viết sử dụng bút bay màu mực.

Để làm rõ sự thật về chiếc bút ma thuật như những gì trang web này quảng cáo, chúng tôi đã gọi cho số điện thoại trên. Ở đầu dây bên kia là một thanh niên nói giọng Bắc, anh ta xác nhận là người của siêu thị bán hàng trực tuyến "dangcap9X". Anh ta yêu cầu chúng tôi nhắn tin địa chỉ giao hàng, sẽ có người mang đến tận nơi. Giá của chiếc bút là 300.000 đồng cộng thêm phí vận chuyển. Anh ta cho biết trụ sở công ty ở phía Nam nhưng có chi nhánh tại Hà Nội nên sẽ có người ở chi nhánh liên lạc mang bút đến ngay, không phải đặt hàng mất thời gian chờ đợi.

Quả nhiên, chỉ vài phút sau, có một thanh niên  sử dụng số điện thoại 0167…. gọi cho chúng tôi, hẹn trong vòng 1 tiếng đồng hồ có người mang hàng đến. Chúng tôi không phải chờ lâu. Khoảng 30 phút sau, một thanh niên đi xe máy, sử dụng một số điện thoại khác liên lạc và đề nghị chúng tôi ra địa điểm nhận hàng. Anh ta đưa cho  chúng tôi một chiếc bút đựng trong hộp giấy không có nhãn mác, kèm theo một tờ hóa đơn bán hàng kiêm bảo hành nội dung: "Siêu thị bán hàng trực tuyến www.dangcap9X.com, trụ sở 113 Lương Thế Vinh, Thái Nguyên, chi nhánh 252 Cao Lỗ, phường 4, quận 8, TP HCM".

Thấy chúng tôi băn khoăn về việc bảo hành, cậu thanh niên giao hàng cho biết mặc dù không in trên hóa đơn nhưng chi nhánh Hà Nội có trụ sở tại phố Đặng Tiến Đông. Nếu  bút không đảm bảo bay mực trong  vòng 24 giờ, chúng tôi cứ điện thoại lại cho cậu ta, phía công ty sẽ cho đổi chiếc bút khác.

Cầm chiếc bút "phù thủy" có giá 300.000 đồng, chúng tôi thấy lăn tăn vì về hình thức, nó không khác gì những chiếc bút bi nước thông thường. Nhãn mác trên vỏ bút cũng được bóc sạch nên không thể biết bút có xuất xứ từ đâu. Tháo chiếc bút để kiểm tra, ruột bút và các phần thân bút bằng nhựa cũng không có dấu hiệu gì khác biệt. Khi thử bút trên giấy, ban đầu bút "phù thủy" có màu mực xanh như bút thường. Tuy nhiên chỉ ít phút sau đó, màu mực có dấu hiệu thay đổi, nhợt nhạt dần. Trong vòng 6 tiếng thì màu mực mất hẳn trên nền giấy, chỉ còn vết hằn của bút do lực ấn ngòi bút tạo ra.

Thử nghiệm bằng việc đổ nước lên phần chữ vừa viết trên giấy, dùng tay lau nhẹ, toàn bộ phần mực dính nước biến mất sạch chứ không bị nhòe như mực viết thông thường. Phần thử nghiệm khiến chúng tôi choáng váng. Loại bút này có thể gây rủi ro rất nghiêm trọng khi các đối tượng xấu lợi dụng, sử dụng bút để thực hiện các hành vi giả mạo giấy tờ, chiếm đoạt tiền khi thực hiện các giao dịch liên quan trong lĩnh vực tín dụng, tài chính, ngân hàng hoặc các hành vi lừa đảo khác trong đời sống xã hội. Đây là điều rất cần được các cơ quan chức năng vào cuộc để ngăn chặn nguy cơ phát sinh tội phạm từ việc kinh doanh bút viết bay màu mực.

Bút "phù thủy" bay màu mực được quảng cáo, rao bán nhan nhản trên mạng internet và chiếc bút "phù thủy" mua tại trang web "dangcap9X" có hình thức không khác gì chiếc bút bi nước bình thường.
Bút "phù thủy" bay màu mực được quảng cáo, rao bán nhan nhản trên mạng internet và chiếc bút "phù thủy" mua tại trang web "dangcap9X" có hình thức không khác gì chiếc bút bi nước bình thường.

Phòng tránh bút "phù thủy" như thế nào?

Trước tác hại khôn lường của loại bút "phù thủy" nêu trên, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Trung tá Nguyễn Quang Huy, Đội trưởng Đội Giám định tài liệu, Phòng Kỹ thuật hình sự, Công an TP Hà Nội.

Trường hợp phát hiện nghi vấn sử dụng bút mực bay màu, người dân có thể liên hệ Trung tá Nguyễn Quang Huy - Đội trưởng Đội Giám định tài liệu Phòng Kỹ thuật hình sự Công an Hà Nội để được hướng dẫn và giám định làm rõ. Điện thoại: 043.9396725.

Trung tá Nguyễn Quang Huy cho biết, trên thực tế, đơn vị đã gặp một số trường hợp tài liệu chữ ký, chữ viết bị mờ, nhòe, nhạt màu do  nhiều nguyên nhân khác nhau như do điều kiện ẩm thấp, do chất lượng mực không tốt, do điều kiện bảo quản không tốt để giây nước hoặc các hóa chất. Thông qua các biện pháp kỹ thuật và phương tiện nghiệp vụ, giám định viên đã khôi phục lại chữ viết, chữ ký như nguyên mẫu.

Cho đến thời điểm hiện nay, đơn vị chưa nhận được yêu cầu nào từ các đơn vị và cá nhân đề nghị giám định tài liệu có sử dụng bút viết bay màu mực. Tuy nhiên, về nguyên lý, các loại mực viết đều  biến đổi theo thời gian, nhạt dần và chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết, khí hậu, đặc biệt là ánh sáng. Về loại mực bay màu, bản chất là một loại hóa chất, có thể có màu xanh, đỏ hoặc đen tùy theo cách pha chế.

Mặc dù bay màu nhưng đó chỉ là hiện tượng chuyển đổi từ dạng này sang dạng khác. Do đó, nếu có trường hợp sử dụng bút viết bay màu mực thì Cơ quan Giám định kỹ thuật hình sự vẫn có nhiều phương pháp để kiểm tra, giám định phát hiện có chữ viết, chữ ký hay không, đồng thời có thể khôi phục, chụp lại dấu vết của chữ viết, chữ ký để lại trên giấy và các chất liệu khác.

Mặt khác, Cơ quan giám định có thể kiểm tra hóa chất mực viết bằng các thiết bị chuyên dụng trong lĩnh vực giám định tài liệu như các loại ánh sáng hồng ngoại, ánh sáng spot…

Trung tá Nguyễn Quang Huy khuyến cáo, để phòng ngừa việc  đối tượng  có thể sử dụng loại bút bay màu mực vào các mục đích xấu,   các cơ quan, tổ chức, cá nhân khi tiến hành giao dịch, ký kết hợp đồng, cam kết và các tài liệu quan trọng khác, nhất là những giấy tờ trong lĩnh vực tài chính, kinh tế… phòng ngừa việc  đối tượng  có thể sử dụng loại bút bay màu mực vào các mục đích xấu, cách tốt nhất là chủ động chuẩn bị bút viết sử dụng loại mực có độ bền đưa cho phía đối tác ký

Hương Vũ (huongvu.cand@gmail.com)

Các tin khác

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Từng mang về những dấu son lịch sử cho thể thao nước nhà với 2 tấm huy chương Olympic của Hoàng Anh Tuấn và Trần Lê Quốc Toàn, cử tạ Việt Nam nhiều năm qua luôn được xem là môn thể thao thế mạnh.

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Giữa dòng chảy sôi động của thị trường âm nhạc hiện nay, vẫn còn không ít những sản phẩm gây chú ý bằng yếu tố phản cảm, dung tục, thậm chí lệch chuẩn về nội dung và hình ảnh. Khi ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và chiêu trò câu view bị xóa nhòa thì câu hỏi đặt ra không chỉ cho ý thức của người làm nghề, trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự tỉnh táo của công chúng trong việc tiếp nhận và chọn lọc giá trị văn hóa…

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Trong hành trình hướng đến ASIAD 20, bắn súng Việt Nam đang dần phát đi những tín hiệu tích cực cả về lực lượng lẫn thành tích. Từ sân chơi quốc nội đến đấu trường châu lục, các xạ thủ không chỉ duy trì phong độ mà còn tạo ra những điểm nhấn đáng chú ý. Đặc biệt, sự xuất hiện của những nhân tố trẻ cùng sự ổn định của các gương mặt chủ lực đang mở ra hy vọng cho một tương lai xán lạn của bắn súng Việt Nam.

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Phát trực tiếp (livestream) đang bị một bộ phận người dùng lợi dụng để tìm kiếm lượt xem (câu view), nhận tiền ủng hộ, tặng (donate) bằng những nội dung nguy hiểm, phản cảm, thậm chí, vi phạm pháp luật. Từ các trò hù dọa người đi đường, trẻ em đến việc tụ tập, sử dụng hung khí theo “thử thách” của người xem, cho thấy xu hướng lệch chuẩn này đang lan rộng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.