Cách TP Đà Nẵng chừng hơn một giờ chạy xe ngược ra hướng Bắc, cách trung tâm thành phố Huế chừng 30 cây số về hướng nam là địa bàn của các xã Lộc Bổn, Lộc Sơn thuộc huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế. Vùng đất bán sơn địa này đã bao đời bao bọc những phận người kham khó, quanh năm tay lấm chân bùn trên những cánh đồng làng. Thế rồi, gần 20 năm trước, những thanh niên ở vùng đất đồng chua, nước mặn này đã cùng nhau làm một "cuộc cách mạng kinh tế" với khao khát thay đổi cuộc sống cơ hàn, từ đó họ quyết chí rời làng để xuất ngoại mưu sinh.
Vùng đất Nam Lào, các tỉnh Salavan, Savanakhet, thủ đô Viên Chăn… của xứ sở Triệu Voi được người dân các xã Lộc Bổn, Lộc Sơn, huyện Phú Lộc (Thừa Thiên - Huế) gọi là “miền đất hứa”. Họ rời quê hương bản quán đến đó để kiếm sống bằng rất nhiều nghề khác nhau từ thợ xây, thợ mộc, thợ chạm, lái xe, cắt tóc, gội đầu, buôn bán trái cây, quần áo…
Theo ngày tháng, cứ người đi trước dắt díu người đi sau. Nhiều người trước đây quanh năm phải sống trong cảnh ăn đong, nhưng chỉ sau một thời gian sang Lào làm ăn nay đã xây được nhà, mua được xe, có của ăn của để. Kiếm tiền dễ, cộng với chút nỗi niềm của kiếp sống tha hương, nhiều thanh niên trong khóe chân còn vướng mùi bùn đất nhưng sau những trận nhậu tưng bừng đã bắt đầu tập tọe giải khuây bằng gái mại dâm và ma túy. Từ đó, những hệ lụy đớn đau đã đẩy hàng trăm phận người rơi vào vực thẳm, làng quê vốn bình yên phải nhiều phen dậy sóng khi những công dân của họ vướng vào vòng lao lý vì tội mua bán trái phép chất ma túy và chết vì căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS.
Không cần phải lật giở bất cứ một loại tài liệu lưu trữ nào, ông Khương cũng có thể ngồi nói vanh vách về những trường hợp người trong xã ông bị bắt về hành vi buôn bán ma túy và bị nhiễm HIV/AIDS trong thời gian đi làm ăn sinh sống ở Lào. Năm 1995, anh Nguyễn Phong Đ. người ở thôn Thuận Hóa từ Lào trở về quê trong tình trạng thân thể vô cùng tiều tụy. Người nhà đã đưa anh Đ. đến khám bệnh tại Bệnh viện Trung ương Huế và nhận được kết quả là anh Đ. dương tính với HIV.
Sau một thời gian ngắn được chỉ định điều trị tại nhà, nhưng sức khỏe của Đ. ngày một thêm suy kiệt, nhiều vết lở loét xuất hiện rồi anh đã qua đời. Sau khi lo chuyện hậu sự cho anh Đ. xong, người thân trong gia đình cùng chính quyền địa phương đã động viên chị Võ Thị Hồng Ph. (vợ của Đ.) đến Trung tâm Y học dự phòng của tỉnh Thừa - Thiên - Huế để xét nghiệm và kết quả là chị Ph. cũng đã bị nhiễm HIV.
Chia tay Ph. chúng tôi lại tiếp tục rảo bước trên con đường làng vừa được bê tông hóa để tìm đến một mảnh đời cay đắng khác cũng đang sinh sống tại thôn Thuận Hóa. Dương Thị L. năm nay vừa bước qua tuổi 17 nhưng đã bị nhiễm HIV từ mấy năm qua. Gia đình L. rất nghèo nên từ nhiều năm trước, theo làn sóng xuất ngoại làm ăn, cha mẹ L. cũng theo người làng dắt hai đứa con sang tỉnh Salavan để lập nghiệp.
Những ngày sống trên đất Lào, L. được một người gốc Sài Gòn cũng là chỗ quen biết với cha mẹ L. nhận về làm con nuôi. Sau này, chính người đã nhận L. về nuôi dưỡng ấy đã giở trò đồi bại để cướp đi đời con gái của L. Hay tin, cha mẹ L. đã đến đòi lại con, nhưng chỉ một năm sau đó thì người đàn ông tội lỗi kia đã chết nơi đất khách quê người vì bệnh AIDS. Bây giờ, L. về quê sống với người anh ruột để tiện việc điều trị bệnh lâu dài…
Cách thôn Thuận Hóa không xa, chị Nguyễn Thị B., trú tại thôn Hòa Mỹ, xã Lộc Bổn cũng là người có chồng sang Lào làm ăn rồi mắc bệnh nên phải trở về quê hương sinh sống. Chồng qua đời, công việc làm ăn ngày một khó khăn thêm, cuối cùng chị B. phải bỏ làng lên TP Huế sống để kiếm kế sinh nhai, tránh sự xa lánh của người thân và làng xóm. Hiện tại chị B. là một trong những thành viên tích cực trong câu lạc bộ những người nhiễm HIV ở Huế.
Trước thực trạng những người lao động trở về từ Lào mang theo căn bệnh thế kỷ gây nguy cơ lây lan trong cộng đồng, chính quyền, người dân xã Lộc Bổn, Lộc Sơn trong nhiều năm qua đã thực hiện các biện pháp tuyên truyền, cử cán bộ dân số về tận các gia đình có người nhiễm HIV tư vấn về cách "sống chung" với bệnh, phòng tránh bệnh cho những người trong gia đình không bị lây nhiễm… Tuy nhiên, đa số lao động đều ở Lào, đặc thù công việc mỗi năm họ chỉ trở về địa phương một đến hai lần nên công tác tuyên truyền, vận động cũng gặp nhiều khó khăn…
Theo GS.TS Bùi Thị Tân - Trường ĐH Khoa học Huế, là tác giả của một đề tài nghiên cứu về phụ nữ di cư, trong đó có phụ nữ di cư sang Lào: Muốn giải quyết được vấn đề này thì cần phải tăng cường hỗ trợ ở cả nơi đi và nơi đến cho phụ nữ di cư. Giải pháp quan trọng nhất là làm thế nào để nông thôn có được "sức hút" lao động ở lại quê, muốn vậy phải có đầu tư giúp nông thôn phát triển các ngành nghề sản xuất phi nông nghiệp, tạo việc làm cho lao động. Cần có các dự án phát triển kinh tế nông thôn, thúc đẩy sản xuất hàng hóa giúp lao động nông thôn nói chung và phụ nữ nông thôn nói riêng có thu nhập ổn định để hạn chế sự ra đi của họ.
Mới đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Thừa Thiên - Huế và Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Savanakhet (Lào) cũng đã ký kết hợp tác hỗ trợ phụ nữ, trẻ em khó khăn đi làm ăn xa. Theo đó, hai bên sẽ chia sẻ thông tin và điều phối công tác hỗ trợ cho phụ nữ và trẻ em Thừa Thiên - Huế đang làm ăn tại Savanakhet, góp phần đẩy mạnh việc hỗ trợ các nạn nhân đi làm ăn xa bị buôn bán, bị bóc lột sức lao động và quấy rối tình dục tại Lào…
