Ở những vùng đất thấp nằm về phía tây Nicaragua, trong khu vực những cánh đồng mía bát ngát, là cộng đồng La Isla. Những căn nhà nhỏ chắp vá bằng bê tông và gỗ. Những mảnh vải được che chắn làm màn cửa. Maudiel Martinez xanh xao như tàu lá, xương gò má lồi ra trên mặt. Anh cong người như một ông già.
Có lẽ mạng sống của Martinez khó mà kéo dài vì anh bị suy cả hai quả thận - chúng không còn khả năng hoàn thành chức năng lọc chất bẩn ra khỏi cơ thể. Martinez ngã bệnh cách đây hai năm. Cha và ông nội của anh đã chết vì chính căn bệnh mà Martinez đang mang trong người. Cả 3 người trong số anh em của anh cũng vậy. Tất cả những người này đều là công nhân trên những cánh đồng mía.
Bệnh thận mạn tính tước đi sinh mạng của những người đàn ông ở đây nhiều đến mức dân địa phương bây giờ không gọi cộng đồng của họ một cách đơn giản là La Isla (có nghĩa "Hòn đảo") nữa mà "La Isla de la Viudas", nghĩa là "Hòn đảo của những góa phụ"! Bệnh dịch vượt khỏi Nicaragua lây lan dọc theo vịnh Trung Mỹ ở Thái Bình Dương tấn công 6 quốc gia.
Theo Victor Penchaszadeh, chuyên gia dịch tễ học lâm sàng Đại học Columbia ở Mỹ và cố vấn cho Tổ chức y tế Liên Mỹ (PAHO) về những bệnh dịch mạn tính khu vực Mỹ La tinh, bệnh thận mạn tính (CKD) đang tấn công hàng ngàn nông dân Trung Mỹ đã trở thành trận dịch kinh hoàng.
Mới đây, nữ Bộ trưởng Y tế El Salvador đã chính thức lên tiếng kêu gọi cộng đồng quốc tế giúp đỡ. Bà tuyên bố bệnh dịch CKD đang "tiêu diệt người dân chúng tôi".
Tại một bệnh viện khu nông trại Bajo Lempa ở El Salvador, bác sĩ Carlos Orantes cũng vừa mới phát hiện một phần tư số nam giới trong khu vực mắc phải CKD. Song phần đông những bệnh nhân nam này không có những dấu hiệu cao huyết áp hay tiểu đường - những nguyên nhân thường gặp nhất của CKD ở khắp nơi trên thế giới.
CKD thường không biểu hiện bất cứ triệu chứng nào trong giai đoạn ban đầu, thế nên nhiều người không hề biết họ đang mắc bệnh cho đến khi bệnh diễn biến đến giai đoạn cuối khi xuất hiện các triệu chứng bao gồm thiếu máu (hơi thở hổn hển), có vấn đề về xương, buồn nôn và nôn mửa.
Những người đàn ông Trung Mỹ thường làm việc trên những cánh đồng mía, nên bác sĩ Carlos Orantes cho rằng nguyên nhân chính gây tổn hại thận là những hóa chất độc hại - thuốc diệt côn trùng và diệt cỏ - thường được sử dụng trong nông nghiệp.
Một công nhân mắc bệnh CKD ở Nicaragua.
Những hóa chất này bị cấm ở Mỹ, châu Âu và Canada, trong khi chúng được sử dụng phổ biến ở Trung Mỹ với số lượng lớn đáng ngại mà không có bất cứ sự bảo vệ nào, theo Orantes. Tuy nhiên, thận có thể bị tổn hại khi sử dụng quá liều thuốc giảm đau hay uống quá nhiều rượu - tình trạng phổ biến ở Trung Mỹ.
Ngân hàng đồng ý tài trợ cho một cuộc nghiên cứu - do Giáo sư Daniel Brooks Đại học Boston lãnh đạo - nhằm xác định rõ nguyên nhân gây dịch CKD. Nhóm của Giáo sư Brooks thấy rằng, không chỉ có công nhân ruộng mía ngã bệnh mà cả công nhân cảng và thợ mỏ cũng mắc bệnh suy thận với với tỉ lệ rất cao mặc dù họ không hề tiếp xúc với hóa chất sử dụng ở đồn điền mía!
Nhưng, theo Giáo sư Brooks, những người này có điểm chung là làm việc kéo dài nhiều giờ trong điều kiện môi trường cực kỳ nóng bức mà lại thiếu nước uống - một yếu tố được coi là nguyên nhân dẫn đến tổn thương thận.
Về phần mình, các công ty khai thác mía biện hộ: họ không tin hóa chất hay điều kiện làm việc trên những đồn điền của họ là nguyên nhân gây ra dịch bệnh bí ẩn CKD. Tuy nhiên, họ vẫn cam kết bảo vệ sức khỏe công nhân theo cách riêng.
Ví dụ, Công ty Pellas Group sở hữu vài đồn điền mía ở Trung Mỹ cho biết họ đang bắt đầu cho công nhân nghỉ trưa lâu hơn và bảo đảm họ được uống nước thường xuyên hơn. Ngoài ra, công ty cũng tổ chức xét nghiệm chức năng thận định kỳ cho công nhân.
Ariel Granera, người phát ngôn của Pellas Group nói nếu một công nhân phát hiện mắc bệnh thận thì anh ta sẽ không được phép làm việc nữa để bảo đảm sức khỏe. Nhưng những công nhân mắc bệnh bị cho thôi việc tuyên bố khoản tiền mà công ty và trợ cấp an sinh xã hội trả cho họ không đủ sống.
Mặc dù biết làm việc ngoài những cánh đồng mía sẽ gặp nguy cơ mắc bệnh CKD rất cao, nhưng họ đành phải chấp nhận vì không có việc gì khác để làm nuôi sống gia đình
