Trong khi hệ thống bệnh viện công luôn trong tình trạng quá tải vì thiếu thiết bị, thiếu giường bệnh và nhất là thiếu nhân lực, thì có tới gần 70% bác sĩ hành nghề y tư nhân là cán bộ Nhà nước...
17h, khoa Ngoại B thuộc Bệnh viện (BV) C tương đối yên tĩnh. Hai chữ "yên tĩnh" ở đây có nghĩa là các bệnh nhân vừa trải qua phẫu thuật đều ổn định, và không có bệnh mới do các khoa, phòng khác chuyển đến để mổ cấp cứu. Bác sĩ Lê, sau khi thay xong chiếc áo blu, liền quay sang nói với một bác sĩ nội trú, là đàn em: "Cậu coi dùm mình chừng 1 tiếng. Nếu có gì cần gấp thì "phôn" cho mình".
Rồi Lê tất tả lao ra hành lang, bấm thang máy trong lúc ở BV T - là một BV tư, êkíp phòng mổ cũng đang chuẩn bị làm tiền phẫu cho một bệnh nhân bị sỏi túi mật, đợi Lê qua mổ. Nếu như ở BV C, một ca mổ nội soi túi mật, Lê lĩnh tiền công phẫu thuật là 45 nghìn đồng thì ở BV T, con số này là 1,5 triệu. Lê nói: "Nhiều bữa "show dày" quá, em phải "mướn" chiến hữu trực dùm. Cứ mỗi đêm trực, ngoài tiền trực của BV là 25 nghìn, em trả thêm cho anh em 500 nghìn nữa". Tôi hỏi: "Lỡ người trực thay cho cậu gây tai biến thì sao?". Lê cười: "Thì cũng phải... chọn mặt gửi vàng chứ".
Lê chỉ là một trong hàng trăm bác sĩ hiện đang làm việc tại các BV công ở TP HCM - nhưng đồng thời còn làm cho BV tư. Theo tìm hiểu của tôi, trong số các bác sĩ "công - tư", thì giới Ngoại khoa chiếm tỉ lệ đông nhất bởi lẽ có thể nói, hiện tại ở TP HCM chưa một BV tư nào - ngoại trừ một vài BV chuyên ngành về tim, mắt, xương khớp..., là đủ khả năng tự chủ về nhân lực, còn thì hầu hết vẫn phải trông vào đội ngũ chuyên môn của các BV công. Chả thế mà có bác sĩ - như bác sĩ Trần - chuyên khoa Ngoại niệu BV B chẳng hạn, một mình anh "đánh thuê" cho 3 BV tư nên lắm lúc, BV tư trong khi đợi anh đến mổ, đã phải... câu giờ bệnh nhân bằng cách cho truyền dịch thật chậm, với lời giải thích: "Nâng thể trạng lên cho tốt để mổ xong, mau lành!".
Tuy các bệnh viện tư nhân góp phần rất lớn trong việc giảm tải cho các BV viện công. Nhưng nói vậy chưa hẳn là vậy. Một số BV tư vẫn coi BV công là cái "túi" cuối cùng, để "hứng" những trường hợp tai biến, hoặc khả năng tay nghề của đội ngũ chuyên môn ở BV tư không kham nổi. BV C ở TP HCM chẳng hạn, hầu như không ngày nào mà các khoa Cấp cứu, nội, ngoại lại không phải tiếp nhận bệnh nhân từ các BV tư chuyển đến. Bác sĩ Nguyễn, nói: "Có ca mổ cắt bán phần dạ dày nhưng mổ... tan nát rồi đưa qua đây. Báo hại tụi tui phải làm lại, cực muốn chết".
Bên cạnh đó, vẫn theo kết quả thanh tra của Bộ Y tế, nhiều BV tư hoạt động quá phạm vi cho phép, lạm dụng thuốc kháng sinh và vitamin trong điều trị mà có nơi, 35% trong tổng số tiền thuốc là các vitamin. Hơn nữa - ngoại trừ những loại biệt dược trong nước chưa sản xuất được, thì tỉ lệ kê đơn thuốc ngoại nhập cao gấp nhiều lần mà mục đích không ngoài việc nhận hoa hồng từ những công ty dược.
Người viết bài này đã từng thấy một đơn thuốc trị viêm họng của BV tư M. Thay vì kê toa Bimoxyl - là kháng sinh trong nước sản xuất, thì bác sĩ lại kê Augmentin - tính năng giống như nhau nhưng giá tiền chênh lệch nhau đến 4 lần! Bên cạnh đó, có BV tư như BV T, kê đơn cho bệnh nhân quá liều chỉ định mà mục đích không ngoài việc... bán thuốc. Theo đánh giá của Bộ Y tế, chỉ 45% số BV tư nhân được xếp loại tốt, 10% xếp loại trung bình và 2,5% xếp loại yếu bởi lẽ trong số 31 BV tư ở TP HCM, và 15 BV tư ở Hà Nội, phần lớn là cải tạo, nâng cấp từ nhà ở có sẵn nên chưa đáp ứng đủ quy trình hoạt động chuyên môn.
Nếu nói rằng tất cả những bác sĩ làm việc trong những BV công, và "chạy show" cho BV tư - hoặc bỏ BV công sang BV tư chỉ vì tiền thì chưa hẳn đã đúng. Hãy nghe lời tâm sự của bác sĩ Bích: "Nhìn lại quá trình công tác ở BV Đ, tỉnh B, một địa phương chỉ cách TP HCM 30km mà tôi cảm thấy rùng mình. Vì căn bệnh "thành tích" của lãnh đạo, những bác sĩ như chúng tôi bị giao "chỉ tiêu" mỗi buổi sáng, trong 3 tiếng rưỡi, phải khám được từ 80 - 120 bệnh nhân. Với mức độ bình quân khoảng 2 phút cho một bệnh nhân, chúng tôi dần dần trở thành người máy, không còn cảm xúc, không còn thời gian để lắng nghe, thậm chí cũng không còn thời gian để tìm hiểu tiền sử bệnh của người bệnh".
Kết quả là suốt 3 tiếng rưỡi, người thầy thuốc chỉ có 3 thao tác lặp đi lặp lại: Gọi tên bệnh nhân, áp ống nghe vào người và sau đó ghi toa thuốc, ngoài ra không còn gì khác. Rồi sự trả lương cũng không theo năng lực thực tế của từng bác sĩ mà căn cứ theo ngạch bậc, theo bằng cấp - đôi khi là bằng cấp ảo, đã tạo ra sự bất công lớn trong thu nhập của họ.
Bác sĩ Bích, nói tiếp: "Hậu quả của tất cả những việc đó là bệnh nhân không hài lòng với cung cách làm việc của bác sĩ, bác sĩ thì không thấy hứng thú trong nghề nghiệp. Thế nhưng nghịch lý vẫn xảy ra, cuối năm BV Đ vẫn được khen thưởng với đủ các loại giấy, bằng".
Cuối cùng, bác sĩ Bích đã... rũ áo ra đi, để đầu quân cho một BV tư. Chị nói: "Tôi không có ý thanh minh cho những bác sĩ rời BV công ra làm BV tư, mà tôi chỉ mong ước rằng một ngày nào đó, bệnh nhân của BV công cũng được phục vụ tốt như ở BV tư". Cũng cùng một tâm trạng như vậy, bác sĩ Trần, cho biết: "Tôi đã từng công tác tại một số BV Nhà nước tuyến tỉnh - nhưng hiện nay tôi đã rời bỏ để "làm thuê" cho một phòng khám đa khoa tư nhân. Có thể dưới mắt nhiều đồng nghiệp cũ, tôi là một kẻ ham tiền. Nhưng với thời gian làm việc tại phòng khám này, tôi lại cảm nhận được rằng chính ở vị trí ấy, tôi lại có thể phục vụ tốt hơn cho nhiều người bệnh, và tôi được là chính tôi - được đối xử đúng với cương vị bác sĩ của mình - Có vẻ nghịch lý quá phải không?.
Khi làm cho phòng khám tư nhân, tôi cảm nhận nhu cầu được lắng nghe của người bệnh, được kể về bệnh tật của mình, được nghe những lời khuyên như nên ăn uống ra sao, nghỉ ngơi như thế nào và thậm chí nhu cầu được bày tỏ những bức xúc trong cuộc sống đời thường của bệnh nhân. Họ - những bệnh nhân đến với phòng khám chúng tôi - có thể là những người rất khá giả trong nội thành, nhưng cũng có cả những người nghèo và rất nghèo đến từ các vùng ngoại thành hoặc từ các tỉnh miền Tây Nam Bộ, các tỉnh vùng Tây nguyên xa xôi, song khi bước chân vào phòng khám tất cả đều có chung một nguyện vọng là được bác sĩ hỏi thăm, được chỉ dẫn các xét nghiệm cần thiết, được thông báo rõ ràng bệnh trạng của mình, được biết rõ các loại thuốc uống và những cảnh báo về tác dụng phụ của thuốc, dù số tiền họ phải trả có thể lên tới con số vài trăm ngàn".
Tuy nhiên, thực tế chưa hẳn bất cứ BV tư nào cũng... vì người bệnh. Có những BV tư lạm dụng kỹ thuật cao như siêu âm 3 chiều, chụp cắt lớp, nội soi... mặc dù không cần thiết. Chuyên đề ANTG đã từng nhận đơn phản ảnh của một bệnh nhân, là chị Phượng, nói về BV đa khoa tư nhân H như sau: "Tôi chỉ bị viêm xoang, và đã khám nhiều lần ở Trung tâm Tai Mũi Họng. Thế nhưng khi đến BV H, nơi đây yêu cầu tôi ngoài việc chụp phim phổi, chụp xoang, thử máu, tôi còn phải... chụp cắt lớp (MRI) sọ não nữa".
Rồi chị đặt câu hỏi: "Tại sao họ lại đem tôi ra soi hết? Để biết hay là để chẩn đoán đầy đủ và chính xác? Tất cả những kỹ thuật cao dĩ nhiên không là để phô diễn rồi. Vậy thì cái gì ở đây? Có phải là lợi nhuận không?". Theo đánh giá của Bộ Y tế, chất lượng khám chữa bệnh của các phòng khám tư còn nhiều bất cập mà các cơ quan quản lý chưa kiểm soát hết. --PageBreak--
Một kết quả thanh tra hành nghề y dược tư nhân toàn quốc của Bộ Y tế tiến hành năm 2005, cho thấy có 420 đơn thư khiếu nại, tố cáo, phản ánh về chất lượng điều trị, tai biến phẫu thuật, sốc thuốc, tại các cơ sở y tế tư nhân. Nhiều nơi, các bác sĩ hành nghề chủ yếu là người đã về hưu hoặc mới ra trường, mức độ cập nhật những thông tin mới nhất về Y học không nhiều. Một số nơi vừa kê đơn, vừa bán thuốc là trái với quy định. Có BV tư còn "treo đầu dê, bán thịt chó" - nghĩa là trong danh sách những bác sĩ làm cho BV, thấy nêu ra rất nhiều những vị nổi tiếng nhưng thực tế, các vị ấy chỉ... cho mượn tên, chứ bệnh nhân chẳng ai biết mặt bao giờ - nói gì được những vị đó trực tiếp thăm khám.
Không chỉ bác sĩ bỏ BV công, đội ngũ điều dưỡng nhiều người cũng bỏ trong lúc họ là thành phần không thể thiếu của BV mà lý do chính vẫn là tiền lương quá thấp. Nếu bác sĩ trước và sau khi mổ xẻ, khám chữa bệnh, còn được thân nhân người bệnh gửi "phong bì" để cảm ơn, thì điều dưỡng hầu như lại chẳng có gì, chưa kể lắm khi họ còn bị bệnh nhân hoặc gia đình bệnh nhân chửi mắng, hành hung vì "không quan tâm". Hồng Loan, một điều dưỡng ở BV T - là BV công, kể: "Lần đó, một bà sau khi mổ cắt dạ dày, bả kêu la vì đau.
Theo y lệnh, thuốc giảm đau được bác sĩ chỉ định sử dụng đúng liều và đúng thời gian nhưng gia đình không hiểu. Thế là họ chửi, họ đòi... đánh, mặc dù tôi đã hết lời giải thích", chưa kể một số ít bác sĩ kê toa theo gợi ý của trình dược viên rồi sau đó, nhận hàng triệu đồng tiền hoa hồng mà theo lời điều dưỡng P, ở BV A: "Phần nhiều là những loại thuốc không cần thiết nhưng giá cả trên trời. Là điều dưỡng, chúng tôi biết rất rõ các cách kiếm tiền như vậy" nên dù muốn dù không, ít nhiều nó cũng tác động đến tâm lý của người điều dưỡng. Hồng Loan, kể tiếp: "Sau này, khi qua làm cho một BV tư, chuyện điều dưỡng bị người nhà bệnh nhân chửi bới, đòi đánh không còn thấy nữa. Bác sĩ cũng không thấy kê đơn để nhận hoa hồng nhưng áp lực công việc ở BV tư thì gấp 2, gấp 3 lần BV công".
Về phía bệnh nhân, hầu hết những lời than phiền về thái độ, cung cách phục vụ, ứng xử đều rơi vào các... BV công! Ông Quận, nhà ở đường Phạm Hữu Chí, quận 6, nói: "Mỗi khi phải vào BV, đối với tôi là một cực hình. Thái độ bác sĩ, điều dưỡng thì lạnh lùng, vô cảm. Muốn biết bệnh mình ra sao, nguyên nhân nào gây ra thì không dám hỏi vì hỏi là bị nạt, hoặc chỉ nhận được câu trả lời qua quýt". Bà Hưng, ở khu dân cư Bình Trị Đông, quận Bình Tân, kể: "Sau khi khai bệnh xong, tôi hỏi bác sĩ là theo nhận định của tôi, do tôi đứng nhiều quá nên chân tôi mới bị như vậy phải không, thì ông bác sĩ nạt "Bà là bác sĩ hay tôi là bác sĩ".
Riêng ở các BV tư - vì nghề y là một nghề đặc thù, không có chuyện... trả giá. Bác sĩ hoặc BV phán bao nhiêu là phải móc túi trả đủ bấy nhiêu nên vấn đề giá cả, và chuyện tai biến trong điều trị vẫn là vấn đề được nói đến nhiều. Một ca mổ cắt ruột thừa chẳng hạn, nếu mổ ở BV công, kể cả tiền phẫu thuật, tiền thuốc, tiền giường, người bệnh chỉ phải trả khoảng từ 3,5 đến 4 triệu (nếu không có bảo hiểm y tế) trong lúc ở BV tư, thì 10 hay 15 triệu là chuyện bình thường. Có người lập luận "tiền nào của nấy" nhưng nếu coi việc điều trị bệnh tật như một món hàng, thì những người nghèo làm sao tiếp cận được với "món hàng" xa xỉ ấy!
Thực tế cho thấy chủ trương xã hội hóa của ngành y tế VN là chủ trương đúng đắn. Cái được cụ thể và rõ ràng nhất ở các BV tư là bệnh nhân có quyền chọn lựa cho mình BV hoặc bác sĩ mà mình tín nhiệm. Cái được thứ hai là góp phần làm giảm áp lực nơi những BV công. Cái được thứ ba là tạo ra một sự cạnh tranh lành mạnh trong việc đầu tư nhân lực, trang thiết bị giữa BV công và BV tư. Tuy nhiên, ngoại trừ những bác sĩ, giáo sư, tiến sĩ nổi tiếng, sự khắc nghiệt nhất của BV tư chính là lợi nhuận, và đã có nhiều bác sĩ phải ngậm đắng nuốt cay làm việc với những ông chủ BV tư.
Bác sĩ Phạm, hiện làm cho một BV tư, kể nghe mà đau lòng: "Có buổi họp giao ban, chủ tịch hội đồng quản trị chửi sa sả, đại khái như "không làm nổi thì biến, còn đã làm thì phải chấp hành". Nhưng "chấp hành" ở đây là gì? Xin thưa: Là lẽ ra người bệnh chỉ cần nằm điều trị nội trú 3 ngày, bác sĩ phải kéo ra cho đủ... 7 ngày để BV thu tiền viện phí. Nhiều lúc bác sĩ làm tư phải tự nhủ với chính mình, rằng ừ thì họ có tiền, còn mình thì cần tiền của họ nên đành nhắm mắt cho qua!
Hồi còn sống, cố Giáo sư Nguyễn Quang Quyền đã có lần nói với các học trò mình: "Khi đã chấp nhận theo đuổi ngành y, tức là chấp nhận một ngành nghề đặc biệt với những quy chuẩn đặc biệt về đạo đức và chuyên môn..." nên vì thế, cả bác sĩ lẫn điều dưỡng ở một vài BV tư, ai mà không buồn trước những hành xử của các "ông chủ", nhất là khi doanh thu của BV tư tính theo ngày giảm sút quá nhiều mà doanh thu này lại đến từ chính... bệnh nhân!
Có thể nói, hệ thống y tế tư nhân giữ vai trò khá tích cực trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, và một số BV tư ở TP HCM đã đạt được những thành quả rất đáng khích lệ trong thăm khám, điều trị - nhất là đối với những bệnh hiểm nghèo. Vấn đề là người bác sĩ trong các BV tư làm thế nào để vừa được bệnh nhân hài lòng, vừa được trả lương cao, lại vừa giữ được chữ "tâm" trong nghề nghiệp bởi lẽ y đức của một bác sĩ không thể đánh giá bằng số lần cảm ơn của bệnh nhân, mà nên đánh giá bằng những tổng kết cụ thể về thành quả y học cùng những sai lầm trong nghề nghiệp của chính mình
