Ai sẽ là Thủ tướng mới của nước Đức?

Chiến thắng sít sao của SPD

Theo báo cáo của 299 khu vực bầu cử, SDP giành được 25,7% số phiếu bầu, đánh bại CDU/CSU (chỉ chiếm 24,1% - con số thấp kỷ lục trong gần 20 năm qua). Trong khi đó, đảng Xanh được 14,8%, kết quả cao nhất trong lịch sử của đảng này và trở thành chính đảng mạnh thứ 3 ở Đức. Đảng Dân chủ tự do (FDP) được 11,5%, đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) được 10,3% và đảng Cánh tả 4,9%.

Cơ quan kiểm phiếu liên bang nhận định, việc SPD dẫn đầu là một bước tiến lớn của đảng này so với cuộc bầu cử năm 2017 nhưng vẫn chưa rõ ai sẽ là nhà lãnh đạo kế nhiệm Thủ tướng Angela Merkel. Hiện cả SPD và CDU/CSU đều cho biết, họ muốn bắt đầu tiến hành các cuộc đàm phán liên minh với đảng Xanh hoặc FDP để thành lập chính phủ mới. Nhưng, quá trình này cũng phải mất tới vài tháng và điều đó có nghĩa, nếu nhanh thì chính phủ mới ở Đức có thể được hình thành và ra mắt vào đầu năm 2022. Được biết, hồi tháng 9-2017, dù giành được chiến thắng song CDU/CSU phải mất tới 5 tháng để thành lập một chính phủ liên minh.

Theo báo chí Đức, người dân không quá bất ngờ về kết quả bầu cử. Ngược lại, nhiều người còn đặt cây thánh giá của họ bên cạnh SPD vì muốn có sự thay đổi trong chính phủ. Thị trường chứng khoán Đức khi mở cửa vào sáng 27-9 cũng tăng 1,1% với việc các nhà đầu tư hài lòng rằng SDP ủng hộ doanh nghiệp. Nhà kinh tế Jens-Oliver Niklasch nói: “Từ góc độ thị trường, sẽ là một tin tốt về chính phủ mới. Nhân cách và các vị trí bộ trưởng được chọn sẽ quan trọng hơn các chính sách”.

Giới phân tích nhận định, sự phục hồi của SPD đánh dấu sự hồi sinh dự kiến cho các đảng trung tả ở châu Âu, sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào năm 2020. Hồi đầu tháng 9, đảng đối lập trung tả của Na Uy cũng đã thắng trong một cuộc bầu cử. Tuy nhiên, chặng đường phía trước còn khá dài bởi người đứng đầu CDU/CSU Armin Laschet (60 tuổi) vẫn tuyên bố cố gắng thành lập chính phủ để bảo vệ thành quả của liên minh bảo thủ và bà Angela Merkel sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò người chăm sóc trong các cuộc đàm phán liên minh.

Ứng viên Thủ tướng 63 tuổi

Phát biểu trên kênh truyền hình ARD, Tổng Thư ký SDP Lars Klingbeil nói, đảng này sẽ chiến đấu để đảm bảo ông Olaf Scholz trở thành thủ tướng tiếp theo của nước Đức. Bản thân chính trị gia 63 tuổi này cũng khá tự tin về khả năng thành lập chính phủ liên minh của mình.

Ông Olaf Scholz từng là Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính trong chính phủ liên minh cầm quyền của bà Angela Merkel kể từ năm 2018. Vì thế, ông được đánh giá là có khả năng tốt trong việc điều hướng phản ứng kinh tế của Đức đối với đại dịch COVID-19.

Hãng DW nhận định về ông Olaf Scholz: “Đó là một người lăn lộn với những cú đấm và hoạt động tỉnh táo, thực dụng trong thời kỳ khủng hoảng. Khi được chọn làm ứng cử viên thủ tướng của SPD, Olaf Scholz cho biết ông và ban lãnh đạo đảng đã làm việc một cách chặt chẽ và hài hòa. Ông ấy biết đối phó với khủng hoảng, biết cách đứng dậy, tiếp tục không nản lòng, không bao giờ nghi ngờ bản thân và sự tự tin không thể lay chuyển”.

Thực tế, trong sự nghiệp chính trị của mình, ông Olaf Scholz đã trải qua nhiều “đòn roi” nhưng không điều nào khiến ông chệch hướng lâu. Còn trong đại dịch COVID-19, Olaf Scholz với tư cách là Bộ trưởng Tài chính đã đứng ra ủng hộ việc chính phủ viện trợ hàng tỷ euro. Phương châm của ông là nước Đức có thể đương đầu với khủng hoảng về mặt tài chính. Đến năm 2022, Đức sẽ gánh khoản nợ mới trị giá 400 tỷ euro và ông đã hứa trong chiến dịch tranh cử rằng nước Đức có thể thoát nợ. "Không ai cần phải sợ điều này, chúng tôi đã quản lý nó một lần, sau cuộc khủng hoảng cuối cùng vào năm 2008-2009 và chúng tôi sẽ quản lý nó một lần nữa chỉ trong vòng chưa đầy 10 năm”. Đồng thời, ông cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự để bảo vệ khí hậu như duy trì một số ý tưởng hay của đảng Xanh với điều kiện chúng chỉ có thể được thực hiện dưới sự giúp đỡ của SPD.

"Thực dụng nhưng hướng tới tương lai" là cách ông vẫn thể hiện. Trong chính sách đối ngoại, ông Olaf Scholz giữ quan điểm phải có sự liên tục. Tức là, nếu dưới sự lãnh đạo của ông, nước Đức sẽ làm việc cho một "châu Âu mạnh mẽ, có chủ quyền", nói "bằng một tiếng nói", “bởi vì nếu không, chúng tôi sẽ không đóng vai trò gì" (ông Olaf Scholz nói, đặc biệt coi hợp tác với Mỹ và NATO là nguyên tắc cơ bản).

“Điều này dường như đã tạo ấn tượng tốt đối với công chúng. Trong những thời điểm không chắc chắn, chủ nghĩa thực dụng được yêu cầu nhiều hơn là sự lôi cuốn. Sức hút chắc chắn là thứ mà Olaf Scholz còn thiếu bởi ông không biết thể hiện bản thân hay thể hiện cảm xúc. Ngay cả trong những giây phút vui sướng tột độ, ông cũng thể hiện hết sự kiềm chế của một quản gia. Nhưng, trong chiến dịch tranh cử, ông đã tỏ ra dễ gần, thân thiện hơn và thậm chí còn thay đổi cả cử chỉ và nét mặt”, hãng DW nhận xét.

Tuy vậy, các nhà quan sát vẫn cho rằng, trên thực tế, phong cách chính trị của ông Olaf Scholz không khác bà Angela Merkel mà ngược lại, hai người giống nhau về nhiều mặt. Corinna Hoerst, một thành viên cấp cao tại Quỹ Marshall của Mỹ (GMF) ở Brussels (Bỉ), cho biết: “Với tính cách ôn hòa, Olaf Scholz là một người ngoại lệ trong đảng của mình. Ban lãnh đạo SPD chủ yếu nghiêng về cánh tả và ban đầu không ủng hộ ông ấy. Vì vậy, chúng tôi chưa biết ông ấy sẽ tập hợp ai xung quanh mình và ai sẽ ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo của ông ấy".

Trong khi đó, Phó Giám đốc Văn phòng GMF tại Berlin, Sudha David-Wilp lại nhận định, chủ nghĩa trung tâm là một đặc điểm khác mà Olaf Scholz có cùng quan điểm với bà Angela Merkel. "Bà ấy luôn được điều hành từ trung tâm và tôi nghĩ ông ấy cũng sẽ cố gắng làm điều đó nếu trở thành thủ tướng. Tất nhiên điều này còn phụ thuộc vào những gì các bên liên minh yêu cầu", Sudha David-Wilp nói.

Cũng theo các nhà phân tích này, chính trị gia lâu năm của SPD sinh ra ở Tây Đức và đây là chi tiết khiến ông khác biệt với bà Angela Merkel, người lớn lên ở Đông Đức. Olaf Scholz từng là Bộ trưởng Lao động và Xã hội trong chính phủ liên minh đầu tiên của bà Angela Merkel vào cuối những năm 2000. Năm 2011, ông được bầu làm Thị trưởng Hamburg, một vị trí mà ông nắm giữ với tỷ lệ ủng hộ cao cho đến năm 2018. Kể từ đó đến nay, ông giữ chức Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính trong chính phủ liên minh - một vị trí quyền lực trong nền chính trị quốc gia Đức. "Ông ấy là cánh tay phải của bà Angela Merkel khi lãnh đạo đất nước trong 4 năm qua... Ông ấy đóng vai trò thứ hai sau thủ tướng và có quyền lực to lớn trong Chính phủ Đức cũng như cả ở châu Âu vì là đại diện cho Đức khi nói đến các chính sách của khu vực”, Sudha David-Wilp khẳng định.

Hình thái chính phủ tương lai

Thông thường, chính phủ sắp mãn nhiệm ở Đức vẫn tiếp tục hoạt động cho đến khi được thay thế bởi một chính phủ mới. Bà Angela Merkel, 67 tuổi, sau đó sẽ từ chức và thủ tướng mới sẽ nắm quyền. Theo truyền thống, lãnh đạo của đảng giành chiến thắng sẽ “nổ phát súng đầu tiên” trong việc cố gắng thành lập chính phủ liên minh.

Holger Schmieding, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng Berenberg cho rằng SPD và FDP ủng hộ doanh nghiệp sẽ quyết định hình dạng của chính phủ tiếp theo. “Sau khi có những cuộc đàm phán kéo dài, hai bên sẽ hợp tác để đưa Olaf Scholz (SPD) hoặc - ít khả năng hơn - Armin Laschet (CDU/CSU) vào Văn phòng Thủ tướng. Giả sử SPD đồng ý một thỏa thuận với đảng Xanh và FDP, đảng Xanh có thể tiến cử Ngoại trưởng như họ đã làm với Joschka Fischer trong liên minh trước đây với SPD, còn FDP thì tìm kiếm vị trí ở Bộ Tài chính”, ông Holger Schmieding dự đoán.

Tuy nhiên, dù là ai lên làm thủ tướng thì Đức cũng đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề khác ngoài ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Chẳng hạn, cuộc tranh cãi giữa Washington và Paris về thỏa thuận để Australia mua tàu ngầm của Mỹ thay vì của Pháp đã khiến Đức rơi vào thế khó xử giữa các đồng minh nhưng cũng cho Berlin cơ hội giúp hàn gắn quan hệ và suy nghĩ lại lập trường chung của họ đối với Trung Quốc.

Một điều chắc chắn là chính phủ tương lai sẽ không bao gồm AfD bởi tất cả các chính trị gia chính thống đều loại trừ liên minh với đảng này. Vì thế, các đồng minh của Berlin ở châu Âu và thế giới có lẽ sẽ phải đợi nhiều tháng trước khi họ có thể xem chính phủ mới của Đức sẽ can dự vào các vấn đề đối ngoại như thế nào.