Ai chịu trách nhiệm để lợn bệnh vào bữa ăn của người tiêu dùng?

Mỗi lần phát hiện vi phạm lớn, lại kiểm tra

Sau khi vụ việc được phát hiện, các cơ quan chức năng như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế mới tá hoả thành lập các đoàn kiểm tra hoạt động giết mổ gia súc tại nhiều địa phương, các bếp ăn tập thể, cơ sở kinh dịch vụ ăn uống… trong khi các vi phạm này không mới.

Trước khi vụ việc hơn 300 tấn thịt lợn mắc bệnh dịch được Công an TP Hà Nội phanh phui thì vào tháng 7/2025, Công an Thủ đô đã tiến hành kiểm tra công tác chấp hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) tại chợ Phùng Khoang (phường Đại Mỗ, Hà Nội) và đã phát hiện hàng trăm kilogam thịt lợn biến đổi màu sắc và bốc mùi, trong đó có thịt nhiễm dịch lợn tả châu Phi.

Theo Cơ quan điều tra, từ đầu năm 2025 đến khi bị phát hiện, các đối tượng mua lợn chết ở khu vực huyện Ứng Hoà, huyện Mỹ Đức (cũ), Hà Nội hoặc tỉnh Hoà Bình (cũ) nay là tỉnh Phú Thọ với giá khoảng 20.000 đồng/kg rồi mang về tập kết tại nhà riêng ở xã Hoà Xá, Hà Nội. Sau đó mổ phanh lợn rồi dùng xe tải vận chuyển ra chợ Phùng Khoang để tiêu thụ. Để tránh người tiêu dùng phát hiện lợn chết, đối tượng sử dụng tiết lợn để tẩm lên các miếng thịt với mục đích làm tươi và để lẫn với thịt lợn tươi sống khác trên bàn thịt.

Lợn chết này được đưa vào các quán ăn, nhà hàng, đến bàn ăn của người tiêu dùng và không ngoại trừ vào bếp ăn tập thể, bán trú.

Sau đó, lại đến vụ việc phát hiện hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi được đưa vào nhà máy của Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long để sản xuất patê, chả giò rế và nhiều sản phẩm khác. Hoạt động mua bán giữa công ty và nhóm buôn bán, giết mổ, vận chuyển lợn bệnh diễn ra trong nhiều tháng, với số lượng lớn.

Tuy nhiên, sau những vụ việc này, lỗ hổng trong công tác quản lý vẫn chưa được khắc phục, dẫn đến các đối tượng vì lợi nhuận vẫn bất chấp lặp lại “kịch bản” táng tận lương tâm, đưa thịt bệnh nguy hại vào bữa ăn của người tiêu dùng, trong đó có đối tượng là học sinh.

Động thái kiểm tra sau khi vụ việc được phanh phui của cơ quan chức năng, theo nhiều người đây chỉ là chạy theo sau khi sự việc đã xảy ra, thịt lợn bệnh cũng đã được tiêu thụ. Việc quan trọng nhất là quá trình quản lý hàng ngày như thế nào để ngăn chặn thực phẩm bẩn đến bàn ăn của người tiêu dùng thì lại chưa làm được.

“Cục An toàn thực phẩm Bộ Y tế bắt đầu kiểm tra bếp ăn tập thể, cơ sở kinh dịch vụ ăn uống tại Ninh Bình và Hà Nội từ 2/4. Trong văn bản nêu rõ việc kiểm tra là đột xuất, đã đột xuất thì phải có yếu tố bất ngờ, nhưng trước khi kiểm tra lại thông tin kế hoạch rộng rãi thì còn gì là đột xuất, bất ngờ. Không ngoại trừ một số cơ sở khi biết điều này sẽ tìm cách che dấu vi phạm thì sao?”, bà Phạm Hoài Hương, phường Tây Hồ, Hà Nội nêu.

Ở vụ việc lần này, trao đổi với phóng viên Báo CAND, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết, đây là đường dây phạm tội có tổ chức, vi phạm quy định về ATTP, đe dọa đến sức khỏe của rất nhiều người dân, đặc biệt trẻ em tại các cơ sở giáo dục.

Hành vi của các đối tượng không chỉ vi phạm phạm đạo đức xã hội, đạo đức kinh doanh mà còn là hành vi coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng, vì hám lợi mà các đối tượng sẵn sàng cấu kết với nhau để đưa ra thị trường những thực phẩm mang mầm bệnh đáng ra phải bị tiêu hủy.

Trong vụ án này, 3 cán bộ Chi cục Chăn nuôi, thủy sản và Thú y Hà Nội bị khởi tố về tội “lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản”. Đây là những tội danh về tham nhũng và chức vụ đối với những người có chức vụ, quyền hạn nhưng đã bắt tay cấu kết với doanh nghiệp để đưa lợn bệnh ra thị trường.

"Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng đạo đức công vụ mà còn vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến công tác quản lý hành chính của nhà nước, ảnh hưởng đến tính liêm chính trong thi hành công vụ, làm giảm giảm sút uy tín của nhân dân đối với chính quyền nên hình phạt đối với những người có chức vụ quyền hạn sẽ rất nghiêm khắc”, Luật sư Cường nói.

Theo Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, cơ quan điều tra đang khởi tố về nhiều tội danh. Quá trình điều tra vụ án, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ hành vi vi phạm pháp luật khác của các bị can, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khác có liên quan để xử lý theo quy định của pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, theo quy định của Luật ATTP, UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý hoạt động bếp ăn tập thể trên địa bàn. Bên cạnh đó, các cơ quan giáo dục cũng có vai trò quan trọng trong việc giám sát ATTP tại trường học.

Cụ thể, Thông tư liên tịch giữa Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Sở Giáo dục và Đào tạo phải kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác y tế trường học, bao gồm cả bảo đảm điều kiện ATTP.

Đáng chú ý, Chỉ thị số 38/CT-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống và đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể trong việc bảo đảm ATTP.

Đơn vị cung cấp suất ăn, nhà trường có phải chịu trách nhiệm?

Ở vụ án này, các đơn vị đưa thực phẩm vào bữa ăn bán trú học đường, lãnh đạo các nhà trường có trách nhiệm như thế nào? Theo Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, cơ quan điều tra sẽ làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp các trường học, nếu các cơ quan, tổ chức biết rõ đây là thực phẩm nhiễm bệnh dịch cần phải tiêu hủy nhưng vẫn tiêu thụ thì cũng sẽ là đồng phạm vi phạm quy định về ATTP. Nếu có hành vi nhận tiền của doanh nghiệp để tiêu thụ thực phẩm không đảm bảo an toàn thì sẽ bị xử lý hình sự về tội nhân hối lộ...

“Tuy nhiên, để bằng mắt thường xác định được thực phẩm không đảm bảo vệ sinh ATTP là rất khó, trong khi các thực phẩm này có giấy kiểm dịch, giấy tờ đầy đủ xác nhận ATTP thì có thể dễ dàng qua mặt được các tổ chức, cơ quan đơn vị sử dụng các loại thực phẩm này. Bởi vậy, trong trường hợp nhà trường, hoặc đơn vị không biết thịt lợn mắc bệnh dịch, tin vào giấy tờ xác nhận của cơ quan chức năng để mua thì bản thân họ là người bị hại, bị thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật gây ra và có quyền yêu cầu các bị can phải bồi thường thiệt hại theo quy định”, Luật sư Cường nói.

Trưởng Văn Phòng Luật sư Chính pháp cũng cho biết, việc kiểm soát ATTP đầu vào đối với môi trường học đường là cực kỳ quan trọng. Các nguyên liệu thực phẩm phải được kiểm soát quá trình bảo quản, sơ chế, chế biến đến bàn ăn. Đây là quy trình cần có sự quản lý chặt chẽ của cơ quan chức năng và của trường học.

"Việc lựa chọn đối tác cung cấp thực phẩm bữa ăn phải dựa trên các tiêu chí, tiêu chuẩn khắt khe, có sự kiểm tra thường xuyên và có sự giám sát của đại diện nhà trường, của hội cha mẹ học sinh để kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm về ATTP, bảo vệ sức khỏe của thầy cô cũng như của các em học sinh”, Luật sư Cường nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, học sinh chưa đủ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm để tự bảo vệ mình. Vì vậy, trách nhiệm của nhà trường, của hội cha mẹ học sinh và của cơ quan chức năng trong việc bảo vệ  ATTP đối với học sinh là cần thiết.

Trường hợp nhà trường thuê đơn vị bên ngoài cung cấp bữa ăn cho học sinh cần phải lựa chọn đơn vị có uy tín, có sự kiểm tra giám sát thường xuyên, lưu mẫu theo đúng quy định. Nếu phát hiện cơ sở cung cấp bữa ăn sử dụng thực phẩm bẩn, hoặc có những nghi vấn, cần phải dừng việc cung cấp bữa ăn để có những thủ tục làm rõ, xử lý theo quy định pháp luật.

 Trường hợp phát hiện hành vi vi phạm thì có thể đình chỉ hợp đồng và báo sự việc với cơ quan chức năng.

“Nếu cơ sở giáo dục uỷ thác cho đơn vị thứ 3, hoặc thiếu kiểm tra, giám sát thì ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể xảy ra. Ngoài ra, nếu có sự bắt tay cấu kết giữa các cán bộ của nhà trường với đơn vị cung cấp thực phẩm, hoặc cung cấp bữa ăn để tuồn thực phẩm bán vào trường học thì hành vi này rất đáng lên án và cần phải đưa ra pháp luật để xử lý”, Luật sư Cường cho biết.