Giấc mơ đường sắt tốc độ cao đang dần hiện thực hóa

Hồi ức về chuyến tàu Thống Nhất đầu tiên…

Sau ngày 30/4/1975, tuyến đường sắt Bắc-Nam, trục xương sống vận tải của cả nước nằm trong tình trạng tê liệt hoàn toàn. Hơn 20 năm chiến tranh đã khiến cầu cống đổ sập, nền đường sụt lở, hàng trăm kilômét biến thành ruộng. Để khôi phục lại "con đường thiên lý" dài hơn 1.730km, một chiến dịch lịch sử bằng nội lực đã được phát động.

Trong ký ức của những người trực tiếp bám trụ công trường năm xưa, đó là một thời kỳ gian khổ nhưng rực lửa quyết tâm. Ông Phạm Văn Mầu, nguyên Chánh Văn phòng Đảng ủy Đường sắt Việt Nam, người từng có 10 năm phục vụ trên "tuyến lửa" và trực tiếp tham gia khôi phục đoạn đường sắt qua Hà Tĩnh, vẫn không thể quên những ngày tháng "vượt nắng thắng mưa". "Công việc vô cùng gian nan vì tuyến đường phần lớn đi qua đồi núi, đèo dốc, sông suối", ông Mầu nhớ lại. Ông kể về mùa hè nắng cháy da người của miền Trung và cái lạnh thấu xương của mùa đông năm 1976, khi nhiệt độ xuống dưới 7 độ C nhưng anh em công nhân chỉ có duy nhất "manh áo trấn thủ" để che thân. Ăn uống thời đó cũng vô cùng kham khổ, mỗi ngày chỉ có hai bữa cơm độn sắn, trộn hạt bo bo hoặc bột mì cứng, hoàn toàn không có thịt hay rau xanh. Dù gian khổ là thế, nhưng tinh thần của những người thợ đường sắt chưa bao giờ lung lay.

Ông Mầu chia sẻ: "Công nhân đội cầu vẫn leo trên các trụ cầu, treo người lơ lửng trên giàn cầu để lắp thanh sắt, gắn từng bulông. Mọi người đều nỗ lực, quên mệt mỏi, không ai nghĩ mình khổ mà chỉ nghĩ rằng sẽ có một ngày tuyến đường sắt Bắc - Nam được nối liền". Từ những bàn tay ấy, những cây cầu lớn như Long Đại (với nhịp dài 160m, nặng 1.000 tấn), hay cầu Yên Xuân (dài hơn 400m) đã được hoàn thành thần tốc chỉ trong vài tháng. Tháng 12/1976, tại Km446+855 đoạn Đồng Lê - Ngọc Lâm (Quảng Bình), ông Mầu đã chứng kiến thời khắc lịch sử, những người thợ đặt mối ray cuối cùng, chính thức nối thông con đường sắt từ Hà Nội đến Sài Gòn sau 30 năm chia cắt.

Ngày 31/12/1976, hai đoàn tàu Thống Nhất khởi hành cùng giờ tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trong niềm xúc động của người dân cả nước. Ông Nguyễn Minh Quang, một trong những đại biểu ưu tú trên chuyến tàu lịch sử đó, vẫn nhớ như in không khí tại ga Hà Nội lúc 7h sáng. Tại đây, diễn ra một cuộc mít tinh trọng thể để tiễn đoàn tàu vào Nam. Suốt hành trình 80 giờ lăn bánh, mỗi khi tàu dừng lại, người dân địa phương lại vẫy cờ hoa chào đón. Khi đoàn tàu tiến vào sân ga Sài Gòn ngày 4/1/1977, một cảnh tượng chưa từng có đã hiện ra: "Người dân nhìn thấy đoàn tàu và vẫy tay hò reo, vui mừng, phấn khởi. Ga Sài Gòn chật kín người ra đón", ông Quang nhớ lại. Những cái ôm, những giọt nước mắt ngày đoàn tụ của những người con xa cách lâu ngày đã trở thành biểu tượng bất diệt cho sức mạnh đoàn kết và ý chí thống nhất dân tộc. Tuyến đường sắt Thống Nhất từ đó đã trở thành trục giao thông huyết mạch, phục vụ công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế đất nước.

Ông Hoàng Gia Khánh, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) chia sẻ: "Dù chiến tranh đã đi qua 50 năm, hầu như không một tuyến đường sắt mới nào được làm ra. Những khổ đường ray hàng trăm năm vẫn phải “oằn mình” cõng hàng chục lượt tàu chạy qua. Đường sắt đã “hụt hơi” do kết cấu quá lạc hậu, thị phần vận chuyển thấp".  Trước thực trạng hành khách “quay lưng”, VNR buộc phải có sự thay đổi. Đặc biệt, trong mấy năm gần đây, tinh thần đổi mới đã lan tỏa mạnh mẽ. VNR đã nâng cấp dịch vụ với những mác tàu di sản như SE1, SE4, biến hành trình Bắc - Nam thành một trải nghiệm văn hóa, đi ngang qua "thiên hạ đệ nhất kỳ quan" Hải Vân. Đặc biệt, hình ảnh mỗi vé tàu là một lá cờ Tổ quốc lấp đầy toa tàu trên hệ thống mạng dịp lễ đã khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong thời đại số.

… đến giấc mơ về những chuyến tàu cao tốc

Đứng trước yêu cầu khách quan của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã được Đảng và Nhà nước xác định là một công trình mang tính biểu tượng chiến lược. Ngày 30/11/2024, Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án này đã đánh dấu một mốc son lịch sử, khẳng định quyết tâm đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc như Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo. Dự án đường sắt tốc độ cao không chỉ là một bài toán về vận tải, mà còn là cú hích vĩ đại cho kinh tế - xã hội. Với thiết kế hiện đại, hành trình từ Hà Nội đến TP Hồ Chí Minh sẽ chỉ còn khoảng 5 giờ 30 phút, thay vì hơn 30 giờ như hiện nay. Điều này sẽ "rút ngắn" khoảng cách giữa các địa phương, tạo ra một sự kết nối hoàn hảo giữa các vùng kinh tế trọng điểm dọc hành lang Bắc – Nam, nơi đóng góp hơn 51% GDP cả nước.

Theo tầm nhìn đến năm 2030 - 2045, hệ thống 23 nhà ga của tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ không chỉ là điểm dừng chân, mà còn là trung tâm của các khu đô thị mới, khu công nghiệp và không gian phát triển hiện đại. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh rằng, dự án sẽ tạo ra thị trường xây dựng trị giá hàng chục tỷ USD, thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ và tạo ra hàng triệu việc làm cho người dân. Đây chính là nền tảng để Việt Nam tự chủ về công nghệ, từ chế tạo toa xe đến vận hành, bảo trì hệ thống 4.0 tiên tiến. Trong không khí hào hùng của những ngày tháng tư lịch sử, nhìn vào dự kiến khởi công dự án vào quý IV/2027, chúng tôi không khỏi bồi hồi xen lẫn tự hào. Nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính từng khẳng định: "Thế và lực của đất nước hiện nay cho phép chúng ta triển khai dự án với tinh thần tự lực, tự cường... Chúng ta đủ điều kiện để làm và phải quyết tâm làm".

Nếu như 50 năm trước, cha ông ta đã dùng đôi bàn tay và ý chí thép để nối lại mạch sống của dân tộc trên những đường ray cũ, thì ngày nay, thế hệ hiện tại đang tiếp nối sứ mệnh đó bằng trí tuệ và công nghệ hiện đại. Đường sắt tốc độ cao sẽ là sợi dây thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết Bắc - Nam, giảm tải áp lực cho các đô thị lớn và mở ra cơ hội phát triển đồng đều cho mọi vùng miền. Dù diện mạo và tốc độ của những chuyến tàu có thay đổi, nhưng bản chất của ngành đường sắt Việt Nam vẫn luôn là biểu tượng của sự bền bỉ và thống nhất. Chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một tương lai gần, nơi những chuyến tàu tốc độ cao sẽ xé gió lao đi trên dải đất hình chữ S, mang theo khát vọng về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hiện đại. Đó không chỉ là giấc mơ của ngành đường sắt, mà là kỳ vọng hứng khởi của toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới.