Động lực từ sản xuất và đơn hàng mới
Theo số liệu của Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 52,32 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 25,41 tỷ USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 712,72 tỷ USD; xuất khẩu đạt 345,42 tỷ USD và nhập khẩu 367,3 tỷ USD.
Đáng chú ý, nhóm hàng công nghệ tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Trong nửa đầu tháng 8, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 7,32 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 3,66 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 3,11 tỷ USD, trong khi hàng dệt may đạt 1,85 tỷ USD.
Trước đó, theo Bộ Công Thương, 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%.
Đà tăng xuất khẩu được hỗ trợ bởi sự phục hồi của sản xuất. Trong 7 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tăng 11,4% so với cùng kỳ; riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 12%. Chỉ số PMI tháng 7 đạt 52,9 điểm, mức cao nhất kể từ tháng 2, trong khi đơn đặt hàng xuất khẩu mới tăng với tốc độ nhanh nhất trong hai năm trở lại đây.
Đơn hàng cải thiện, nhất là trong ngành điện tử, đang tạo thêm lực đẩy cho xuất khẩu cuối năm. Nhiều doanh nghiệp đã có kế hoạch đơn hàng đến hết năm, chủ động chuẩn bị linh kiện, nguyên liệu để đẩy mạnh sản xuất trong tháng 9 - 10, phục vụ nhu cầu mua sắm tại Mỹ và châu Âu. Nhu cầu chip phục vụ đầu tư AI cũng tăng, trong khi ngành điện tử từng bước chuyển sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu, thiết kế và cung ứng. Dệt may, gỗ và nông sản cũng đẩy mạnh nâng chất lượng, tăng nội địa hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.
Với đà tăng 21,7% trong 7 tháng, theo ước tính của Bộ phận Phân tích và Nghiên cứu thị trường thuộc Công ty Cổ phần Chứng khoán MB, mức tăng trưởng xuất khẩu cả năm có thể dao động 17,5 - 19,8%. Còn Bộ Công Thương cho rằng, nếu không có diễn biến bất lợi lớn, dự báo kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15 - 16%.
Tuy nhiên, để biến dư địa thành tăng trưởng thực chất, doanh nghiệp cần nâng chất lượng sản phẩm, chủ động nguyên liệu, đa dạng hóa thị trường và tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng.
Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân), Việt Nam cần đồng thời duy trì quy mô xuất khẩu và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Để tạo nguồn lực bền vững, nền kinh tế vừa phải củng cố các ngành mũi nhọn có lợi thế, vừa đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao như điện tử, bán dẫn dựa trên năng lực thực tế của doanh nghiệp.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, trong những tháng cuối năm 2026, sự kết hợp giữa sản xuất, xuất khẩu và đầu tư sẽ tiếp tục tạo bệ phóng vững chắc cho đà tăng trưởng tích cực. Về dài hạn, mục tiêu không chỉ nằm ở kim ngạch xuất khẩu lớn, mà quan trọng hơn là tối ưu hóa giá trị gia tăng trên từng đồng doanh thu. Điều này đòi hỏi chiến lược đồng bộ: Mở rộng thị trường, nâng chuẩn chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh phát triển công nghệ và đồng bộ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.
Nâng chuẩn để tăng giá trị
Dư địa tăng trưởng còn lớn, nhưng yêu cầu đối với doanh nghiệp Việt Nam ngày càng cao. Tại các thị trường chủ lực như Hoa Kỳ và EU, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng mà còn phải bảo đảm truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động, sở hữu trí tuệ và các quy định về xuất xứ.
Theo ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương), Hoa Kỳ có sức mua lớn nhưng cạnh tranh gay gắt và yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và sở hữu trí tuệ. Doanh nghiệp cần nâng giá trị gia tăng, đa dạng hóa sản phẩm và coi tuân thủ là một phần cốt lõi của năng lực cạnh tranh.
Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 132,4 tỷ USD; Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của Hoa Kỳ và đứng đầu về thặng dư thương mại trong các đối tác của nước này. Tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa và thặng dư hàng hóa của Việt Nam sang Hoa Kỳ đều trên 40%.
Ông Đỗ Ngọc Hưng lưu ý doanh nghiệp cần tăng nội địa hóa, nâng giá trị gia tăng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng, đồng thời xác định rõ phân khúc khách hàng tại thị trường hơn 330 triệu dân này.
Tại EU, các tiêu chuẩn về bao bì, chống mất rừng và minh bạch chuỗi cung ứng tiếp tục được siết chặt. Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, lưu ý doanh nghiệp phải chủ động nâng chuẩn sản phẩm, kiểm soát dư lượng, chế biến sâu và sử dụng bao bì thân thiện môi trường để tận dụng tốt hơn EVFTA.
Trong khi đó, khoảng 85% doanh nghiệp được khảo sát chưa sẵn sàng tham gia thị trường Hoa Kỳ, cho thấy khoảng cách đáng kể về nghiên cứu thị trường, marketing, pháp lý, tài chính, thương hiệu và nghiên cứu và phát triển (R&D). Vì vậy, cơ hội mở rộng xuất khẩu chỉ có thể chuyển thành thị phần thực tế khi doanh nghiệp đầu tư bài bản cho năng lực cạnh tranh và chủ động thích ứng với từng thị trường.
TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng hàm lượng giá trị gia tăng của dịch vụ trong tổng xuất khẩu Việt Nam mới khoảng 12%, còn trong xuất khẩu chế tạo khoảng 7%. Đây là điểm nghẽn cần được cải thiện thông qua nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển dịch vụ giá trị cao và tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, việc nâng chuẩn sản phẩm, công nghệ, nhân lực, quản trị và năng lực tuân thủ sẽ quyết định khả năng biến đà tăng xuất khẩu hiện nay thành tăng trưởng bền vững. Đây cũng là điều kiện để hàng Việt Nam không chỉ gia tăng về kim ngạch mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo các chuyên gia, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “có hàng để bán” sang xây dựng năng lực cạnh tranh bền vững. Điều này đòi hỏi chủ động nghiên cứu thị trường, nâng giá trị gia tăng, tăng nội địa hóa, kiểm soát chuỗi cung ứng, chứng minh xuất xứ và đầu tư cho công nghệ, nhân lực, thương hiệu và R&D.
Trong bối cảnh rủi ro từ nhu cầu thế giới, chi phí logistics và phòng vệ thương mại vẫn hiện hữu, bài toán của xuất khẩu Việt Nam không chỉ là tăng kim ngạch mà phải nâng giá trị, đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thúc đẩy khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối doanh nghiệp với các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối quốc tế.
Bộ cũng sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, xuất xứ hàng hóa; đẩy mạnh xác minh xuất xứ đối với các nhóm hàng có kim ngạch lớn, đồng thời theo dõi sát diễn biến nhập khẩu các mặt hàng năng lượng và nguyên liệu đầu vào để có biện pháp điều hành phù hợp.
Để triển khai kịp thời, đồng bộ, hiệu quả các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu, đồng thời kiểm soát nhập siêu trong thời gian tới, hướng tới phát triển thương mại cân bằng, bền vững, đóng góp vào tăng trưởng "hai con số" của cả nước, bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp đã giao tại Hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số vào tháng 6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng tập trung triển khai các nhiệm vụ.
Đối với Bộ Công Thương, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối hiện đại, chuỗi bán lẻ quốc tế; triển khai hiệu quả Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030.
Bộ Công Thương khởi động và đẩy nhanh tiến độ đàm phán các Hiệp định thương mại ưu đãi, Hiệp định thương mại tự do với các đối tác mới để mở cửa thị trường mới cho hàng hóa Việt Nam. Trước mắt, trong quý III/2026 là khởi động đàm phán với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR).
Cùng với đó, tăng tốc xúc tiến thương mại, tận dụng ngay các đơn hàng xuất khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng đang có nhu cầu cao như điện tử, máy móc, nông thủy sản; triển khai các chương trình xúc tiến vào thị trường xuất khẩu mới, nhất là thị trường Halal, Mỹ Latinh, châu Phi.
Bộ Công Thương làm việc với các công ty có chênh lệch lớn về kim ngạch nhập khẩu - xuất khẩu trong ngành hàng máy vi tính, linh kiện điện tử, làm rõ lý do nhập khẩu, tiến độ và thúc đẩy sớm sản xuất, xuất khẩu sản phẩm.
Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, xác định cụ thể một số hàng hóa công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước để đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng mức thuế nhập khẩu ưu đãi.
Đồng thời, rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp lý phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp; phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ kịp thời cho Sở Công Thương các địa phương trong việc cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
Ngoài ra, Bộ Công Thương phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam để sớm tổ chức cuộc làm việc của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ với Hiệp hội và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ngành điện tử, bán dẫn có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn tại Việt Nam.
