Những đòi hỏi cấp bách từ thực tiễn
Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh có quy mô hơn 1.110 ha, bao gồm phần mở rộng bổ sung chức năng Khu Công viên Khoa học và Công nghệ. Tại đây hiện có 166 dự án được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư còn hiệu lực, trong đó có 112 dự án đang hoạt động với tổng vốn đầu tư tương đương 13,755 tỷ USD. Giá trị sản xuất sản phẩm công nghệ cao lũy kế ước đạt 201,167 tỷ USD, giá trị xuất khẩu đạt 190,484 tỷ USD và thu hút được 53.678 lao động.
Bên cạnh đó, Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao TP Hồ Chí Minh có tổng quy mô hơn 1.754 ha, gồm 1 khu hiện hữu và 6 khu được thành lập mới. Tổng vốn đầu tư công đã, đang và dự kiến triển khai là 36.958 tỷ đồng, trong đó 36.754 tỷ đồng là vốn dự kiến triển khai.
Khu hiện hữu tại xã Nhuận Đức có 14 nhà đầu tư tham gia, đồng thời Ban Quản lý đã kêu gọi, thu hút 56 nhà đầu tư có nhu cầu thuê khoảng 1.593,5 ha đất với tổng mức đầu tư dự án khoảng 5.970,749 tỷ đồng.
Đối với công nghiệp công nghệ số, Công viên phần mềm Quang Trung có quy mô 43 ha, thu hút 28 nhà đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đạt tỷ lệ lấp đầy đất thương phẩm 86,42%. Khu vực này hiện có 118 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động với tổng vốn đăng ký đầu tư xây dựng và kinh doanh đạt 6.696,7 tỷ đồng, cung cấp hơn 650 sản phẩm, dịch vụ và giải pháp xuất khẩu đến hơn 30 quốc gia, thu hút khoảng 22.157 người thường xuyên học tập và làm việc.
Tuy nhiên, bên cạnh những con số ấn tượng, thực tiễn vận hành đang bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc làm chậm bước tiến của thành phố. Hệ thống pháp luật hiện hành hiện tại cho thấy sự thiếu hụt, chưa có quy định đầy đủ về mô hình quản trị khu công nghệ cao theo hướng tự chủ, linh hoạt. Cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa cho phát triển hạ tầng khoa học công nghệ còn gặp nhiều rào cản; các chính sách hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, mô hình mới vẫn chưa có hành lang pháp lý rõ ràng. Nếu không có một tư duy thể chế đột phá, các thủ tục hành chính phức tạp sẽ làm giảm sức cạnh tranh trong cuộc đua thu hút dòng vốn đầu tư công nghệ cao toàn cầu.
Cơ chế đặc thù vượt trội và tư duy quản lý mới
Để giải quyết triệt để các điểm nghẽn này, cụ thể hóa toàn diện các nội dung được giao tại Luật Phát triển đô thị, thành phố đã thông qua nghị quyết việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, xác lập cơ chế một cửa và một cửa liên thông đối với hoạt động đầu tư trong khu công nghệ cao. Cơ quan quản lý khu công nghệ cao sẽ được xác định là đầu mối duy nhất tiếp nhận, hướng dẫn, giải quyết hoặc phối hợp giải quyết các thủ tục hành chính có liên quan. Điều này triệt tiêu hoàn toàn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, giúp đơn giản hóa hồ sơ và rút ngắn tối đa thời gian xử lý công việc liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng, khoa học công nghệ, môi trường và doanh nghiệp.
Bên cạnh cải cách hành chính, tư duy tổ chức không gian đô thị công nghệ cũng được đổi mới toàn diện khi cho phép phân định nhóm chức năng phục vụ trực tiếp hoạt động công nghệ cao với nhóm chức năng dịch vụ, hạ tầng xã hội và hoạt động hỗ trợ.
Nghị quyết cho phép bố trí khu đất sử dụng hỗn hợp và xác định giới hạn diện tích đất, diện tích sàn dành cho hoạt động thương mại, dịch vụ nhằm bảo đảm hoạt động hỗ trợ không làm thay đổi chức năng chính của khu.
Về mặt tài chính, chính sách hỗ trợ lãi suất đối với doanh nghiệp đầu tư sẽ giúp kích hoạt nguồn vốn ngoài ngân sách lồng ghép với các nguồn vốn đầu tư công, vốn đối tác công tư (PPP), quỹ khoa học công nghệ để hình thành hạ tầng công nghệ dùng chung phục vụ nghiên cứu khoa học.
Đối với các dự án đầu tư trọng điểm, thành phố thiết kế các nội dung hỗ trợ gắn trực tiếp với hoạt động đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, đầu tư tạo tài sản cố định và hạ tầng xã hội phục vụ trực tiếp người lao động nhằm thu hút các dự án có quy mô lớn, hàm lượng công nghệ cao.
Việc ban hành cơ chế đặc thù được thiết kế chặt chẽ nhằm tránh các nguy cơ áp dụng ưu đãi dàn trải, thiếu kiểm soát, lợi dụng chính sách để hưởng ưu đãi không đúng đối tượng, hình thành cơ chế “xin - cho” trong lựa chọn dự án hoặc gây thất thoát nguồn lực đất đai và ngân sách. Cơ chế hậu kiểm và đánh giá dự án đầu tư thông qua việc sử dụng Hội đồng hoặc chuyên gia tư vấn độc lập sẽ theo dõi sát sao việc duy trì tiêu chí, điều kiện của dự án và điều kiện hưởng chính sách, đồng thời quy định rõ cơ chế thu hồi ưu đãi khi phát hiện vi phạm.
Việc kiểm soát các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ cũng được thành phố xác định là mặt trận then chốt để bảo đảm an toàn, an ninh công nghệ và an ninh dữ liệu.
Thành phố chủ trương số hóa hồ sơ, chuẩn hóa và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung về nhà đầu tư, dự án đầu tư, quy hoạch, đất đai và hạ tầng. Toàn bộ quy trình này giúp các cơ quan chức năng tăng cường khả năng kiểm tra, giám sát, bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng. Các nội dung thu hút đầu tư nước ngoài, chuyên gia quốc tế hay hợp tác chuyển giao công nghệ đều phải thực hiện nghiêm túc trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế, bảo đảm không phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và bảo vệ bí mật nhà nước.
