Động lực tăng trưởng đối mặt nhiều sức ép
Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, xuất khẩu vẫn giữ vai trò động lực quan trọng của tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1%; trong đó xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21%, với 29 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Đằng sau kết quả tích cực là không ít thách thức. Các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, thủy sản, rau quả đều chịu sức ép từ xu hướng bảo hộ thương mại, rào cản kỹ thuật, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Chi phí logistics, năng lượng và nguyên liệu đầu vào ở mức cao tiếp tục bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp.
Về kết quả sản xuất kinh doanh 6 tháng đầu năm 2026, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) Cao Hữu Hiếu cho biết, trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều khó khăn, Tập đoàn vẫn duy trì đà tăng trưởng với doanh thu hợp nhất ước đạt 10.049,4 tỷ đồng, tăng 9,6% so với cùng kỳ và hoàn thành 46,9% kế hoạch năm; lợi nhuận trước thuế đạt 882,9 tỷ đồng, tăng 32,4%, hoàn thành 64% kế hoạch. Công ty mẹ đạt doanh thu 1.126,6 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 206,9 tỷ đồng, tăng 175,7% so với cùng kỳ. Toàn hệ thống có hơn 48.100 lao động, thu nhập bình quân đạt 12,4 triệu đồng/người/tháng, tăng 8,9%.
Ông Phạm Đình Ngãi, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Trà Vinh Farm (thương hiệu Sokfarm), cho biết hoạt động xuất khẩu đang ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi sản phẩm mật hoa dừa đã có mặt tại hầu hết hệ thống siêu thị trong nước và xuất khẩu sang gần 20 thị trường, trong đó có Nhật Bản, EU, Bắc Mỹ... Doanh nghiệp liên tục đón các khách hàng mới tìm mua nguyên liệu, phản ánh nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm nông nghiệp chế biến, hữu cơ của Việt Nam.
Ông Ngãi cho rằng, để mở rộng xuất khẩu bền vững, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm chất lượng mà còn phải duy trì nguồn nguyên liệu ổn định, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, giao hàng đúng tiến độ và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như USDA Organic, EU Organic, JAS Organic cùng hệ thống quản lý chất lượng ISO 22000:2018. Đây là nền tảng giúp doanh nghiệp tận dụng tốt các cơ hội mở rộng thị trường trong thời gian tới.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Vinafruit nhận định, ngành rau quả đang đứng trước cơ hội đạt 10 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu ngay trong năm nay nhờ đà tăng trưởng của sầu riêng, việc tháo gỡ các rào cản về mã số vùng trồng, đóng gói, thông quan và sự mở rộng của các sản phẩm chế biến. Bên cạnh thị trường Trung Quốc, xuất khẩu sang Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia tiếp tục tăng trưởng, cùng với lợi thế từ các FTA, tạo dư địa để ngành lập kỷ lục mới.
Bên cạnh đó, nhập siêu 16,65 tỷ USD trong nửa đầu năm cũng là vấn đề cần theo dõi. Tuy nhiên, theo Bộ Công Thương, phần lớn kim ngạch nhập khẩu là máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất, tạo nền tảng mở rộng năng lực xuất khẩu trong những tháng cuối năm.
Đồng bộ giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), xuất khẩu những tháng cuối năm được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ ba yếu tố: Tình hình địa chính trị thế giới dần ổn định, giúp giảm chi phí logistics và vận tải; sản xuất nông nghiệp, thủy sản thuận lợi, tạo thêm nguồn hàng xuất khẩu; cùng với sự điều hành đồng bộ, hiệu quả của các bộ, ngành và địa phương. Trên cơ sở đó, Việt Nam phấn đấu tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu 12-13%, xuất khẩu tăng trên 15% và đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.000 tỷ USD trong năm 2026.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Mai Thị Thu Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ sẽ tập trung bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao. Đồng thời, tiếp tục đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các FTA, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường nhập khẩu, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), Bộ sẽ tăng cường xúc tiến thương mại theo hướng thực chất, phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối doanh nghiệp với các nhà nhập khẩu, tập đoàn bán lẻ quốc tế; đồng thời đẩy mạnh các chương trình giao thương trực tuyến, tổ chức Vietnam International Sourcing 2026 và thu hút các đoàn mua hàng quốc tế đến Việt Nam để mở rộng thị trường xuất khẩu.
Cùng với đó, từ năm 2026, Bộ sẽ tăng cường đón các đoàn doanh nghiệp, nhà nhập khẩu và tập đoàn bán lẻ quốc tế đến Việt Nam; phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ trong xác minh đối tác, kết nối giao thương, quảng bá hàng hóa và hỗ trợ nguồn nguyên liệu cho sản xuất. Đồng thời, tiếp tục duy trì các chương trình giao thương trực tuyến nhằm giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận đối tác quốc tế với chi phí thấp. Theo ông Phú, việc chuẩn bị tốt thông tin thị trường và kết nối trước với đối tác sẽ nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, góp phần mở rộng xuất khẩu và hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Chí Dũng, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cho rằng, cần xây dựng cổng dữ liệu thị trường dùng chung để kết nối cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp, giúp chia sẻ thông tin, tối ưu chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và nâng cao khả năng ứng phó với biến động thương mại toàn cầu.
Ông Phạm Hải Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cho rằng, cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong xúc tiến thương mại, xây dựng nền tảng kết nối cung - cầu trực tuyến, chuyển từ mô hình "đi tìm khách hàng" sang chủ động mời các nhà mua hàng quốc tế đến Việt Nam, qua đó tạo nguồn đơn hàng bền vững.
Trong khi đó, ông Trương Văn Cẩm, Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, cần tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, hàng rào kỹ thuật và các quy định mới của thị trường nhập khẩu, giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh chiến lược và giảm rủi ro.
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, đề xuất thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến thông qua cơ chế chia sẻ dữ liệu thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tiếp cận xu hướng tiêu dùng toàn cầu; đồng thời kết hợp xúc tiến thương mại với xúc tiến du lịch để quảng bá và mở rộng đầu ra cho hàng hóa Việt Nam.
Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, xuất khẩu vẫn đối mặt nhiều thách thức. Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), xuất khẩu 6 tháng đầu năm tiếp tục là điểm tựa của tăng trưởng kinh tế nhưng những tháng cuối năm sẽ chịu áp lực từ sức mua toàn cầu phục hồi chậm, cạnh tranh gay gắt, giá hàng hóa giảm và các rào cản thương mại gia tăng. Bên cạnh đó, xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào một số thị trường và nhóm hàng chủ lực, trong khi giá trị gia tăng trong nước còn thấp.
Theo các chuyên gia, xuất khẩu vẫn được kỳ vọng là động lực tăng trưởng trong nửa cuối năm khi đơn hàng ở nhiều ngành có dấu hiệu phục hồi. Tuy nhiên, cần tận dụng hiệu quả các FTA, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, nâng cao năng lực logistics, chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật và phòng vệ thương mại, đồng thời gia tăng hàm lượng giá trị nội địa để duy trì đà tăng trưởng bền vững.
Đáng chú ý, với 17 FTA đã có hiệu lực và 2 FTA đang đàm phán, Việt Nam đang sở hữu lợi thế lớn để mở rộng thị trường, tạo dư địa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong năm 2026.
