Chất lượng doanh nghiệp quyết định dòng vốn
Phát biểu khai mạc hội nghị, Hội nghị "Phát hành chứng khoán - Động lực cho tăng trưởng kinh tế", do Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức sáng 7/7, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, phát hành chứng khoán không đơn thuần là hoạt động huy động vốn, mà là quá trình chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thành nguồn lực cho đầu tư phát triển. Dòng vốn này, khi được phân bổ đến những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt và chiến lược rõ ràng, sẽ trực tiếp tạo ra công ăn việc làm, nâng cao năng suất lao động và đóng góp vào tăng trưởng GDP.
Những con số thực tế đã minh chứng cho năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế. Theo Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương, trong năm 2025, tổng giá trị huy động vốn qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt hơn 763 nghìn tỷ đồng. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong 6 tháng đầu năm 2026 khi giá trị cổ phiếu phát hành đạt 114 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước.
Đề cập đến việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong năm 2025, Chủ tịch UBCKNN cho rằng việc nâng hạng sẽ góp phần nâng cao vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam, mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn đầu tư quốc tế, cải thiện thanh khoản, đa dạng hóa cơ cấu nhà đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp huy động nguồn vốn trung và dài hạn.
Tuy nhiên, việc nâng hạng mới chỉ mở ra cơ hội, còn khả năng chuyển hóa cơ hội đó thành dòng vốn thực chất phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của các doanh nghiệp phát hành.
" Các quỹ đầu tư quốc tế chỉ có thể giải ngân khi thị trường có nhiều doanh nghiệp đủ quy mô, quản trị tốt, minh bạch, sử dụng vốn hiệu quả và có các sản phẩm đầu tư đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư " bà Phương nói.
Theo người đứng đầu UBCKNN, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng vận hành thị trường, việc thúc đẩy doanh nghiệp chủ động huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu sẽ là yếu tố quyết định để chuyển hóa cơ hội nâng hạng thành dòng vốn thực sự, qua đó phục vụ tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
"Thiết quân luật" lại thị trường
Có hiệu lực từ 1/6/2026, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/6/2026) quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đang được xem là "liều vắc-xin" quan trọng để thiết lập lại kỷ luật và củng cố niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp vốn nhiều “lùm xùm” trong thời gian qua.
Theo Chủ tịch Ủy ban UBCKNN, điểm cốt lõi của nghị định là tạo sự cân bằng giữa việc tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn với yêu cầu nâng cao chất lượng doanh nghiệp phát hành, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường, bảo đảm công khai, minh bạch, sử dụng vốn đúng mục đích và nâng cao hiệu quả giám sát.
Đi vào cụ thể hơn, bà Phạm Thị Thanh Hương, Chánh Thanh tra UBCKNN, đã chỉ ra những thay đổi mang tính đột phá nhằm siết chặt mục đích sử dụng vốn. Theo đó, doanh nghiệp chỉ được sử dụng vốn phát hành trái phiếu riêng lẻ vào hai mục đích chính: Cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp và thực hiện dự án đầu tư (thông qua 5 hình thức theo Luật Đầu tư). Đáng chú ý, Nghị định yêu cầu dòng tiền phải được theo dõi riêng biệt để giám sát việc sử dụng đúng mục đích, bao gồm cả việc giám sát bên thứ hai nếu doanh nghiệp ủy thác thực hiện dự án.
Để khắc phục những ách tắc thực tiễn khi dự án chưa đến tiến độ giải ngân, bà Hương cho biết, Nghị định 200 mở ra cơ chế linh hoạt: Doanh nghiệp được gửi tiền nhàn rỗi tại ngân hàng thương mại hoặc mua chứng chỉ tiền gửi, nhưng phải nêu rõ kế hoạch này trong phương án phát hành ban đầu.
Đáng chú ý, quyền lợi của nhà đầu tư, đặc biệt là trái chủ nhỏ lẻ, được đặt lên hàng đầu trong khuôn khổ pháp lý mới. Chánh Thanh tra UBCKNN nhấn mạnh, nếu doanh nghiệp muốn thay đổi mục đích sử dụng vốn hoặc điều kiện trái phiếu, họ phải được sự chấp thuận của đại diện ít nhất 65% tổng số trái phiếu lưu hành. Tuyệt đối nghiêm ngặt hơn, đối với những trái chủ không đồng ý với sự thay đổi này, doanh nghiệp bắt buộc phải mua lại trái phiếu trước hạn.
Thêm vào đó, Nghị định 200 củng cố chất lượng tài sản đảm bảo khi quy định tài sản bảo đảm không được bao gồm cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu hay phần vốn góp của chính doanh nghiệp phát hành, nhằm hạn chế rủi ro "vốn ảo".
Ở góc độ đơn vị vận hành thị trường, Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) Vũ Thị Thúy Ngà cho rằng Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định mới nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường minh bạch, bảo vệ nhà đầu tư và tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động hiệu quả nguồn vốn trung, dài hạn.
Việc quy định chặt chẽ hơn về mục đích phát hành, điều kiện phát hành, đối tượng nhà đầu tư, hồ sơ phát hành, công bố thông tin và trách nhiệm của các tổ chức tham gia thị trường sẽ góp phần nâng cao chất lượng thị trường trái phiếu doanh nghiệp, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển an toàn, minh bạch, bền vững, qua đó phát huy vai trò của thị trường vốn trong huy động nguồn lực trung và dài hạn cho nền kinh tế.
Thực tế, hầu hết các chuyên gia chứng khoán cho rằng, nguồn vốn trên thị trường chứng khoán luôn dồi dào, nhưng chỉ dành cho những doanh nghiệp thượng tôn pháp luật, quản trị minh bạch. Với sự hoàn thiện không ngừng của thể chế, thị trường vốn Việt Nam đang sẵn sàng cho một chu kỳ phát triển mới, an toàn hơn và bền vững hơn.
