Để cho các nhà khoa học trong và ngoài nước an tâm dành chất xám cho hoạt động chuyên môn của Viện chính thức kể ngày 30/7/2010, bà Diệu Hiền đã ưu tiên hàng đầu cho các hạng mục... nơi ăn, chốn ở với mức sang trọng bậc nhất. Chiếc Rolls Royce vừa mua và được nhập về từ cách Việt Nam hơn nửa vòng trái đất, bà cho biết cũng sẽ ưu tiên cho những nhà khoa học của Viện nghiên cứu "làm chân"...
Hôm tôi đến thăm Viện nghiên cứu độc nhất vô nhị ở Việt Nam này, bà Diệu Hiền cho biết vừa trở về từ Hà Nội sau cuộc gặp gỡ quý giá, thân tình, thú vị với Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton nhân chuyến bà công du sang Việt Nam tham dự diễn đàn an ninh khu vực ASEAN lần thứ 17 và tham dự các hoạt động kỷ niệm 15 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước. (Không phải chỉ là doanh nhân tham gia làm ăn tại Mỹ, bà Diệu Hiền là Phó chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Mỹ của TP Cần Thơ).
Từ chuyện “cá thần kỳ”...
Tuy là chủ doanh nghiệp (DN) sinh sau đẻ muộn trên lĩnh vực nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu cá tra nhưng bà Diệu Hiền theo dõi sát sao sự phát triển "thần kỳ" của con cá tra, đặc biệt là sự đóng góp của "sản vật trời ban" này đối với vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và nền kinh tế đất nước trong hơn một thập kỷ qua. Bà kể với tôi rằng, nếu như năm 1997, kim ngạch xuất khẩu (XK) từ cá tra mang lại cho đất nước chỉ gần 20 triệu USD thì con số này đã tăng lên 50 lần (hơn 1 tỉ USD) 10 năm sau - tức năm 2007 với sản lượng tăng vọt đến 1 triệu tấn.
Năm 2009, tuy bị ảnh hưởng của "cơn bão" tài chính nhưng sản phẩm cá tra ĐBSCL vẫn là mặt hàng thủy sản XK tăng trưởng mạnh nhất, chiếm trên 32% tổng kim ngạch XK thủy sản, với hơn 1,4 tỉ USD. Cá tra Việt
Cũng cần kể thêm rằng, diện tích mặt nước dành để nuôi cá tra của toàn vùng ĐBSCL hiện khoảng 6.200ha, chiếm chỉ hơn 5% tổng diện tích nuôi cá nước ngọt của toàn vùng. Trước khi con cá lên ngôi, khi nói đến mặt hàng thủy sản nuôi trồng XK của cả vùng châu thổ Cửu Long, người ta chỉ biết đến Cà Mau và Kiên Giang là địa phương đứng đầu "vựa tôm". Giờ thì "cục diện" có thêm Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp gắn với nghề nuôi và chế biến cá tra XK.
"Với sự phát triển thần kỳ này, trong danh mục gần trăm loại mặt hàng thủy sản XK, cá tra đã ngoi lên và thật xứng đáng ở vị trí dẫn đầu. Con tôm phải nhượng bộ. Nếu xếp thứ hạng sản vật mang về ngoại tệ cho đất nước, hiện cá tra chỉ chịu đứng sau gạo. Nếu so sánh với cá hồi của Na Uy, Nhật, Nga, hay cá rô phi của Trung Quốc thì cá tra Việt Nam mình vẫn chiếm ưu thế rõ rệt trên thương trường quốc tế" - bà Diệu Hiền cho biết.
Kể thêm về "sản vật trời ban", bà Diệu Hiền nhận ra một điều diệu kỳ khác. "Chính con cá tra đã mang lại cơ hội cho đông đảo người dân, DN đồng bằng trong đó có Bianfishco của tôi". Bà kể: Ban đầu con cá tra, cá ba sa chỉ được nuôi mạnh vùng thượng nguồn. Ở Châu Đốc, bà con nuôi cá bằng bè. Chẳng bao lâu sau, người ta chuyển sang nuôi bằng hầm, ven sông. Rồi con cá tra xuôi theo dòng Cửu Long có mặt khắp vùng.
Không dừng lại ở vùng nước ngọt quanh năm như: Cần Thơ, Đồng Tháp, Tiền Giang, Vĩnh Long, Hậu Giang; cá tra có mặt và sống tốt ở vùng ven biển như: Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng. Có lúc, đi đâu cũng nghe người ta bàn tán xôn xao chuyện con cá tra. Nhiều nông dân ở xứ cù lao heo hút, ngủ qua đêm bỗng thành tỉ phú. Do trúng cá mà nhiều nông dân đã tậu biệt thự, mua ôtô đời mới.
Không chỉ có vậy, nhờ con cá tra mà nhiều người dân nghèo, trong đó có rất đông đồng bào Khmer nghèo được giải quyết công ăn, việc làm. Làm công nhân cho Bianfishco, số anh chị em công nhân này còn được hỗ trợ nhà, chế độ đặc biệt khác. Nhờ con cá mà tình người có dịp thể hiện, người thành đạt có điều kiện chia sẻ với người nghèo khó hơn.
Với Bianfishco, cho đến bây giờ, chẳng ai nghĩ rằng chỉ mới ra đời tròn 5 năm nhưng DN được rất nhiều giải thưởng uy tín, danh giá trên thế giới; lập DN "con" tại Hoa Kỳ để bán sản phẩm bằng "Thương hiệu Việt", được các nhà nhập khẩu thế giới và người tiêu dùng, nhiều nước biết đến đánh giá cao. Không chỉ có vậy, Bianfishco còn vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba; đặc biệt, vừa có tên trong danh sách 43 Thương hiệu Quốc gia năm 2010; được Thủ tướng Chính phủ khen ngợi là mô hình sản xuất cá tra chất lượng cao, là DN đột phá...
"Đó là nhờ con cá tra và chỉ con cá tra". Nhớ lại ngày khởi sự DN, bà Diệu Hiền kể thêm: "Năm 2005, nhận thấy tiềm năng to lớn từ nghề nuôi, chế biến và XK cá tra, nên tôi lập ra Bianfishco. Sau 2 năm xây dựng, đầu xuân 2007, Bianfishco đi vào hoạt động. Năm đầu tiên tham gia XK cá tra, Bianfishco đạt doanh số gần 100 tỉ đồng; năm 2008 tăng lên 400 tỉ đồng. Năm 2009, dù tình hình XK gặp nhiều khó khăn nhưng Bianfishco vẫn đạt doanh số gần 1.000 tỉ đồng; và năm 2010 này, Bianfishco phấn đấu đạt doanh số 1.500 tỉ đồng, lợi nhuận 90 tỉ đồng. Bianfishco hiện đã đạt được vị thế vững chắc trên thương trường quốc tế; sản phẩm chất lượng cao của Bianfishco đã XK sang 30 quốc gia trên thế giới.
Đặc biệt, đây là DN XK thủy sản đầu tiên của Việt Nam được Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho hưởng thuế suất 0% (lần 2) liên tiếp từ năm 2009 đến 2012. Niềm tự hào của Bianfishco là đến nay, chưa hề có một container hàng nào bị trả về, hay bị nhà nhập khẩu phàn nàn về chất lượng. 6 mục tiêu chất lượng (Chất lượng cho cuộc sống, vùng nuôi, nhà máy, sản phẩm, dịch vụ và người tiêu dùng) mà Bianfishco đặt ra từ khi xây dựng nhà máy vẫn được thực hiện một cách nghiêm ngặt nhất".--PageBreak--
... đến lời hứa với cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt
Dẫn cho tôi xem thư viện với đủ lại sách chuyên viết về tôm cá, nhất là cá tra; tham quan khu làm việc của các nhà khoa học trên tầng 2 của khu hành chính và dừng bên di ảnh, tượng cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, bà Diệu Hiền xúc động: "Thành quả mà Bianfishco có được cùng với Viện nghiên cứu thủy sản được khánh thành như hôm nay, công đầu tiên là nhờ bác Sáu Dân".
Bà nhớ lại: "Chính bác Sáu Dân là người đầu tiên xem con cá tra giống như là "sản vật trời ban" cho vùng hạ lưu sông
Và từ cách nay 5 năm, ngay từ khi mới đặt viên gạch đầu tiên xây dựng nhà máy chế biến thủy sản bậc nhất Đông Nam Á này, bà Diệu Hiền đã nghĩ đến chuyện lập ngay một viện nghiên cứu cá.
Vậy là sự gợi ý ban đầu của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, từ lòng nhiệt huyết của con người lớn lên và trưởng thành ở vùng "gạo trắng nước trong", luôn dõi theo sát sao từng bước đi lên của con cá tra, và đặc biệt là khát vọng đột phá cái mới, tin tưởng vào vận hội tốt đẹp của đất nước, đầu năm 2008, bà Diệu Hiền đã quyết định đầu tư khoảng 10 triệu USD để lập Viện Nghiên cứu; trở thành người đầu tiên của Việt Nam lập Viện Nghiên cứu thủy sản tư nhân.
Và công trình nhân đạo sâu sắc
Mấy ngày qua, khi đọc được tin trên đường phố Cần Thơ về việc chuẩn bị khai trương Viện cá, có mấy bác nông dân đã điện thoại đến hỏi thăm. Nghe xong, bà Diệu Hiền chỉ cười đôn hậu rồi nói vắn tắt cho bà con dễ hiểu: "Thì nó giống như bệnh viện cá. Thỉnh thoảng, tụi cháu sẽ tổ chức những đoàn đi khám bệnh, bốc thuốc miễn phí cho... cá của bà con cô bác. Cô bác cần giúp đỡ bất cứ điều gì liên quan đến cá, thủy sản, trong khả năng của các nhà khoa học, Viện sẽ giúp hết mình".
Bà Diệu Hiền kể, khi hay tin bà đầu tư xây Viện cá, đã có nhiều tổ chức, cá nhân muốn được cộng tác, thậm chí xin được tài trợ tài chính. Bà bộc bạch: "Điều tôi cần nhất chính là đội ngũ các nhà khoa học trong và ngoài nước. Tôi lập Viện cá là để trả ơn lại cho con cá bằng những nghiên cứu khoa học. Tôi muốn có con cá giống khỏe mạnh nhất, loại thức ăn tốt nhất, vùng nuôi đạt tiêu chuẩn quốc tế với công nghệ nuôi sạch, thân thiện với môi trường nhất; sản phẩm chế biến đạt chất lượng tốt nhất để cung cấp cho người tiêu dùng trong nước và khắp thế giới. Tôi lập Viện cá cũng là cách để thể hiện phương cách sống: Phải biết cho nhiều hơn nhận".
Bà Diệu Hiền kể, trước ngày khánh thành Viện gắn với kỷ niệm 5 năm thành lập Bianfishco, các nhà khoa học của Viện ngoài "sản phẩm thiết thực chào mừng" là lứa cá tra giống chất lượng cao đầu tiên, còn lập được kỳ tích đáng ghi vào lịch sử của ngành thủy sản. Đó là từ đàn "cá bác sĩ" (doctor fish) gần 40.000 con (bà Diệu Hiền đã đầu tư Khu Thủy cung massage chân với hồ "cá bác sĩ" để phục vụ hàng ngàn công nhân thư giãn sau giờ lao động mệt nhọc - PV), Viện cá của bà đã cho ra đời mẻ cá giống chất lượng cao. Đây là điều khó tin nhưng có thật nhất là đối với loài cá có nguồn gốc từ Thổ Nhĩ Kỳ.
Trở lại với chuyện của Viện cá, bà Diệu Hiền cho biết mục tiêu của Viện là nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới; chọn, sản xuất giống, nghiên cứu sản xuất thức ăn đạt tiêu chuẩn, thuốc phòng trị bệnh, vắcxin, chế phẩm sinh học, nghiên cứu công nghệ nuôi mới đạt hiệu quả, xây dựng tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm, truy xuất nguồn gốc về thủy sản. Nghiên cứu xây dựng chiến lược dài hạn về phát triển thị trường, hình thành chuỗi phân phối tiêu thụ, thiết lập chuỗi giá trị cho các sản phẩm thủy sản.
Viện cũng sẽ hỗ trợ tích cực cho DN XK và người nuôi cá; quan tâm tất cả những yêu cầu từ thực tế đặt ra đối với con cá tra và ngành thủy sản; nghiên cứu chuỗi giá trị sản xuất - kinh doanh cá tra theo chuẩn HACCP (An toàn từ ao nuôi đến bàn ăn), đáp ứng cao nhất nhu cầu, yêu cầu của tất cả các thị trường nhập khẩu trên thế giới. Viện cũng sẽ nghiên cứu phương thức nuôi cá tra hiệu quả trong môi trường nước lợ, nước mặn... nhằm ứng phó biến đổi khí hậu, đảm bảo phát triển bền vững nghề nuôi trồng thủy sản.
Bước đầu, Viện nhận được sự quan tâm của nhiều bộ, ngành Trung ương. Bianfishco cũng vinh dự được Bộ Khoa học công nghệ chọn thực hiện dự án "truy xuất nguồn gốc" sản phẩm áp dụng công nghệ thông tin và công nghệ nhận dạng bằng sóng vô tuyến. Đây là dự án thủy sản đầu tiên trong nước áp dụng công nghệ tiên tiến của thế giới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc của các nước nhập khẩu. Để Viện hoạt động hiệu quả ngoài thực hiện chiến lược liên kết, hợp tác, với các Viện, trường, các tổ chức trong và ngoài nước, vẫn còn quá nhiều việc phải tập trung và nỗ lực.
"Tôi sẽ làm hết sức mình để Viện nghiên cứu hoạt động hiệu quả, đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của ngành thủy sản Việt
