Vì sao xảy ra xung đột vũ trang ở Yemen?

Do bị thương khá nghiêm trọng bởi vụ nổ xảy ra khi đang cầu nguyện vào ngày 3/6, Tổng thống (TT) Ali Abduallah Saleh cùng nhiều quan chức hàng đầu của Yemen đã buộc phải rời đất nước, sang Saudi Arabia điều trị. Chuyến đi bất khả kháng này của Saleh được nhiều phía liên quan cho là "không đường trở lại".

Sự kiện này có nhiều khả năng đặt dấu chấm hết cho hơn 30 năm cầm quyền của Saleh, mặc dù ông này đã thể hiện ý chí kiên quyết không chuyển giao quyền lực; bất chấp các cuộc biểu tình hàng triệu người kéo dài suốt gần 6 tháng qua đòi ông phải từ chức; không khuất phục trước áp lực từ phía quốc tế và khu vực mong muốn có một cuộc chuyển giao quyền lực trong trật tự tại Yemen. Vụ nổ "định mệnh" ngày 3/6 ấy được phía chính quyền Yemen kết tội ngay cho bộ tộc Al-Ahma'r, một trong những bộ tộc lớn nhất cả nước, đang xung đột vũ trang gay gắt với lực lượng trung thành với TT ngay tại thủ đô Sanaa.

Cuộc chiến đường phố diễn ra từ ngày 23/5 đến nay tại thủ đô Sanaa giữa đôi bên kể trên hầu như không có quan hệ gì với cuộc "cách mạng thanh niên phản kháng" bằng các cuộc biểu tình hoà bình, tại các quảng trường ở thủ đô và nhiều thành phố lớn khác.

Sự kiện được coi là có thể tạo bước ngoặt nguy hiểm, đe dọa bùng phát thành nội chiến là vụ nổ xảy ra tại giáo đường bên trong khu vực dinh tổng thống đúng lúc buổi cầu kinh ngày thứ Sáu, ngày 3/6, trong khi cả TT Saleh và các quan chức hàng đầu của Yemen đều tụ tập tại đây. Vụ này giết chết vị chủ trì buổi thuyết giảng tại giáo đường cùng một số cận vệ riêng của TT. Một số quan chức cao nhất bị thương, trong đó có TT, Thủ tướng, 2 phó thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội và Chủ tịch Hội đồng Shoura. Phía chính quyền kết tội dòng tộc Al-Ahma'r "ám sát TT". Còn thủ lĩnh của dòng tộc Hashed - Sheikh Sadeq al-Ahma'r thì ra tuyên bố bác bỏ cáo buộc của phía chính quyền; đồng thời tố cáo trở lại, rằng đây là "mưu đồ được sắp đặt trước" của TT Saleh.

Một nhân tố quan trọng liên quan đến cuộc xung đột này là tướng Muhsein al-Ahma'r - Tư lệnh Sư đoàn bộ binh thiết xa vận số 1 của quân đội Yemen, đồng thời là Tư lệnh Quân khu Tây - Bắc, một người thuộc dòng tộc Al-Ahma'r. Viên tướng này đã cùng với cả sư đoàn của ông ta công khai ủng hộ cuộc cách mạng thanh niên đang “phô trương lực lượng” ở Quảng trường Thay Đổi tại trung tâm Sanaa. Quân lính của Sư đoàn Thiết xa vận số 1 vẫn ngày đêm bảo vệ những người biểu tình nằm lỳ, ngăn cản mọi nỗ lực đàn áp của phía chính phủ. Tuy nhiên, cho đến giờ này, Sư đoàn Thiết xa số 1 vẫn đứng ngoài cuộc xung đột giữa các tay súng dân binh của bộ tộc Al-Ahma'r với lực lượng trung thành với TT.

Người ta lo ngại rằng đến một lúc nào đó, sư đoàn bộ binh của tướng Muhsein sẽ phải nhảy vào cuộc xung đột để ủng hộ dòng tộc của mình. Chính viên tướng này cũng cảnh báo "âm mưu của chính quyền" muốn kéo họ vào cuộc xung đột để gạt sang một bên cuộc cách mạng quần chúng là áp lực nặng nề và dai dẳng nhất đòi TT phải từ chức.

Trong quá khứ, chính dòng tộc Al-Ahma'r đã góp công đưa Saleh lên làm tổng thống năm 1978. Hồi ấy, Sheikh Abdullah al-Ahma'r là thủ lĩnh của bộ tộc Al-Ahma'r cũng như của dòng tộc Hashed mà gia đình TT Saleh là một "chi" trong đó. Sự gắn kết lợi ích chính trị - kinh tế giữa đôi bên cùng một dòng tộc này đã có từ lâu và họ đều cùng nhau tham nhũng để trục lợi. Cuộc cách mạng thanh niên bùng lên và kéo dài đã làm lộ ra những mâu thuẫn và tranh chấp quyết liệt vốn được che đậy suốt trong mấy thập kỷ qua.

Năm 2007, Sheikh Abdullah qua đời. Không một ai trong 10 người con trai của ông này, trong đó có cả Sadeq - tộc trưởng hiện nay, được một vị trí quan trọng nào trong hệ thống chính quyền do Saleh làm TT. Việc Saleh ngày càng tập trung quyền hành vào tay mình cùng các con của ông ta và các con của những người anh em ruột của ông ta đã làm cho sự rạn nứt ngày càng trở nên sâu rộng giữa Saleh với dòng tộc Al-Ahma'r.

Năm 2009, Hameed al-Ahma'r (em ruột của Sadeq) công khai kêu gọi lật đổ Saleh. Ông này nói với kênh truyền hình Al-Jazeera rằng Saleh đã phạm tội "phản bội tổ quốc" khi biến Yemen thành "một đế chế gia đình trị". Hồi tháng 3 vừa qua, sau vụ Saleh cho quân đội bắn giết nhiều người biểu tình tại Quảng trường Thay Đổi ở Sanaa, Hameed đã công khai nhiều lần đến quảng trường này, diễn thuyết bày tỏ ủng hộ cách mạng và kêu gọi Saleh phải từ chức.

Fares Saqqaf - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Tương Lai ở Sanaa nhận xét: “Sau khi mâu thuẫn giữa đôi bên nổi lên, người của dòng tộc Al-Ahma'r cho rằng họ xứng đáng cầm quyền hơn con em của Saleh. Thế là xung khắc giữa dòng tộc Al-Ahma'r với gia đình Saleh chuyển sang bước ngoặt mới nguy hiểm cho vị thế của Saleh, khiến ông này quyết định phải tấn công trực diện chống lại đối thủ”.

Xung đột giữa thành phố Taiz.
Xung đột giữa thành phố Taiz.

Dân chúng Yemen nói chung không ưa gì cả TT Saleh và các thủ lĩnh dòng tộc Al-Ahma'r. Bản thân tướng Muhsein al-Ahma'r cố gắng tỏ ra trung lập. Nhưng người biểu tình vẫn dè chừng ông này, cho rằng ông ta muốn chuyển chính quyền về cho dòng tộc của mình. Cách mạng quần chúng trên đường phố không muốn chính quyền rơi vào tay một phe nhóm chính trị hay dòng tộc nào, để đất nước lại rơi vào cuộc khủng hoảng mới. Tuy nhiên, sau vụ quân chính phủ pháo kích vào khu vực dinh thự của các trưởng lão bộ tộc Al-Ahma'r, khiến nhiều vị cao niên được kính trọng của dòng tộc này thiệt mạng, nhiều người biểu tình đã chuyển sang thiện cảm hơn với dòng tộc Al-Ahma'r. Dường như chính Saleh đã biến dòng tộc Al-Ahma'r từ chỗ vẫn bị quần chúng dè chừng, nay trở thành "những người hùng của nhân dân".

Trong khi Sadeq là tộc trưởng trên danh nghĩa của dòng tộc Al-Ahma'r, thì em trai ông này, Hameed lại là người đầy tham vọng chính trị. Hameed là một doanh nhân lớn, sở hữu những cổ phần khổng lồ trong các công ty liên lạc viễn thông và xây dựng tại Yemen. Ông này không che dấu tham vọng tranh chấp quyền lực với Saleh.

Hameed từng tuyên bố ủng hộ TT sắp tới phải là người miền nam để có thể giải quyết những vấn đề nan giải đang nổi lên ở miền Nam đất nước. Nhưng trong một cuộc tiếp xúc với bà Victoria Clark - tác giả cuốn sách nhan đề "Yemen - vũ điệu trên đầu rắn", Hameed nói ông ta muốn thách thức Saleh để tranh ghế TT. Hameed nói: "Tôi hãnh diện khi đến đây vì nhiệm vụ cao cả này. Tôi sẵn sàng cho nhiệm vụ ấy. Một khi bạn đã muốn ra tay giúp nước, thì đừng đắn đo trước hiểm nguy".

Gia tộc Al-Ahma'r và các bộ tộc đồng minh của họ có cả một kho vũ khí, với đại bác, súng cối và tên lửa RBJ. Tuy nhiên, quân chính phủ có xe tăng và máy bay chiến đấu mà Al-Ahma'r  không có. Dù sao thì lực lượng Al-Ahma'r cũng không thể dùng quân sự mà lật đổ chính phủ. Còn chính phủ cũng không thể dùng quân sự để dẹp bỏ sự chống đối vũ trang của Al-Ahma'r. Nếu cứ tiếp tục giao tranh, chiến sự sẽ kéo dài chưa biết đến khi nào ngưng và đẩy Yemen vào một cuộc nội chiến tương tàn

Trần Thanh (tổng hợp)

Các tin khác

Vụ tập kích làm rung chuyển những bàn đàm phán

Vụ tập kích làm rung chuyển những bàn đàm phán

Đêm 7/5, Israel phóng tên lửa xuống khu vực ngoại ô Beirut, tiêu diệt Ahmed Ali Balout - chỉ huy lực lượng Radwan của Hezbollah. Đây là lần đầu thủ đô Lebanon bị tấn công kể từ lệnh ngừng bắn hơn 3 tuần trước. Đòn tập kích làm rung chuyển nền tảng mong manh của thỏa thuận và phủ bóng lên những nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran.

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế - HSS (Vương quốc Anh), việc Nhật Bản nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với xuất khẩu quốc phòng sẽ tạo ra những cơ hội thương mại và ngoại giao quan trọng. Nhưng, trước hết, họ cần giải quyết các vấn đề về năng lực công nghiệp quốc phòng.

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

Áp lực nội bộ gia tăng buộc NATO xem xét điều chỉnh cơ chế họp cấp cao, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện nhiều khác biệt về ưu tiên chiến lược. Việc thay đổi nhịp thượng đỉnh đặt ra yêu cầu cân bằng giữa ổn định chính trị và hiệu quả điều phối dài hạn của liên minh.

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mối rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh NATO ở châu Âu ngày càng lớn thêm với việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút 5.000, và có thể nhiều hơn nữa, binh sĩ đóng tại Đức, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cách Mỹ xử lý xung đột Iran.

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.