Chuyến bay đầu tiên trục xuất 79 người dân du mục Rom từ Pháp về Rumani diễn ra trong ngày 19/8. Đây là đợt trục xuất đầu tiên từ khi Tổng thống Nicolas Sarkozy thông báo hồi cuối tháng 7 chiến dịch giải tỏa mọi khu cắm trại bất hợp pháp. Theo kế hoạch của Pháp, đến cuối tháng 8 có 700 người dân du mục Rom bị trục xuất về quê hương là Rumani và Bulgari. Trong ba tuần đầu tháng 8, Cảnh sát Pháp thông báo đã giải tỏa 51 khu cắm trại bất hợp pháp của dân du mục trên tổng số 600.
Người Rom là sắc dân thiểu số tại châu Âu. Khoảng 750.000 người sống tại Bulgari và khoảng 1,8 triệu người tại Rumani. Từ khi hai quốc gia Đông Âu này gia nhập Liên minh châu Âu, không ít người du mục đi từng đoàn, qua các nước Tây Âu như Italia và Pháp sinh sống và trốn chạy tình trạng bị bỏ rơi tại quốc gia gốc.
Hiện nay khoảng 15.000 người Rom dựng trại tại Pháp đi làm đủ thứ nghề. Là công dân châu Âu, họ có quyền tự do đi lại nhưng quyền cư trú chỉ có giá trị 3 tháng. Theo giải thích của Chính phủ Pháp, thì những công dân này muốn ở lại cũng được nhưng phải có việc làm. Vấn đề là trong hoàn cảnh nạn thất nghiệp tăng cao tại Pháp thì lấy đâu ra việc. Từ vô công rồi nghề sinh ra đạo tặc là điều khó tránh khỏi. Quyết định trục xuất được đưa ra sau một vụ bạo động tại vùng Loir-et-Cher gây căng thẳng trong quan hệ giữa Paris với Bucarest và Sofia.
Với lý do là nạn nhập cư trái phép làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh, trả lời báo chí ngày 30/8 vừa qua, Tổng thống Pháp Sarkozy khẳng định: "Thật là bất công khi những tội phạm vị thành niên, tái phạm nhiều lần, khi đến tuổi trưởng thành, lại mặc nhiên được cấp quốc tịch Pháp". Bộ Nhập cư Pháp cũng bắt đầu chuẩn bị cho việc sửa đổi Luật Quốc tịch với quy mô lớn. Mỗi năm, ở Pháp có khoảng 30.000 trẻ vị thành niên, có cha mẹ là người nước ngoài nhưng bản thân lại được sinh ra trên đất Pháp, được cấp quốc tịch Pháp.
Bộ trưởng Nhập cư Pháp, ông Eric Besson đề nghị những trẻ phạm tội, nếu tái phạm nhiều lần, sẽ bị cấm nhập tịch, đồng thời bổ sung điều khoản cho phép tước quốc tịch đối với phạm nhân bị kết án từ 8 năm tù trở lên, với những hành vi mà theo luật pháp của Pháp là trọng tội, hoặc phạm tội chống người thi hành công vụ. Theo Bộ trưởng Nội vụ Pháp Brice Hortefeux, thì các tội phạm mang quốc tịch Rumani đã tăng 138% trong năm qua.
Chính sách trục xuất người Rom của Pháp đã bị nhiều chỉ trích. Sau Vatican, Ủy ban châu Âu, giờ đây đến lượt Ủy ban Loại trừ Phân biệt chủng tộc Liên Hiệp Quốc (CERD). CERD lo ngại hiện tượng này lan sang các nước châu Âu khác. Chẳng hạn như vừa rồi, đảng Liên đoàn miền Bắc, một đảng chống nhập cư của Italia, đã lên tiếng ủng hộ chính sách của Tổng thống Sarkozy. CERD cho rằng vấn đề người Rom đã vượt ranh giới nước Pháp, vì thế giải pháp phải được đưa ra ở cấp độ châu Âu.
Trong phiên họp 2 ngày tại Geneve trung tuần tháng 8, CERD đã phê phán Pháp thiếu quyết tâm chính trị để hạn chế sự gia tăng các hành động phân biệt chủng tộc và bài ngoại tại đất nước quê hương của nhân quyền. Cụ thể là việc phân biệt đối xử đối với những người sống du cư, nhất là người Rom hay người Digan, cuộc tranh luận về bản sắc dân tộc, việc không thừa nhận quyền của các thiểu số trong lập pháp, hay chủ trương tước quốc tịch những người phạm tội có nguồn gốc nước ngoài được đưa ra mới đây.
Các chuyên gia trong tiểu ban này đã đặc biệt lên án cách phân biệt đối xử với những người du cư. Tuy đa số họ là người Pháp, nhưng pháp luật vẫn đòi hỏi, cứ 3 tháng 1 lần, phải xin dấu vào giấy thông hành, và chỉ được quyền bỏ phiếu, nếu như cư trú hơn 3 tháng tại một địa điểm cố định.
Liên quan tới vấn đề này, hôm 31/8, hai ông Eric Besson, Bộ trưởng Bộ Nhập cư và Pierre Lellouche, Quốc vụ khanh đặc trách các vấn đề châu Âu đã cố gắng chứng minh việc trục xuất người Rom là hoàn toàn tôn trọng các luật lệ của châu Âu sau khi Ủy ban châu Âu tỏ ý lo ngại về chính sách cứng rắn này.
Khả năng tiến hành trình tự tố tụng về việc vi phạm Luật châu Âu của Pháp luôn để ngỏ. Không chỉ có thế, Nghị viện châu Âu sẽ tái nhóm từ ngày 6/9, và trong phiên họp đầu tiên sẽ tranh luận về tình hình người Rom tại châu Âu, đặc biệt là tại nước Pháp.
Sau Paris, đến lượt Roma muốn đưa hồi hương người Rom. Trả lời báo chí, Bộ trưởng Nội vụ Italia ngày 21/8 cho biết chính quyền nước này sẽ yêu cầu Liên minh châu Âu cho phép trục xuất công dân quốc gia thành viên khác, như người Rom, khi điều kiện sống của họ không thích hợp.
Theo giới bảo vệ nhân quyền thì đằng sau những lời quy buộc có tính cách kỳ thị này có những nguyên nhân sâu xa khác. Cụ thể là tình hình khó khăn kinh tế tại châu Âu và chiến thuật vận động cử tri chuẩn bị cho các cuộc bầu cử quan trọng.
Ngoại trưởng Rumani, ông Teodor Baconschi, lần đầu tiên đã phải lên giọng cảnh báo chính quyền Pháp về nguy cơ đưa đến những phản ứng kỳ thị người nước ngoài trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế. Vào lúc mà tỉ lệ được lòng dân đang xuống thấp, Tổng thống Sarkozy tỏ thái độ kiên quyết với người du cư Rom nhằm qua đó vực dậy sự ủng hộ của dân Pháp. Nhưng theo giới phân tích, xem chừng chính sách này lại lợi bất cập hại
