Anh là một trong những điển hình tiên tiến của Trại giam Tân Lập tham dự Đại hội Thi đua "Vì an ninh Tổ quốc 2010"...
I- Lần đầu đến Trại giam Tân Lập, tôi thực sự "choáng" khi nghe các cán bộ thống kê về số lượng và "thành tích" của phạm nhân ở đây. Ở Tân Lập, phần đông là phạm nhân có "tiền án nhiều hơn tiền mặt" với đủ loại tội: cướp, cướp giật, trộm cắp, lừa đảo, giết người, cố ý gây thương tích và các loại tội về ma túy...
Có vào trại giam mới hiểu nghề coi tù là nghề rất đặc biệt bởi dạy người đã khó nhưng cảm hóa, giáo dục những đối tượng từng một thời "coi trời bằng vung" còn khó gấp nhiều lần. Trung tá Cảnh kể rằng, trong số hàng ngàn phạm nhân đang cải tạo ở Tân Lập, có nhiều phạm nhân thuộc loại chống đối của một số trại giam khác nhưng khi chuyển về Tân Lập luôn tìm mọi cách để tạo uy lực cho mình nhằm gây thanh thế; lại còn có một số kẻ trước khi vào tù từng tham gia các ổ nhóm ngoài xã hội hoặc các đường dây tổ chức tội phạm liên tỉnh, xuyên quốc gia nên chúng rất nhiều kinh nghiệm đối phó với công an. Chẳng những thế, ngay cả khi đã vào tù rồi nhưng những kẻ này vẫn chưa đoạn tuyệt với quá khứ tội lỗi, thậm chí còn luôn tìm cách trốn trại để ra ngoài... gây án tiếp.
Cũng có những kẻ khi vào trại nhưng vì nhiều lý do nên vẫn còn giấu tội lỗi của mình và đồng bọn đã gây ra hoặc không tố giác những đồng phạm chưa bị phát hiện... Vì thế công tác ở trại giam không chỉ đơn thuần là quản lý con người và thực hiện tốt mọi chế độ, chính sách với phạm nhân mà còn phải luôn chủ động đấu tranh, khai thác để phục vụ công tác phòng ngừa, không để phạm nhân trốn, chống phá, vi phạm nội quy trại giam; đồng thời thu thập tin tức phục vụ công tác phòng chống tội phạm.
II- Trung tá Cảnh bảo rằng với đặc thù công việc như vậy nên để hoàn thành nhiệm vụ, anh cùng đồng đội luôn phải nghiên cứu rất kỹ tâm tư, suy nghĩ, nhân thân và quá trình phạm tội của đối tượng để làm sao có được những kết quả khả quan nhất. Hơn 20 năm gắn bó với công việc của một trinh sát trại giam, Trung tá Cao Mạnh Cảnh đã cùng đồng đội phá được rất nhiều vụ án tưởng chừng bế tắc, và ngăn chặn thành công rất nhiều vụ trốn trại của phạm nhân. Trong số ấy, anh nhớ nhất vụ qua công tác trinh sát mà ngăn chặn được âm mưu giết cán bộ quản giáo để trốn trại của Trương Công Thành hồi tháng 2/2008.
Năm 2007, Thành bị Công an tỉnh Lào Cai bắt vì tội giết người, cướp tài sản. Tháng 5/2007, Thành bị Tòa án tỉnh Lào Cai kết án chung thân và đưa về chấp hành án ở Tân Lập. Nhưng thay vì ăn năn hối cải, Thành luôn nung nấu ý đồ phải trốn trại để ra ngoài ăn chơi tiếp vì hắn mới 27 tuổi. Và rồi trong những lần leo lên cây bàng rất to ở Phân trại số 3 để quan sát địa hình, Thành gặp được "bạn cùng chí hướng" là Nguyễn Ngọc Kiên, cũng bị án chung thân về tội giết người.
Lần cuối gặp nhau trên cây, Kiên bảo: "Chỉ có một cách trốn thoát duy nhất là dùng dao khống chế cán bộ, cướp xe máy rồi tẩu thoát". Nghe vậy, Thành càng quyết tâm: "Anh yên tâm, dao thì em mới nhặt được một con dài 20cm hôm đi làm bên ngoài, em sẽ mài sắc để mình hành sự".
Nhưng, lại không may cho gã, sau đó Thành đã bị chuyển vào Phân trại 4. Về phân trại mới, Thành vẫn mang theo trót lọt con dao nhặt được. Hắn khéo léo lấy 2 tuýp thuốc đánh răng P/S, cắt một tuýp lấy phần đầu, một tuýp lấy phần đuôi, sao cho khi lắp vào nhau vừa khít như một hộp thuốc bình thường. Thành lấy hết thuốc đánh răng ra, nhét con dao vào trong và để lẫn vào đồ dùng cá nhân. Về nơi giam mới, Thành chỉ nói chuyện duy nhất với một người đồng hương là phạm nhân Đoàn Văn Thú, bị án 8 năm tù về tội mua bán và vận chuyển vật liệu nổ trái phép.
Ngồi nói chuyện mà mắt Thú vằn đỏ, hắn uất ức kể cho Thành nghe chuyện mình bị nhiễm căn bệnh HIV và luôn có ý định phải trốn trại để trả thù đời. Lại gặp được kẻ "tâm đầu ý hợp", Thành lại bàn với Thú chuyện trốn trại. Nhưng lần nữa kế hoạch của Thành lại thất bại. Bởi đội của Thành phải chuyển về xưởng làm thảm.
Lần này, Thành chọn Đào Quang Trung (38 tuổi, quê ở huyện Phù Ninh, Phú Thọ), bị kết án 17 năm tù giam về tội mua bán và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy để rủ trốn trại. Trung đồng ý tham gia cùng Thành và nhận nhiệm vụ mài dao, chuẩn bị tiền, quần áo để đi trốn.
Sau nhiều ngày rà soát quy luật hoạt động ở trại, Thành đã lập một kế hoạch trốn trại, thậm chí còn vẽ cả sơ đồ và chuyển con dao trong tuýp thuốc đánh răng cho Trung mài.
Nhưng, qua công tác trinh sát, các cán bộ quản giáo và trinh sát phát hiện thấy dấu hiệu bất thường của Trung. Thông tin này lập tức được báo lên Ban giám thị và Trung tá Cao Mạnh Cảnh, Đội trưởng Đội trinh sát trực tiếp gọi Trung lên đấu tranh. Và chỉ sau vài phút, Trung đã “chắp tay lạy” các cán bộ và tồng tộc khai: "Cháu không phải chủ mưu, cháu bị thằng Thành lôi kéo thôi, cháu xin thành khẩn để lập công chuộc tội".
Theo lời khai của Trung và Thành thì Thành đã lập một kế hoạch trốn trại rất công phu với thủ đoạn sẽ bắt cóc rồi giết cán bộ trại để tẩu thoát. Đó là vào các buổi sáng, khi tiếng kẻng báo thức vang lên, cán bộ quản giáo vào điểm danh từng tù nhân trong phòng giam, sau đó lên tầng 2 sắp xếp công việc cho một ngày mới.
Trong thời gian ấy, chị y tá đi xe máy tới, dựng xe trước cổng, vào phòng y tế chuẩn bị đồ nghề khám bệnh, phát thuốc cho phạm nhân. Thành và Trung sẽ lẻn ra ngoài, đứng nấp ở đầu khu nhà. Khi chị y tá đi qua, Trung sẽ dùng tay chẹn cổ chị, tay trái cầm dao cứa một nhát vào cổ cho chảy máu để de dọa, chứ chưa thủ tiêu vì còn phải dùng chị y tá làm con tin trong cuộc chạy trốn sau đó.
Cùng lúc này, hắn đi ra phía trạm gác cổng, giả vờ xin anh cán bộ gác cho mượn bật lửa để hút thuốc. Lừa lúc anh sơ hở, hắn sẽ tung nắm cát vào mặt anh. Rồi hắn nhảy tới cướp súng và dứt khoát sẽ phải bắn chết anh cán bộ này nếu muốn chạy thoát. Lúc đó, Trung vẫn kề dao vào cổ, khống chế chị Phượng đi ra ngoài cổng phân trại. Chúng sẽ cướp luôn chiếc xe máy của chị Phượng, rồi đẩy chị lên ngồi giữa làm con tin chạy trốn theo đường lên Yên Bái.
Khi trại phát lệnh báo động phát ra, cảnh sát bảo vệ và quản giáo sẽ đuổi theo xe của bọn Thành. Thành quay lại xả súng về phía sau, chặn đường truy đuổi của lực lượng Công an. Được khoảng 10km, Thành sẽ cho xe rẽ ngang vào đường rừng. Dừng xe lại ở một bụi cây rậm, chúng sẽ vứt chị y tá xuống, cùng nấp trong bụi cây.
Theo tính toán của Thành, trại sẽ điện thoại cho Công an Yên Bái chặn đầu, vì thế chúng sẽ chờ trời tối rồi tìm đường đi tiếp. Khi đêm xuống, hai tên sẽ tiếp tục lên đường. Lúc này, Thành sẽ giết con tin rồi tiếp tục chạy trốn... Thật may đó mới chỉ là kế hoạch của hai kẻ thủ ác và chưa thành hiện thực.--PageBreak--
Mới đây nhất, tháng 3/2010, qua công tác trinh sát, anh Cảnh và đồng đội phát hiện âm mưu trốn trại của phạm nhân Nguyễn Thành Công, quê Thái Nguyên, kẻ đã bị lĩnh án chung thân vì tội cướp của, giết tài xế taxi. Tên Công đã rủ một tên khác giả vờ thuê taxi, trên quãng đường từ Hòa Bình đi Yên Bái, lợi dụng đêm khuya vắng vẻ đã ra tay sát hại người lái taxi, không những thế hai tên này còn cắt cổ người lái taxi xấu số để nhằm phi tang.
Bị đưa vào Trại giam Tân Lập thụ án nhưng Công luôn nung nấu ý định bỏ trốn. Cách trốn trại mà tên này vạch sẵn cho mình khi có cơ hội là "độn thổ". Hắn đi ra đống xỉ than ở đằng sau khu bếp gần bệnh xá và nằm xuống đó, sau đó cào xỉ than, lấy rác rưởi, cỏ phủ kín lên người. Mục đích là sau khi điểm danh buồng xong, phạm nhân đã vào ổn định, chờ đêm xuống sẽ trốn.
Khi bị bắt, Công khai rằng muốn về thăm vợ mới bị tai nạn, tiếp đến là mẹ cũng bị bệnh nặng sắp tới sẽ phải vào bệnh viện mổ. Lý do cuối cùng là khi Công còn ở ngoài xã hội, gã đã cho bạn bè vay 70 triệu đồng, nhưng khi gã đi tù thì chúng quịt luôn. Biết chuyện này, Công định sẽ về đòi, nếu đám kia không trả, gã sẽ "xử". Nhưng tất cả những "kịch bản" mà Công đã định ra ấy không bao giờ thành hiện thực.
III- Không ít phạm nhận trước khi về trại là những mắt xích trong các vụ án lớn nên vẫn còn nắm giữ nhiều thông tin về băng nhóm. Vì vậy việc khai thác thông tin sẽ phục vụ công tác điều tra. Trong số rất nhiều vụ từ thông tin khai thác của phạm nhân đã giúp Cơ quan điều tra "phăng" ra nhiều vụ án lớn, vụ Phạm Văn Thành (trong vụ án ma túy Chu Văn Hiếu) là một ví dụ.
Năm 2001, Thành bị kết án tù chung thân về tội buôn bán, vận chuyển và tàng trữ trái phép chất ma túy, được đưa về thụ án tại Trại giam Tân Lập. Cuối tháng 9/2001, một phạm nhân báo cho anh Cảnh biết tâm lý bất thường và những biểu hiện tỏ rõ sự bức xúc về "đồng bọn ngoài xã hội" của Thành. Thành không thắc mắc về mức án mà nói bóng gió chuyện bất công. Thành nói, trước đây khi Cơ quan điều tra hỏi cung, cả khi ra tòa, tuyệt nhiên Thành không nói nửa câu về những nhân vật cốt cán từng lôi kéo Thành phạm tội do sợ bị trả thù.
Sau khi được anh Cảnh trực tiếp gặp, động viên và nói rõ chính sách khoan hồng của pháp luật, cuối cùng Thành đã thành thật nói ra sự thực liên quan đến vụ án buôn bán, vận chuyển, tàng trữ trái phép chất ma túy mà Thành đã lãnh án chung thân. Thành cho biết, trong 5 năm (1995-2000), Thành cùng một số tay chân vận chuyển ma túy từ Lai Châu về Hà Nội.
Trong số đó, Thành đã chuyển cho vợ chồng Chu Văn Hiếu và Trần Thị Lý để hai người này tiêu thụ tại Hà Nội, số lượng 30kg thuốc phiện và một lượng lớn hêrôin. Trong quá trình làm ăn, Hiếu và Lý từng tuyên bố với Thành đã chấp nhận vào cuộc chơi phải liều, có chết cũng không hé răng và yêu cầu Thành phải tuân thủ. Vì vậy, khi bị bắt, Thành đã giấu bặt việc mình chuyển ma túy cho vợ chồng Hiếu và Lý.
Từ thông tin này, sau đó Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã tìm ra kẻ đứng đầu đường dây ma túy lớn từ Lai Châu về Hà Nội là Chu Văn Hiếu và Trần Thị Lý. Hiếu, Lý và đồng phạm trong đường dây có tới 22 người đã vận chuyển, tiêu thụ trái phép 315kg thuốc phiện, hàng chục bánh hêrôin. Sau đó, TANDTP Hà Nội đưa vụ án ra xét xử, tuyên 4 án tử hình, 7 án chung thân. Hiếu nhận mức án cao nhất. Giai đoạn 2 của vụ án được điều tra ngay sau đó, làm rõ hành vi phạm tội của 23 bị cáo khác. TANDTP Hà Nội tiếp tục tuyên thêm 6 án tử hình, 12 án chung thân. Hiếu một lần nữa lĩnh án tử hình, còn Lý nhận án chung thân...
IV- Khó có thể kể hết được những thành tích của Trung tá Cảnh và những đồng đội của anh đã lập được. Bằng các biện pháp nghiệp vụ, từ năm 2005 tới nay, Trại giam Tân Lập đã thu được hơn 500 nguồn tin. Phạm nhân đã cung cấp cho cán bộ trinh sát hơn 300 tin tố giác các đối tượng tội phạm ở ngoài xã hội chưa bị phát hiện bắt giữ. Từ các nguồn tin này đã giúp các đơn vị nghiệp vụ, Công an các địa phương điều tra, khám phá nhiều vụ án.
Trung tá Cao Mạnh Cảnh nói rằng khi vào trại, các phạm nhân chưa hoàn toàn đoạn tuyệt với quá khứ tội lỗi, con đường xóa ranh giới này không hề đơn giản. Nếu họ có ý định phạm tội mới, nhất thiết phải được phát hiện, ngăn chặn. Vì vậy, bài học kinh nghiệm anh rút ra sau mấy chục năm gắn bó với nghề đặc biệt này là ngoài kiến thức về tâm lý tội phạm, sâu sát, gần gũi, cảm thông và chia sẻ với phạm nhân thì phạm nhân mới khai báo cung cấp thông tin. Không những thế còn phải kiên trì và quyết tâm cao, nhiệt tình với công việc, không ngại khó, ngại khổ.
Nhưng, tôi hiểu, cao hơn tất cả, vẫn là cần một cái tâm và lòng nhiệt huyết với nghề
