Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) thành phố, từ đầu năm đến nay chỉ riêng tại địa bàn các phường, xã thuộc khu vực TP Hồ Chí Minh trước đây đã có 7 khu đất được tiếp nhận, 6 khu đất được đưa vào quản lý mới và 58 khu đất đang được Sở NNMT ký hợp đồng thuê đơn vị bảo vệ trông giữ. Số khu đất công có diện tích rất lớn này hiện chủ yếu được giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất (Sở NNMT) quản lý và nhiều nơi đã được cho thuê.
Ngoài ra, Quỹ phát triển nhà ở thành phố cũng được giao quản lý nhiều khu đất đã có sẵn hạ tầng như: Khu đất thuộc dự án thành phần có diện tích 5,7ha tại Dự án khu nhà ở cho người thu nhập thấp ở phường Tân Thới Hiệp; khu đất có diện tích gần 1ha ven đường Tam Đa, phường Long Phước… Trong khi đó, giai đoạn 2021-2025, TP Hồ Chí Minh (trước khi sáp nhập) chỉ phát triển được 4.100 căn nhà ở xã hội (NOXH), đạt 11% so với mục tiêu phát triển 35.000 căn trong giai đoạn này. Mục tiêu của TP Hồ Chí Minh trước đây là phát triển 100.000 căn NOXH trong giai đoạn 2021-2030 nên những khu đất đang bị bỏ không như vậy phải được rà soát để xây dựng NOXH.
Khu đất có địa chỉ 561 Kinh Dương Vương, phường An Lạc, diện tích lên đến hơn 5,6ha chạy dài cả trăm mét mặt tiền tuyến đường này đã được Sở TNMT (cũ) ký hợp đồng cho Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood II) thuê từ tháng 2/2014. Những năm qua, do không còn nhu cầu sử dụng nên khu đất này được “biến” làm bãi đậu xe ôtô; nơi trưng bày, mua bán xe hơi cũ và quán cà phê. Mặt tiền đường Kinh Dương Vương của khu đất đã được dựng rào tôn che chắn, chỉ chừa lại 2 cổng ra vào. Tại một lối vào được làm salon ôtô cũ đã dựng biển quảng cáo mua bán xe “lướt”…
Tháng 6/2024, UBND thành phố đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về nguồn gốc và đề xuất xử lý đối với khu đất này. Theo đó, UBND thành phố kiến nghị Thủ tướng giao Vinafood II báo cáo cơ quan chủ quản và Bộ Tài chính về quá trình sử dụng nhà, đất và nộp tiền thuê đất tại khu đất trên để được chỉ đạo xử lý theo quy định về quản lý, sử dụng tài sản công. Đồng thời giao Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát lại việc Vinafood II đã bàn giao khu đất này cho Công ty CP Đầu tư phát triển Cửu Long quản lý, sử dụng và đóng tiền thuê đất từ năm 2007 đến nay.
Tại khu nhà, đất tại địa chỉ 780A Nguyễn Kiệm, phường Hạnh Thông trước đây là nơi đặt xưởng sản xuất, văn phòng của Công ty TNHH Sangor Việt Nam. Nhiều năm qua, khu nhà đất diện tích gần cả chục nghìn m2 này đã bị bỏ hoang, cổng được rào tôn kín mít. Trên đường Phạm Văn Chiêu, phường An Hội Tây, khu nhà xưởng rộng vài chục nghìn m2 của Công ty TNHH Giày da Huê Phong cũng đã đóng cửa, bỏ không nhiều năm qua. Phía sau công ty này, tại hẻm số 237 Phạm Văn Chiêu, từ rất nhiều năm qua khu đất có diện tích lên đến cả chục nghìn m2 cũng để cho cỏ mọc hoang hóa cao lút đầu người như đất vô chủ, trở thành nơi để người dân đổ trộm rác thải và ổ dịch bệnh ngay khu dân cư đông đúc. Lâu lâu chính quyền địa phương huy động lực lượng xung kích dọn cỏ, rác nhưng khu đất đã không được quây rào tôn để bảo vệ.
Ngân sách thu được bao nhiêu từ việc cho thuê các khu nhà, đất có diện tích rất lớn? Có thể nhìn vào khu nhà kho diện tích lên tới 11.000m2 tại Cảng Khánh Hội. Năm 2022 đơn giá cho thuê theo quyết định 02/2020 của UBND thành phố là 300 nghìn đồng/m2/năm, tổng số tiền thuê là 3,3 tỷ đồng; năm 2023 - 2024 tuy giá thuê tăng 2,7 lần, đơn vị thuê khu nhà kho này cũng chỉ phải trả 7,7 tỷ đồng cho cả năm; năm 2025, đơn giá thuê đất tăng lên mức 1,909 triệu đồng/m2/năm, số tiền thuê đất cũng chỉ là gần 21 tỷ đồng. Trong khi đó, với khu nhà kho có điện tích rất lớn này, nếu kinh doanh thực sự hiệu quả, nguồn lợi thu về cho bên thuê đất là không hề nhỏ.
Kiến nghị với Thường trực UBND thành phố vào tháng 7 vừa qua, đại diện Hiệp hội BĐS đã đưa ra con số 371 khu đất ở khu vực TP Hồ Chí Minh cũ với tổng diện tích lên đến 2.000ha đã được doanh nghiệp đăng ký thực hiện dự án nhà ở thí điểm theo Nghị quyết 171/2024/QH15 của Quốc hội. Tại địa bàn Bình Dương (cũ) cũng đã có 245 khu đất với tổng diện tích lên đến 1.592ha được doanh nghiệp đăng ký thí điểm phát triển dự án nhà ở theo Nghị quyết này. Do đó, chưa nói đến hiệu quả sử dụng đất những năm trước đây, chỉ tính từ khi đăng ký, chờ được phê duyệt và thời gian hoàn thành thủ tục pháp lý hết vài năm, những nhu đất trên sẽ rơi vào tình trạng sử dụng sai mục đích, sử dụng kém hiệu quả hoặc bị bỏ hoang trong thời gian dài.
“Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do đó TP Hồ Chí Minh cần chỉ đạo các phường, xã mở đợt tổng rà soát đối với các khu nhà, đất có diện tích lớn đang sử dụng kém hiệu quả, sai mục đích; các khu đất trống chờ triển khai dự án BĐS bị bỏ hoang hóa nhiều năm để có biện pháp xử lý, thậm chí là thu hồi để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trước mắt cần yêu cầu tổ chức sử dụng đất phải lập hàng rào chắc chắn, đảm bảo mỹ quan đô thị, an toàn cho người dân. Đồng thời phải công khai tên đơn vị được giao quản lý, sử dụng đất; mục đích sử dụng đất, tên dự án hoặc phương án sử dụng đất… để người dân giám sát về mục đích, hiệu quả sử dụng đất”, ông Nguyễn Văn Tư, đại diện một doanh nghiệp BĐS đề nghị.
Dự án sử dụng sai mục đích lại được cấp phép kinh doanh khách sạn 
