Năm 2026, Thủ tướng Chính phủ giao TP Hồ Chí Minh kế hoạch vốn đầu tư công 147.599 tỷ đồng, tăng 22,6% so với năm 2025 và là mức vốn lớn nhất từ trước đến nay của thành phố. Đến cuối tháng 8, thành phố đã giải ngân khoảng 85.141 tỷ đồng, đạt 57,7% kế hoạch, cao hơn mức bình quân 49,8% của cả nước.
Những con số này cho thấy khối lượng vốn mà TP Hồ Chí Minh phải đưa vào nền kinh tế trong những tháng cuối năm là rất lớn. Trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026, tiến độ giải ngân đầu tư công không còn đơn thuần là câu chuyện của một chỉ tiêu tài chính mà trở thành một nhiệm vụ gắn trực tiếp với yêu cầu tạo động lực phát triển.
Đáng chú ý, trong tổng nguồn vốn đầu tư công của thành phố, các phường, xã được giao hơn 36.000 tỷ đồng, chiếm hơn 20%. Đây là nguồn lực đáng kể để triển khai các công trình phục vụ trực tiếp đời sống dân cư, hoàn thiện hạ tầng cơ sở và tạo thêm không gian phát triển tại địa bàn cơ sở. Tuy nhiên, đến giữa tháng 9, Thành phố vẫn còn 71/168 phường, xã có tỷ lệ giải ngân chưa đạt yêu cầu. Trong khi đó, thành phố đặt mục tiêu đến hết quý III phải đạt tối thiểu 70% và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao trong cả năm. Khoảng thời gian còn lại của năm vì vậy đang tạo áp lực lớn lên các chủ đầu tư, sở, ngành và chính quyền cơ sở.
Hơn 36.000 tỷ đồng được phân bổ cho các phường, xã, đặc khu tuy chỉ chiếm hơn 20% tổng vốn đầu tư công nhưng có ý nghĩa đặc biệt ở cấp cơ sở. Khi được giải ngân đúng tiến độ, nguồn vốn này có thể nhanh chóng chuyển thành khối lượng xây dựng, mua sắm, dịch vụ, việc làm và các công trình hạ tầng phục vụ người dân.
Điểm đáng chú ý trong cách điều hành đầu tư công của TP Hồ Chí Minh năm nay là yêu cầu không chỉ tập trung vào các dự án quy mô lớn mà còn phải phát huy hiệu quả nguồn vốn được giao cho từng địa bàn.
Ở tầm thành phố, cơ chế này tạo ra sự liên kết giữa đầu tư công và các động lực tăng trưởng khác. Một tuyến đường được hoàn thành không chỉ giải quyết giao thông mà còn mở rộng không gian đô thị, tạo điều kiện kết nối sản xuất với thị trường. Một công trình thoát nước, chỉnh trang kênh rạch hay hạ tầng kỹ thuật hoàn thành không chỉ cải thiện chất lượng sống mà còn nâng khả năng khai thác quỹ đất và thu hút các nguồn lực xã hội. Do đó, yêu cầu đặt ra không phải chỉ là giải ngân cho hết mà phải đưa đồng vốn vào đúng dự án, đúng thời điểm và tạo ra khối lượng thực chất.
Tại cuộc họp về giải ngân đầu tư công ngày 16/9, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh yêu cầu các phường, xã, đặc khu phải chủ động triển khai các giải pháp để đẩy nhanh tiến độ. Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu kết quả giải ngân được tính vào đánh giá KPI của cán bộ, công chức, viên chức.
Điều này cho thấy trách nhiệm giải ngân đang được đặt trực tiếp vào từng cấp, từng ngành và từng người đứng đầu.
Một trong những giải pháp được TP Hồ Chí Minh triển khai là điều chỉnh kế hoạch vốn theo hướng chuyển nguồn lực từ các dự án chậm triển khai, chưa có khả năng giải ngân sang những dự án có tiến độ tốt và khả năng hấp thụ vốn cao.
Tại buổi giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố về đầu tư công mới đây, ông Trương Tấn Vũ, Phó Giám đốc Sở Tài chính cho biết thành phố đã tham mưu điều chỉnh, bổ sung 18.400 tỷ đồng và thực hiện 5 lần điều chuyển với tổng số vốn khoảng 27.840 tỷ đồng từ các dự án chưa có khả năng giải ngân ngay sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Thành phố cũng dự kiến tham mưu bổ sung khoảng 32.642,5 tỷ đồng vào kế hoạch đầu tư công năm 2026 từ các nguồn tăng thu, tiết kiệm chi và nguồn tăng thu ngân sách Trung ương đầu tư trở lại cho thành phố.
Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng vốn được bố trí nhưng phải chờ thủ tục, chờ mặt bằng hoặc chưa thể triển khai. Trong khi đó, những dự án đã đủ điều kiện và có nhu cầu vốn thực tế lại có thể được bổ sung nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ.
Đối với cấp phường, xã yêu cầu điều hành cũng đang được đặt ra theo hướng tương tự. Các địa phương phải rà soát từng dự án, xác định dự án nào còn khả năng hấp thụ vốn, dự án nào gặp vướng mắc khách quan và dự án nào cần điều chỉnh. Trường hợp không thể giải ngân do thay đổi phương án tuyến hoặc chi phí giải phóng mặt bằng vượt khả năng, nguồn vốn có thể được điều hòa sang địa phương khác có dự án đủ điều kiện triển khai.
Đây là bước chuyển từ tư duy phân bổ vốn theo kế hoạch sang điều hành vốn theo khả năng thực hiện. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng cao, mỗi đồng vốn công cần được đặt vào nơi có thể nhanh chóng chuyển hóa thành giá trị kinh tế và xã hội.
Thực tế cho thấy giải ngân đầu tư công không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn. Nhiều dự án vẫn vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật; thủ tục đầu tư, thiết kế, dự toán, lựa chọn nhà thầu mất thời gian; trong khi nguồn cung và giá vật liệu xây dựng còn biến động. Do đó, thúc đẩy đầu tư công phải được nhìn như một chuỗi công việc liên hoàn. Một dự án muốn giải ngân được phải có mặt bằng, thiết kế, dự toán, nhà thầu, vật liệu và cơ chế phối hợp đủ nhanh để chuyển từ hồ sơ sang công trường.
Trong vấn đề này, lãnh đạo UBND TP Hồ Chí Minh đang yêu cầu các địa phương chủ động cung cấp thông tin về nhu cầu vật liệu xây dựng, gồm cát san lấp, cát xây dựng và đá, làm cơ sở để thành phố tổng hợp, xem xét giải quyết nguồn cung. Đối với việc di dời công trình hạ tầng, đặc biệt là lưới điện, các địa phương phải lập phương án hỗ trợ, bồi thường và thông báo thời gian thực hiện để đơn vị điện lực chủ động kế hoạch. Bên cạnh đó, thành phố tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư công, theo dõi tiến độ và giải ngân theo thời gian thực; yêu cầu các cơ quan, đơn vị và chủ đầu tư xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý gắn với tiến độ cụ thể của từng dự án.
Thành phố phấn đấu đến hết niên độ kế hoạch năm 2026 giải ngân khoảng 147.554 tỷ đồng, tương đương gần 100% kế hoạch vốn. Trong khi đó, đến hết tháng 7 mới giải ngân khoảng 63.775 tỷ đồng, đồng nghĩa khối lượng vốn cần tiếp tục giải ngân trong thời gian còn lại rất lớn.
Đầu tư công chỉ thực sự phát huy vai trò khi nguồn vốn được chuyển thành những công trình có giá trị sử dụng, nâng năng lực hạ tầng và tạo tác động lan tỏa đến sản xuất, kinh doanh và đời sống.
