Tội phạm về tham nhũng là nhóm tội phạm nguồn của tội rửa tiền

Chiều 7/9, Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) chuyên trách tiếp tục thảo luận về Dự án Luật Phòng, chống rửa tiền (sửa đổi).

Hoàn thiện quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền

Tờ trình dự án Luật Phòng, chống rửa tiền (sửa đổi) do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam Nguyễn Thị Hồng trình bày cho biết, việc hoàn thiện quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền (PCRT) là một trong những yếu tố then chốt, thúc đẩy công tác PCRT nói riêng và phòng, chống tham nhũng nói chung phát triển và hoàn thiện, đặc biệt trong việc điều tra, truy tố và xét xử tội phạm về tham nhũng, rửa tiền.

Theo báo cáo đánh giá rủi ro quốc gia của Việt Nam về rửa tiền, tài trợ khủng bố giai đoạn 2012 – 2017, nhóm tội phạm về tham nhũng là nhóm tội phạm nguồn của tội rửa tiền được đánh giá có nguy cơ rửa tiền từ mức "trung bình cao" đến mức "cao". Do vậy, hiệu quả điều tra, truy tố, xét xử tội phạm rửa tiền sẽ góp phần đáng kể tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi Luật PCRT là yêu cầu để thực thi có hiệu quả các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam đã gia nhập hoặc phê chuẩn, theo đó phải có biện pháp phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn các hành vi buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và hướng thần, phạm tội có tổ chức xuyên quốc gia và hành vi tham nhũng, tài trợ khủng bố, rửa tiền... Dự thảo Luật PCRT (sửa đổi) được bố cục gồm 4 chương, 63 điều.

Qua thẩm tra, Ủy ban Kinh tế cơ bản tán thành sửa đổi dự án luật, tuy nhiên, đề nghị Cơ quan soạn thảo thuyết minh, phân tích kỹ hơn về tính cấp bách, các điều kiện cần và đủ để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua dự án luật theo quy trình tại một kỳ họp. Đồng thời, cần nhấn mạnh sự cần thiết và quan điểm sửa đổi Luật PCRT phải bảo đảm sự độc lập, tự chủ về kinh tế cũng như bảo đảm an ninh tiền tệ, an toàn tài chính quốc gia; góp phần tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh PCRT, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong thời gian tới.

Đối với giao dịch đáng ngờ, Ủy ban Kinh tế cho rằng, quy định phần lớn vẫn là những dấu hiệu định tính, chưa thật sự rõ ràng và rất khó để xác định dấu hiệu đáng ngờ, như: "tỷ lệ chiết khấu với giá trị cao so với bình thường"; "khách hàng thuyết phục đối tượng báo cáo không báo cáo giao dịch cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền"; "khách hàng thường xuyên đổi tiền có mệnh giá nhỏ sang mệnh giá lớn", "thông tin về nguồn gốc tài sản bảo đảm của khách hàng xin vay vốn không rõ ràng, minh bạch"… "Đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu lượng hóa các chỉ tiêu, tiếp tục rà soát, chỉnh sửa, bổ sung quy định tại các điều này để bảo đảm tính khả thi khi thực hiện", Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh nhấn mạnh.

Cũng có ý kiến đề nghị cần xem xét việc chỉ thông báo cho NHNN Việt Nam các dấu hiệu đáng ngờ trong khi đối tượng báo cáo thuộc nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau và trách nhiệm PCRT cũng đã được quy định đối với các bộ, ngành chủ quản; đề nghị bổ sung quy định về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực kế toán, công chứng, luật sư... bảo đảm bao quát đầy đủ các hoạt động của tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính liên quan đã được quy định tại dự thảo luật.

Tiền ảo thành kênh hữu hiệu để tội phạm lợi dụng rửa tiền

Thảo luận tại hội nghị, ĐBQH Dương Văn Phước (Quảng Nam) đề cập tới tình trạng lợi dụng tiền ảo rửa tiền, tài trợ khủng bố. Dù hiện nay Nhà nước ta chưa công nhận các loại tiền ảo, nhưng họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 7 đánh giá, Việt Nam là một trong những thị trường chơi tiền ảo rất lớn, là một trong 10 nước tham gia đông; là lĩnh vực có nguy cơ rửa tiền rất lớn.

Tiền ảo, tài sản ảo với lợi thế dễ dàng trao đổi trên phạm vi toàn cầu đã trở thành kênh hữu hiệu để tội phạm lợi dụng rửa tiền, tội phạm có thể dễ dàng chuyển đổi các loại tiền thu được thông qua hình thức bất hợp pháp thành "tiền sạch", chuyển qua các khoản tài trợ khủng bố thông qua việc trao đổi, mua bán đồng tiền ảo tại các quốc gia khác nhau.

"Thời gian gần đây, liên tiếp các đường dây đánh bạc, rửa tiền quy mô lớn, tuy nhiên các hoạt động này đang nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật, chưa chịu sự quản lý của cơ quan chức năng. Tiền ảo, tài sản ảo vẫn "lọt lưới" và quy định của pháp luật về PCRT chưa có quy định về lĩnh vực này. Việc bổ sung đối tượng tài sản ảo, tiền ảo vào dự thảo luật là hết sức cần thiết, không chỉ đáp ứng các khuyến nghị của các tổ chức quốc tế về PCRT mà còn nhằm đảm bảo an ninh tài chính trong nước, không để công nghệ tài chính bị lợi dụng rửa tiền, tham nhũng, khủng bố...", đại biểu Dương Văn Phước nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Tạo (Lâm Đồng) đề nghị Luật PCRT (sửa đổi) lần này cần bao quát đầy đủ các lĩnh vực nhạy cảm, nhất là đối với các tổ chức cung cấp bộ tài sản ảo, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian, ví dụ kết nối người đi vay và người cho vay dựa trên nền tảng của công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, phòng, chống tội phạm.

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, khi Việt Nam tham gia Công ước phòng, chống tội phạm có tổ chức và định chế PCRT quốc tế thì đã khắc phục được nhiều lỗ hổng của luật hiện hành, giúp kiểm soát các dòng tiền "ra - vào" nghi ngờ rửa tiền.

Tuy nhiên, theo đại biểu, tại Khoản 2, Điều 3 về giải thích từ ngữ, rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có. Để khẳng định tội phạm nguồn, tức là nguồn gốc của tài sản phạm tội mà có thì dựa theo quy định của Bộ luật Hình sự, cũng như hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán Tòa án Tối cao về Điều 324, tội rửa tiền, có hai trường hợp trong thực tế: Thứ nhất là bản án đã có hiệu lực của Tòa án. Thứ hai là bản án hoặc là quyết định của Tòa án mà chưa có hiệu lực.

"Vậy, chúng ta phải xác định hành vi phạm tội, tức là tài sản do phạm tội mà có cụ thể như thế nào trong Luật PCRT (sửa đổi)? Nếu đợi đến khi có bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực thì toàn bộ các hoạt động giao dịch đáng ngờ hoặc là có nghi ngờ về rửa tiền rất khó có thể áp dụng biện pháp phòng, chống. Đây là vấn đề phải bổ sung, xem xét ở trong dự án luật", đại biểu phân tích.

Bên cạnh đó, ĐBQH Nguyễn Minh Đức băn khoăn, với các quy định trong dự thảo luật mới, chúng ta cơ bản kiểm soát dòng tiền giao dịch qua định chế ngân hàng, nhưng thực tế có những giao dịch tiền mặt, đặc biệt liên quan bất động sản thì công cụ nào, căn cứ nào, hành lang pháp lý nào có thể ngăn chặn hành vi rửa tiền?

Theo đại biểu, có những dòng tiền giao dịch không thông qua thiết chế ngân hàng thì khó PCRT. Có lẽ, dự thảo luật nên quy định các giao dịch đáng ngờ liên quan bất động sản. Cơ quan soạn thảo phối hợp Bộ Tài chính, Xây dựng, Thuế... làm rõ các hoạt động giao dịch. Ví dụ có thể hành vi rửa tiền thông qua giao dịch chứng khoán, thông qua các hoạt động khác. Sau đó rút tiền ra mua bất động sản rất nhiều lần thì chúng ta có thể nghi ngờ, xác định đó là hành vi rửa tiền hay không? Nếu luật ban hành đơn giản quá khì khó xác định hành vi rửa tiền có xảy ra hay không.