Hơn bảy thập kỷ sau, vào năm 1986, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khởi xướng công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Đứng ở góc độ lịch sử, hai sự kiện tuy cách nhau thời gian dài, nhưng lại gặp nhau ở một điểm cốt lõi: Tinh thần đổi mới, tư duy sáng tạo, lòng yêu nước nồng nàn và khát vọng tự cường dân tộc.
Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, chúng ta càng thấy rõ giá trị thời đại và ý nghĩa ngọn đuốc soi đường từ quyết định lịch sử của Người năm 1911. Tinh thần ấy không chỉ là bệ phóng cho các thắng lợi trong đấu tranh giải phóng dân tộc, mà còn là kim chỉ nam cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới hiện nay.
1. Tinh thần ngày 05/6/1911 – khởi đầu của sự đột phá tư duy và tầm nhìn thời đại
Ngày 5/6/1911, tại bến cảng nhà Rồng, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành khi đó vừa tròn 21 tuổi trên chiếc tàu Amiral Latouche Tréville, bắt đầu cuộc hành trình ra đi tìm con đường cứu nước. Đây là khởi đầu của sự lựa chọn đúng đắn con đường đấu tranh giải phóng dân tộc và phát triển đất nước. Khi đó, Nguyễn Tất Thành đã xác định mục tiêu rất rõ ràng: “Tôi muốn đi ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”[1]. Con tàu Amiral Latouche Tréville đã đưa Nguyễn Tất Thành ra với thế giới bên ngoài đầy bí ẩn và mới lạ. Đó cũng là khởi đầu của mọi chiêm nghiệm, khám phá và thay đổi, phát triển nhận thức để đi đến hành động cần thiết.
Sự kiện ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành là một quyết định lịch sử. Để hiểu đúng sự kiện lịch sử phải nhận thức rõ hoàn cảnh lịch sử: Trên thế giới, cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển mạnh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. Từ nhu cầu mở rộng thị trường, tìm kiếm nguồn lợi mà các nước đế quốc phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm các nước yếu kém ở các châu lục khác, nhất là Châu Á, Châu Phi và các nước đó trở thành thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc. Chính sách của chủ nghĩa thực dân là sự cai trị tàn bạo cả về kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa đối với các nước thuộc địa. Các nước thuộc địa đứng trước yêu cầu phải đấu tranh giành độc lập, giành quyền sống. Mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa đế quốc, thực dân, cách mạng giải phóng các thuộc địa trở thành một vấn đề lớn của thời đại, vấn đề toàn cầu.
Việt Nam bị Pháp xâm lược từ ngày 01/9/1858 và năm 1884 chính thức trở thành thuộc địa của thực dân Pháp. Các phong trào đấu tranh chống Pháp và phong kiến nổ ra khắp nơi với nhiều xu hướng cứu nước khác nhau, nhưng đều thất bại. Nguyên nhân là do hạn chế về đường lối và tầm nhìn thời đại. Việc tìm ra con đường cứu nước, giành lại độc lập dân tộc, mở đường cho đất nước phát triển, trở thành đòi hỏi khách quan, cấp bách của dân tộc Việt Nam. Đứng trước sự khủng hoảng, bế tắc của đường lối cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã ra đi tìm đường cứu nước. Người quyết định đi sang phương Tây, nơi có nền văn minh phát triển, nhưng cũng chính là sào huyệt của kẻ thù xâm lược, đây là sự đột phá tư duy và tầm nhìn thời đại của Người lúc bấy giờ, vượt qua giới hạn của tư duy phong kiến bản xứ để tiếp cận với tư duy thời đại.
Trong hành trình của tuổi thanh xuân, từ một người thanh niên mang trong mình tình yêu nước, thương dân, bằng trải nghiệm thực tế được đúc kết thông qua lao động và tham gia phong trào cách mạng của nhân dân thế giới, Người đã đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, lý luận cách mạng của thời đại và tìm thấy ở đó hướng đi đúng đắn. 12/1920, sau khi trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam, Người đã truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam, chuẩn bị những điều kiện cần thiết để thành lập Đảng cách mạng. Mùa Xuân năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập. Với cương lĩnh, đường lối đúng đắn và ý chí, sức mạnh của toàn dân tộc, Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đã lãnh đạo cuộc cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi, mở ra thời đại mới, thời đại dân tộc độc lập, nhân dân được tự do, làm chủ đất nước, xã hội và cuộc sống của mình. Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược giành độc lập, thống nhất đất nước vào ngày 30/4/1975.
2. Từ tìm đường cứu nước đến tìm đường đổi mới, phát triển vươn mình
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự nghiệp xây dựng CNXH ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, xây dựng con người, nhưng cũng bộc lộ những yếu kém, khuyết điểm nhất là về chính sách phát triển kinh tế. Những năm 70 và 80 của thế kỷ XX, đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh lịch sử đó, Đảng Cộng sản Việt Nam phải tìm tòi con đường đổi mới, quá trình tìm đường đổi mới đòi hỏi phải khắc phục căn bệnh chủ quan, duy ý chí, nóng vội, giáo điều. Tại Đại hội VI (12/1986), Đảng đưa ra khẩu hiệu hành động: “Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”. Đây chính là sự vận dụng sâu sắc tư tưởng của Hồ Chí Minh. Trước kia, Nguyễn Tất Thành đã dũng cảm từ bỏ những tư tưởng cứu nước lỗi thời để tìm một con đường hoàn toàn mới. Năm 1986, Đảng ta cũng dũng cảm nhìn nhận những sai lầm chủ quan, duy ý chí trong quản lý kinh tế để từ bỏ mô hình cũ, chuyển dịch sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Nếu hành trình của Bác năm 1911 là hành trình đi tìm công thức giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị ngoại bang thì công cuộc đổi mới 1986 là hành trình Đảng ta tìm quy luật phát triển, giải phóng sức sản xuất, đưa nhân dân thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Tinh thần của ngày 5/6/1911 đã truyền ngọn lửa sáng tạo, giúp Đảng đề ra đường lối đổi mới toàn diện nhằm phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa.
Nhìn lại 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, “cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước được nâng lên, là nền tảng quan trọng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới”[2]; “Cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị cùng với những quyết sách chiến lược: Đổi mới, xây dựng và thi hành pháp luật; đột phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; phát triển kinh tế tư nhân; hội nhập quốc tế; đột phá về phát triển giáo dục, đào tạo; về chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân… đang mở ra cơ hội lịch sử, bước ngoặt cho sự phát triển mạnh mẽ của đất nước trong kỷ nguyên mới”.
Hiện nay, sau 40 năm đổi mới, bối cảnh quốc tế và trong nước diễn ra rất phức tạp, đặt ra nhiều khó khăn, thách thức, song cũng tạo ra những điều kiện, cơ hội cho Việt Nam tự đổi mới, thích ứng với tình hình mới. Tinh thần ngày Bác ra đi tìm đường cứu nước tiếp tục gợi mở cho chúng ta nhiều bài học giá trị, cụ thể là:
Một là, muốn sự nghiệp cách mạng thành công, trước hết phải có con đường cách mạng đúng đắn, phù hợp với xu thế và thời đại
Bài học này thể hiện rõ qua con đường cách mạng vô sản được Người lựa chọn trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước. Đường đổi mới của Đảng năm 1986 là giá trị kết tinh văn hóa của Đảng, dân tộc và nhân dân Việt Nam được hun đúc, kế thừa và phát triển những tư tưởng tiến bộ, đổi mới sáng tạo trong lịch sử dân tộc Việt Nam, vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với bối cảnh sự cần thiết phải đổi mới đất nước; là toàn bộ hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc về mục tiêu, đặc trưng, phương hướng về sự phát triển vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên CNXH. Đồng thời, là sự đấu tranh loại bỏ những gì cũ kỹ, không phù hợp với thực tiễn cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới và Việt Nam, gạn đục khơi trong tinh hoa văn hóa nhân loại về lý luận, thực tiễn xây dựng một xã hội thực sự là của dân, do dân và vì dân.
Hai là, trong những thời điểm quan trọng cần có những quyết định đúng, mang tính chất bước ngoặt
Sự kiện Bác ra đi tìm đường cứu nước là một quyết định không chỉ thể hiện sự khôn khéo, tầm nhìn vượt thời đại, mà còn thể hiện bản lĩnh trong cốt cách con người của Nguyễn Ái Quốc. Việc ra đi tìm đường cứu nước là lựa chọn, là giải pháp, là “lối rẽ” có tính chất bước ngoặt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, cũng là lối rẽ của cách mạng Việt Nam. Ngày nay, trong bối cảnh mới, đòi hỏi Đảng ta cần có những quyết định đúng, mang tính bước ngoặt để đưa đất nước phát triển đi lên. Đại hội XIV, Đảng quyết định tập trung vào 3 đột phá chiến lược làm đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá, đó là: đột phá về thể chế và thực thi; đột phá về nguồn lực; đột phá về hạ tầng đồng bộ và hiện đại. Theo đó, thể chế mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng; hạ tầng tạo ra không gian và sức bật”. Đây được xem như là quyết định mang tính bước ngoặt của Đảng trong kỷ nguyên mới.
Ba là, trong bối cảnh hiện nay khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển
Nếu thế kỷ XX cần tìm một con đường đấu tranh đúng đắn, tìm ra con đường cho đất nước, dân tộc trước những bế tắc để giải phóng dân tộc bằng cách mạng bạo lực, thì thế kỷ XXI, trong bối cảnh mới, cần khát vọng đưa đất nước tự chủ, tự cường, tự tin tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc bằng trí tuệ và khoa học công nghệ. Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực then chốt của tăng trưởng; là công cụ nâng cao hiệu quả quản trị, năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh”; “giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu, xây dựng và hiện đại hóa nền công nghiệp quốc gia vững mạnh, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chính”.
Bốn là, kiên trì con đường đã lựa chọn, quyết tâm thực hiện các mục tiêu đã đề ra
Kiên định con đường độc lập dân tộc và CNXH là sự lựa chọn đúng đắn và nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng và nhân dân ta. Sự lựa chọn này được đúc kết từ thực tiễn lịch sử, đảm bảo cho đất nước phát triển và vững bước trong kỷ nguyên mới. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, cách mạng Việt Nam đã giành được những thắng lợi vĩ đại, đất nước có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay. Đó chính là thành quả của quá trình kiên định, giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH phù hợp với thực tiễn Việt Nam và nhận thức mới về lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin trong công cuộc đổi mới đất nước.
Hành trình 40 năm đổi mới là một chặng đường đầy tự hào, khẳng định tính đúng đắn của con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn. 115 năm đã trôi qua kể từ ngày người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến cảng Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước nhưng tinh thần của ngày 5/6/1911 vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Đó là tinh thần của sự dấn thân, không lùi bước trước khó khăn; là tư duy mở, nhạy bén với thời cuộc; là khát vọng mãnh liệt vì độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Tinh thần ấy đã, đang và sẽ luôn là luồng sinh khí, là ngọn đuốc soi đường để toàn Đảng, toàn dân ta tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ, vững vàng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.
----------------------------------------------------------
[1] Trần Dân Tiên - Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Trẻ - Nxb CTQG, H. 2005, tr. 14.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, (Tập I), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, 2026, tr.79.
