Luật Thủ đô (sửa đổi) hướng đến giải quyết các điểm nghẽn với cơ chế đặc thù

Mở rộng phân quyền, tăng tự chủ cho Hà Nội 

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố (TP) Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, trong Luật Thủ đô (sửa đổi), nội dung nào đã rõ, có thể làm ngay thì Hà Nội sẽ triển khai ngay; nội dung cần nghiên cứu sâu sẽ thực hiện theo lộ trình phù hợp. Luật thể hiện bước chuyển mạnh mẽ về tư duy xây dựng pháp luật. Với tinh thần xuyên suốt "Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm", TP không còn chỉ dừng lại ở vai trò thực thi mà đã được giao vai trò chủ động hơn trong thiết kế chính sách.

Đánh giá về những điểm mới nổi bật của Luật Thủ đô sửa đổi, Phó Chủ tịch Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh: Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này được chuẩn bị công phu, nghiêm túc và trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn thi hành Luật Thủ đô hiện hành, bám sát các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và sự tham gia rộng rãi của các bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân, nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý đặc thù, vượt trội, ổn định, lâu dài, đảm bảo Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Luật Thủ đô (sửa đổi) thể hiện bước chuyển mạnh mẽ về tư duy xây dựng pháp luật. Cụ thể, Luật thiết lập ba trụ cột đổi mới quan trọng. Đó là phân quyền triệt để, giao hơn 190 thẩm quyền cho TP gắn liền với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Thứ 2 là mô hình quản trị đặc biệt, Hà Nội được chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, biên chế và chế độ công vụ.

Đặc biệt, TP có quyền ban hành các biện pháp đặc thù hoặc thí điểm cơ chế mới ngay cả khi chưa có quy định của Chính phủ hay các bộ ngành. Trụ cột đổi mới thứ 3 là đổi mới quy hoạch và không gian, tập trung vào quy hoạch tổng thể mang tính dài hạn, mở rộng không gian phát triển từ lòng đất đến tầm cao, đẩy mạnh mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và hạ tầng thông minh.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi vượt trội về khoa học công nghệ, thu hút nhân tài và mở rộng không gian chính sách trong lĩnh vực y tế, giáo dục, an sinh xã hội được kỳ vọng sẽ đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hạt nhân của cả nước.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định, Luật Thủ đô (sửa đổi) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế mới sẽ tạo cơ sở để tổng kết và nhân rộng ra các địa phương khác.

Đồng thời, Luật cũng thể hiện rõ triết lý phát triển lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đây là nền tảng để hướng tới một mô hình phát triển bền vững, bao trùm, có khả năng lan tỏa rộng.

Giao quyền đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát 

Về tác động liên vùng, Luật xác lập rõ vai trò hạt nhân của Hà Nội trong việc giải quyết các vấn đề chung của Vùng Thủ đô như hạ tầng giao thông, bảo vệ môi trường và ô nhiễm liên vùng. Các công cụ pháp lý này sẽ giúp Thủ đô hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng liên tục hai con số theo Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Để sẵn sàng triển khai ngay sau khi được thông qua, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, Hà Nội đã chủ động thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. TP đang rà soát các chính sách kế thừa và chính sách mới để ban hành kế hoạch thực hiện chi tiết với phương châm "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm".

Các cấp chính quyền từ TP đến cơ sở đã bắt tay vào xây dựng văn bản hướng dẫn, chuẩn bị nguồn lực tài chính và con người. TP ưu tiên triển khai ngay những nội dung đã rõ, đồng thời chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ công chức và đẩy mạnh truyền thông để tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Thực tế, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thiết kế cơ chế giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực một cách chặt chẽ, đồng bộ. Cơ chế giám sát được thực hiện đa tầng, từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đến Chính phủ và các bộ, ngành; đồng thời, áp dụng nguyên tắc quản trị hiện đại với “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả).

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Lê Tuấn Phong cho rằng, việc giao quyền như trong Luật Thủ đô (sửa đổi) là để quyền lực được thực hiện có hiệu quả và đúng như mục tiêu của Quốc hội đặt niềm tin vào chính quyền Hà Nội. Xuyên suốt dự thảo Luật là giao quyền đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. 

Với cách tiếp cận mới, ông Lê Tuấn Phong cho rằng, trong Luật Thủ đô (sửa đổi), các quy định đã hướng đến giải quyết các điểm nghẽn của Thủ đô để đưa ra những giải pháp thông qua các cơ chế chính sách đặc thù.

Cùng với những điểm nghẽn đã được chỉ ra như ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ngập úng, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, theo ông Lê Tuấn Phong, Hà Nội hiện còn các điểm nghẽn liên quan đến hạ tầng, thể chế và cuộc sống, dịch vụ công phục vụ cho người dân.

Để giải quyết được các điểm nghẽn này, ngay trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này, ban soạn thảo đã thiết kế theo hướng đưa ra các giải pháp, quy định để tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế và nâng cao chất lượng tiếp cận dịch vụ công của người dân. 

Luật đã có quy định tạo cơ chế cho Hà Nội thí điểm những vấn đề mới chưa được pháp luật quy định, thậm chí khác với các quy định của Luật cũng như Nghị quyết của Quốc hội. Trong phạm vi thí điểm đó kèm theo giải pháp để xử lý những vấn đề có thể ảnh hưởng nghiêm trọng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân, đến phát triển kinh tế - xã hội của TP.

Theo ông Phong, đây là quy định mở vì hiện chúng ta xác định được những các điểm nghẽn nhưng tương lai có thể phát sinh các điểm nghẽn khác. Quy định này lường trước những điểm nghẽn có thể xảy ra trong tương lai để Hà Nội chủ động giải quyết, tháo gỡ.