Tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho vận hành sàn dữ liệu

Tại dự thảo tờ trình dự thảo nghị định, Bộ Công an cho biết, Điều 42 Luật Dữ liệu về sàn dữ liệu đã quy định việc xây dựng và vai trò của sàn dữ liệu như sau: “Sàn dữ liệu là nền tảng cung cấp tài nguyên liên quan đến dữ liệu để phục vụ nghiên cứu, phát triển khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; cung cấp các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; là môi trường để giao dịch, trao đổi dữ liệu và các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến dữ liệu.” 

Để hướng dẫn Luật Dữ liệu, ngày 30/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 169/2025/NĐ-CP quy định hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu. Tuy nhiên, Nghị định số 169/2025/NĐ-CP chưa đủ căn cứ pháp lý và chưa quy định được các nội dung vận hành cốt lõi. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sàn dữ liệu là vô cùng cần thiết, trong đó quy định đầy đủ khung vận hành và chuẩn hóa quy trình, đồng thời bảo đảm thống nhất, không chồng chéo với quy định hiện hành về điều kiện, thủ tục cấp phép đã quy định ở các văn bản pháp luật khác. 

Mặt khác, thực tiễn triển khai các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số cho thấy sàn dữ liệu có phạm vi tác động rất lớn, liên quan trực tiếp đến an ninh dữ liệu, quyền dữ liệu, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin xã hội. Sàn dữ liệu giữ vai trò là hạ tầng kết nối trung tâm của thị trường dữ liệu, là đầu mối liên thông giữa các kho dữ liệu phân tán trong cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Khi vận hành, sàn dữ liệu sẽ cung cấp nguồn tài nguyên dữ liệu thiết yếu, giúp doanh nghiệp và tổ chức khai thác dữ liệu một cách hợp pháp để nghiên cứu, phát triển sản phẩm, dịch vụ. Điều này cho thấy tác động lan toả rất lớn đối với việc phát triển thị trường dữ liệu, kinh tế dữ liệu và các ngành công nghệ mới. Vì vậy, cần xây dựng khuôn khổ pháp lý vững chắc, có quy định ở cấp nghị định để bảo đảm thống nhất quản lý nhà nước, thống nhất cách thức hoạt động và chuẩn vận hành trong thực tế, đảm bảo vận hành an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Bên cạnh đó, sàn dữ liệu là mô hình mới, có mức độ rủi ro cao, liên quan đến các yếu tố nhạy cảm như xử lý dữ liệu, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, kiểm soát mục đích sử dụng, trách nhiệm của chủ thể cung cấp và khai thác dữ liệu. Sàn dữ liệu là sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu mới, chưa từng có tiền lệ trước đây tại Việt Nam. Thiếu đi cơ sở pháp lý sẽ có thể dẫn đến nhiều nguy cơ phát sinh rủi ro trong quá trình vận hành thử nghiệm và triển khai trên thực tế. Đặc tính của dữ liệu là dễ sao chép, khó thu hồi, khó khắc phục hậu quả, nên bất kỳ lỗ hổng nào trong vận hành đều có thể dẫn đến rủi ro hệ thống, ảnh hưởng đến an ninh dữ liệu, quyền dữ liệu của tổ chức, cá nhân và lợi ích quốc gia. Do đó, nghị định cần được ban hành để cụ thể hóa các nguyên tắc an ninh, an toàn thành quy trình bắt buộc, nâng cao khả năng giám sát, kiểm toán và xử lý vi phạm đối với hoạt động của sàn dữ liệu.

Đặc biệt, yêu cầu triển khai sàn dữ liệu quốc gia từ tháng 11/2025 theo chỉ đạo của Chính phủ đặt ra đòi hỏi phải ban hành ngay khung pháp lý thống nhất, đầy đủ và có tính điều chỉnh trực tiếp để đảm bảo vận hành thử nghiệm và vận hành chính thức được an toàn, ổn định, đúng định hướng. Việc chậm ban hành quy định sẽ ảnh hưởng đến tiến độ vận hành sàn dữ liệu, gây khó khăn trong quản lý nhà nước và làm giảm hiệu quả của các chính sách thúc đẩy kinh tế dữ liệu.

Từ thực tiễn nêu trên, việc xây dựng, ban hành nghị định của Chính phủ quy định về hoạt động của sàn dữ liệu theo trình tự, thủ tục rút gọn là rất cần thiết, cấp thiết nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho vận hành sàn dữ liệu; bảo đảm an toàn, minh bạch trong giao dịch dữ liệu; thúc đẩy phát triển thị trường dữ liệu và kinh tế dữ liệu; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. 

Theo đó, dự thảo Nghị định quy định về hoạt động của sàn dữ liệu quy định về hoạt động của tổ chức cung cấp dịch vụ sàn dữ liệu; hoạt động thử nghiệm dữ liệu trên sàn dữ liệu; điều kiện tham gia và điều kiện về sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu được tham gia giao dịch trên sàn dữ liệu; định giá dữ liệu, sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu; quy trình giao dịch trên sàn dữ liệu; quản lý rủi ro, an toàn hệ thống và giải quyết khiếu nại, tranh chấp; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh, cung cấp sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu và tổ chức, cá nhân mua, sử dụng sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu. Nghị định sẽ áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có liên quan đến các hoạt động trên sàn dữ liệu.