Với diện tích tự nhiên hơn 11.800 km² và diện tích rừng thuộc nhóm lớn nhất cả nước, Đà Nẵng đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, trong đó việc kiểm tra, giám sát chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Theo thống kê của ngành lâm nghiệp, sau hợp nhất, Đà Nẵng hiện quản lý gần 700.000ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó trên 500.000ha là rừng tự nhiên. Tỷ lệ che phủ rừng đạt hơn 58%, cao hơn nhiều so với mức bình quân chung của cả nước. Hệ sinh thái rừng phong phú không chỉ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học mà còn giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước, phòng chống thiên tai, điều hòa khí hậu và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh.
Trong nhiều năm qua, chính sách chi trả DVMTR đã trở thành một công cụ tài chính hiệu quả trong công tác quản lý và bảo vệ rừng. Nguồn kinh phí được hình thành từ các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng như các nhà máy thủy điện, cơ sở sản xuất nước sạch, đơn vị kinh doanh du lịch sinh thái... đã góp phần tạo nguồn lực ổn định để hỗ trợ các chủ rừng, cộng đồng dân cư tham gia bảo vệ rừng.
Thực tế cho thấy, chính sách DVMTR không chỉ mang lại nguồn thu nhập bổ sung cho người dân miền núi mà còn tạo động lực để cộng đồng tích cực tham gia tuần tra, bảo vệ rừng, ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng. Nhiều địa phương đã sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí này để hỗ trợ các tổ, đội bảo vệ rừng, mua sắm trang thiết bị phục vụ tuần tra và triển khai các hoạt động bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng địa giới hành chính và gia tăng quy mô quản lý, công tác chi trả DVMTR cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực rừng nằm xa trung tâm hành chính khiến việc kiểm tra thực địa, cập nhật biến động rừng và xác định đối tượng thụ hưởng gặp không ít khó khăn. Bên cạnh đó, quá trình rà soát hồ sơ, theo dõi kết quả bảo vệ rừng và quản lý nguồn kinh phí đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và chủ rừng.
Trong bối cảnh đó, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc chi trả DVMTR là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và hiệu quả của chính sách. Thông qua hoạt động kiểm tra, các cơ quan chức năng có thể kịp thời phát hiện những tồn tại, bất cập trong quá trình triển khai để chấn chỉnh, khắc phục; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các đơn vị được giao quản lý và sử dụng nguồn kinh phí.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, trước hết cần xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát thường xuyên và có trọng tâm, trọng điểm. Nội dung kiểm tra cần tập trung vào việc xác minh diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng, kết quả thực hiện công tác bảo vệ rừng, hồ sơ thanh quyết toán và việc sử dụng nguồn kinh phí đúng mục đích. Đồng thời, tăng cường kiểm tra đột xuất tại những địa bàn có nguy cơ xảy ra vi phạm hoặc có phản ánh từ cơ sở.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số cần được xem là giải pháp đột phá trong quản lý DVMTR. Hiện nay, ngành lâm nghiệp đang từng bước áp dụng hệ thống cơ sở dữ liệu lâm nghiệp, công nghệ viễn thám, GIS, GPS và các phần mềm quản lý chuyên ngành để theo dõi diễn biến tài nguyên rừng. Những công cụ này giúp nâng cao độ chính xác trong xác định diện tích rừng, phát hiện sớm các biến động và hỗ trợ hiệu quả cho công tác kiểm tra, giám sát.
Một giải pháp quan trọng khác là phát huy vai trò giám sát của cộng đồng dân cư. Việc công khai thông tin về đối tượng thụ hưởng, diện tích được chi trả, mức kinh phí hỗ trợ và kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo vệ rừng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát và phản ánh kịp thời những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện.
Trong định hướng phát triển thời gian tới, Đà Nẵng đang hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế xanh, đô thị sinh thái và địa phương đi đầu trong các hoạt động bảo tồn thiên nhiên, phát triển tín chỉ carbon rừng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc quản lý hiệu quả nguồn tài chính từ DVMTR có ý nghĩa hết sức quan trọng. Tăng cường kiểm tra, giám sát không chỉ bảo đảm nguồn kinh phí được sử dụng đúng quy định mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản lý rừng, bảo vệ hệ sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi.
Có thể khẳng định rằng, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng của ngành lâm nghiệp. Khi công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện đồng bộ, chặt chẽ và hiệu quả, nguồn lực từ DVMTR sẽ tiếp tục phát huy giá trị, góp phần bảo vệ “lá phổi xanh” của thành phố, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
