1. Phan Trần Thúy Diễm, hiện đang là học sinh trung học của một trường ở quận Gò Vấp, TP HCM. Ba mẹ của Diễm đều là giáo viên dạy môn Toán và Văn giỏi hệ THCS, ba em còn đang chuẩn bị lên làm Hiệu trưởng một trường trong quận. Do đó, theo lệnh của mẹ, em luôn phải giữ "phong độ" học tập. Ngày Diễm gặp tôi, cũng là lúc em vừa kết thúc môn thi cuối cùng của kỳ thi cuối cấp. Diễm mệt mỏi, và nhìn em sau lớp kính cận dày cộm, tôi rất ái ngại. Diễm đề nghị với giọng trầm đều: "Chú đừng đưa mặt cháu lên báo, bố mẹ cháu không thích đâu". Diễm già quá so với số tuổi mà cô bé đang sở hữu.
Lịch học thêm ngoài giờ học ở trường của Diễm như sau: một tuần 2 buổi Toán, 4 buổi Văn, 2 buổi học Anh văn. Riêng Anh văn, Diễm phải tham gia học 3 tiếng từ 18h tới 21h. Chủ nhật học 4 ca: sáng 7h tới 11h, chiều Anh văn (14 tới 17h30’). "Mẹ đón con ngay từ cổng chở ra ngoài ăn tạm tới 18 giờ để vào lớp học Văn tới 21h. 21h30’ về tới nhà là học... ăn. Tất tần tật những món bổ dưỡng mà mẹ đã nghiên cứu lẫn gọi... 1080 hỏi từ sáng đều được mang ra cho con ăn. Nhưng, con chỉ muốn ngủ. Có hết đâu, môn Văn, do các cô dạy theo cách riêng, nên con phải học thêm một lúc cả... hai cô cho chắc ăn. Khi nào mẹ cũng càm ràm: “Phải cố lên, con. Nhìn bạn Lê, bạn Hạnh con nhà bác Hai, bác Liêm kìa. Đứa nào cũng học trường chuyên, đứa nào cũng giỏi. Nhà mình có thiếu gì đâu, con mà không vô trường chuyên thì chắc mẹ sẽ không dám ra đường đâu. Nhìn con người ta mà xấu hổ cho con mình. Mỗi tháng, mẹ phải tốn cả chục triệu cho con đi học mà...” - Diễm nói.
Diễm kể với tôi là em thèm ngủ đến mức độ, bất cứ khi nào cũng mơ đến chuyện... ngủ. Ngủ ở đâu cũng được, lay lắt trong lớp học, co ro ở vỉa hè, ngủ dựa ghế trong căng-tin nhà trường... Vấn đề là giấc mơ của Diễm đã bị khước từ một cách rất bạo liệt từ mẹ em. Viết đến đây, tôi nhớ rất nhiều lần mình lưu thông trên đường Điện Biên Phủ, cứ nhìn cảnh những cậu nhóc mặc đồng phục tiểu học, vai mang balô, vừa nhai bánh mỳ sau yên xe máy của bố mẹ, vừa... nhắm mắt tranh thủ ngủ gà gật là bỗng nhiên thấy xót xa.
Chuyện cha mẹ kỳ vọng con cái cũng là điều dễ hiểu, trong thời điểm mà gần như ở tất cả các thành phố lớn, chuyện nụ cười của bố mẹ có... rạng rỡ hay không đều trông cậy vào ngôi trường mà con mình đang theo học. Họ không thiếu tiền, chỉ thiếu con, và đôi khi họ nghĩ, con mình học hành không như... siêu nhân thì đó chính là một sự sỉ nhục. Chính vì áp lực vô hình này, nhiều câu chuyện đau lòng đã xảy ra. Cô bé Thúy Diễm vẫn còn đủ sức để "bơi" trong cái biển kỳ vọng của mẹ mình, đó là điều may mắn. Nhiều cô cậu bé khác, nghĩ đến lối thoát đơn giản hơn để tránh xa kỳ vọng của cha mẹ. Những lối thoát đầy bi kịch.
Một sáng ở Trường THCS Quang Trung (Tân Bình, TP HCM), khi các học sinh khối 9 đang chăm chú nghe giảng bài thì ngoài hành lang, có tiếng người chạy thình thịch. Trước con mắt ngạc nhiên của bạn bè, nam sinh Đăng Khoa (chúng tôi đã đổi tên họ nhân vật - PV) chạy thẳng ra lan can bảo vệ và... buông mình nhảy xuống. Ngay lập tức, Ban giám hiệu đã đưa Khoa đi cấp cứu tại BV Thống Nhất. Rất may, Khoa không bị nguy hiểm về tính mạng, nhưng em phải chịu những chấn thương nghiêm trọng, như: gãy hai chân, tụ máu vùng bụng,...
Nguyên nhân của vụ việc, có khả năng là do Khoa bị điểm kém liên tiếp trong các bài kiểm tra Văn. Cô giáo dạy Văn của Khoa đã nói với cô chủ nhiệm. Và cô chủ nhiệm muốn Khoa phải mang những bài văn này về "trình diện" với bố mẹ và Khoa đã chọn cách nhảy lầu để khỏi phải “vướng” vào ba cái chuyện điểm số này.
Lại có nữ sinh tìm đến cái chết để phản đối chuyện... giáo viên cho bài tập về nhà quá nhiều. Chuyện xảy ra tại huyện Hóc Môn, TP HCM.
Hồng Tuyến là học sinh lớp 11 thuộc một trường THPT tại Hóc Môn. Tuyến và các bạn trong lớp quyết tâm "nói chuyện" với giáo viên để phản ứng bài tập về nhà quá nhiều, trong lúc nhà trường lại tăng thêm 12 tiết học trong tuần. Theo các em, như vậy là "ép" học sinh quá mức.
Kế hoạch được các em vạch ra là khi một giáo viên cho bất kỳ học sinh nào trong lớp điểm kém vì không làm đủ bài tập ở nhà. Tuyến và một học sinh khác sẽ đứng lên kiến nghị trực tiếp với giáo viên . Mọi thứ diễn ra rất đúng “kịch bản”, tuy nhiên giáo viên đã... "mời" Tuyến ra khỏi lớp vì cho rằng Tuyến gây mất trật tự trong giờ học.
Tiếp đến, Tuyến xin gặp Ban giám hiệu để kiến nghị việc cho bài tập về nhà. Đề nghị này của Tuyến không được chấp nhận. Ngày hôm sau, Tuyến để lại thư tuyệt mệnh gửi cho một số thầy cô trong trường và ngay trong lớp học, Tuyến đã uống một lượng lớn thuốc tây với ý định dùng cái chết để phản đối chuyện "cho bài tập về nhà". Rất may là sau đó Tuyến được đưa đi cấp cứu kịp thời. Thời điểm xảy ra vụ việc, rất nhiều luồng ý kiến tranh luận đã xảy ra xung quanh phản ứng thái quá của nữ sinh này. Tuy nhiên, như là quy luật nhất định, cơn phản ứng của dư luận nhanh chóng rộ lên rồi cũng nhanh chóng... chìm xuống và mọi chuyện đâu lại vào đấy.
2. Những nỗi sợ hãi vì sự kỳ vọng của bố mẹ cứ bám riết tâm trí nhiều học sinh và theo thời gian, sự kỳ vọng này biến thành nỗi ám ảnh. Chính từ nỗi ám ảnh này, những câu chuyện không hay đã xảy ra.
Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2010, vào đầu giờ buổi thi môn Toán, tại một điểm thi tốt nghiệp THPT của TP Đà Nẵng, thí sinh N.H.M. đã có những biểu hiện không ổn định về thần kinh. Trong suốt giờ thi, thí sinh này luôn hát hò, nói to. Giám thị nhắc nhở liên tục nhưng em này vẫn không ngừng nói và hát. Buộc lòng Chủ tịch Hội đồng thi (HĐT) phải đưa vào phòng riêng quản lý.--PageBreak--
Trao đổi với TS Nguyễn Văn Thọ - nguyên Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương II, ông đã đưa ra khá nhiều ý kiến xung quanh trường hợp trên. Trong đó vấn đề nhận thức của học sinh (HS) về kỳ thi là rất quan trọng. Có HS coi thi cử là chuyện nhẹ nhàng nhưng với một số HS lại coi vô cùng quan trọng, không đạt được sẽ khó có thể vượt qua đó chính là một trong khả năng dẫn tới rối loạn. "Rất có thể em M đã rơi vào tình trạng rối loạn phân ly (RLPL) Hysteria. "Triệu chứng bệnh này xảy ra khi quá căng thẳng tinh thần. Việc tự nhiên muốn múa - hát thì có thể tự khỏi nhưng cái quan trọng là gánh nặng tâm lý. Và lại rất dễ lây nếu một trong các thí sinh xung quanh cũng trong tình trạng căng thẳng tương tự sẽ gây nên phản ứng dây chuyền rất nguy hiểm".
Khá nhiều trường hợp khác ghi nhận được trong đợt thi tốt nghiệp vừa qua như tức ngực, ngất xỉu phải nhập viện cấp cứu như một trường hợp tại HĐT Hoàng Hoa Thám (Bình Thạnh), hay một trường hợp nữ sinh tên B.T.M. thuộc HĐT THCS Trương Công Định (Bình Thạnh) phải nhập viện Nhân dân Gia Định điều trị và "lỡ" luôn 12 năm học hành vì trước ngày thi 2/6 thí sinh này đột ngột lên cơn sốt, hồi hộp khó thở...
Chuyên gia tâm lý bác sĩ Lê Minh Công - Phó khoa Tâm lý lâm sàng của BV Tâm thần Trung ương II (Biên Hòa, Đồng Nai) cho biết: Vì nhiều lý do từ gia đình, từ nhà trường và bản thân HS mà áp lực thi cử gây nên nhiều tác hại tới sức khỏe khôn lường. Trong 3 năm trở lại đây và nhất là từ đầu năm tới nay khoa Tâm lý của BV đã từng tiếp nhận nhiều trường hợp HS trong tình trạng rơi vào tâm thần, rối loạn stress. Và số lượng các ca bệnh có xu hướng tăng lên.
Theo BS Công, một thực trạng đang diễn ra có thực là số ca đến khám và điều trị tâm lý tại khoa ngày càng tăng trong 3 năm trở lại đây, khoa Tâm lý lâm sàng và Khu tham vấn tâm lý trẻ em và thanh thiếu niên BV Tâm thần trung ương II Biên Hòa ghi nhận tỉ lệ bệnh nhân đến khám và điều trị tâm lý chiếm khoảng 70% là HS. Trong đó tỉ lệ do áp lực học tập nói chung và do căng thẳng mùa thi nói riêng rất đáng kể .Các vấn đề chủ yếu ở HS là các rối nhiễu tâm lý, stress, rối loạn lo âu, trầm cảm, phân ly, rối loạn hành vi, từ chối đến trường...
Cách đây không lâu, nữ sinh N.V.C., 8 tuổi, học sinh lớp 3 của một trường tiểu học nổi tiếng tại TP Biên Hòa được cha mẹ đưa tới gặp BS trong tình trạng thường xuyên khởi phát đột ngột các biểu hiện: đau bụng, đau đầu, toát mồ hôi, nhịp tim tăng nhanh, ngộp thở,... cứ mỗi lần chuẩn bị đi học. Em đã được đưa tới BV chuyên khoa nhi khám nhưng không phát hiện gì bất thường, các cận lâm sàng ở mức trung bình. BS tâm thần khám và tìm ra đó là căn bệnh “sợ” tới trường. Một loại rối loạn hành vi và cảm xúc ở lứa tuổi học sinh.
Tìm hiểu sâu hơn, BS Công đã phát hiện, từ lớp 1-2 em C. học rất thoải mái, học khá và vui vẻ. Tuy nhiên, khi bắt đầu lên lớp 3, em được cha mẹ xin cho lên học ở một trường nổi tiếng ở thành phố. Việc chuyển môi trường học một cách đột ngột cùng với áp lực học tập lớn tại môi trường mới làm em thường xuyên rơi vào trạng thái stress. Em phải đến lớp suốt ngày, tối về lại phải làm bài tập đến đêm. Hầu như C. không có thời gian vui chơi mà chỉ có học. Điều đó làm C. chán và sợ học, dẫn tới tình trạng sợ đến trường.
Một trường hợp điển hình khác đó là em Hoàng Anh Tuấn, học lớp 12 tại một trường THPT ở TP HCM được đưa đi khám bệnh với các triệu chứng mệt mỏi, căng thẳng, lo âu, hay hồi hộp và khó tập trung cho việc học tập của mình. Trước đây Anh Tuấn là một học sinh khá, nhà lại chỉ có hai anh em, mà Tuấn lại là con trai lớn, vì thế cha mẹ và họ hàng rất kỳ vọng vào em. Chính vì điều đó mà ngay từ khi bắt đầu vào lớp 10, Anh Tuấn đã phải học tập với một chế độ cực kỳ nghiêm ngặt. Dường như cả ngày Tuấn phải đến lớp học và các lớp học thêm, tối đến thì lại được một gia sư kèm cặp.
Khi bắt đầu vào học lớp 12 thì cường độ học tập của Anh Tuấn càng căng thẳng hơn. Ngày nào em cũng phải học trên lớp buổi sáng, chiều và tối thì xoay như chong chóng cả tuần với 6 lớp học thêm (cả môn thi tốt nghiệp và các môn cho thi đại học). Đêm hầu như em chỉ được ngủ 3-4 tiếng đồng hồ. Cái vòng quay đó cứ liên tục gần một năm trời làm cho Anh Tuấn không có thời gian nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, sự kỳ vọng quá mức của gia đình càng tạo cho em nhiều áp lực lớn về tâm lý cho kỳ thi. Em rơi vào các trạng thái suy nhược, lo âu, mất tập trung và có những triệu chứng người ta hay gọi là... thần kinh(!). Gọi theo đúng từ chuyên môn thì các BS thường gọi: rối loạn trầm cảm và lo âu.
Có dịp tiếp xúc với nhiều bác sĩ chuyên khoa Tâm thần, chúng tôi còn ghi nhận được nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra mà nạn nhân đều là học sinh. Cá biệt, có trường hợp học sinh lớp 7 tự vẫn chỉ vì không chịu nổi cảnh, mẹ cứ mang mình ra so sánh với... con hàng xóm.
Không chỉ dừng lại ở những cơn bấn loạn, nhiều học sinh còn lâm vào trạng thái tâm thần hoang tưởng, dẫn đến những kết cục rất thương tâm
(Còn nữa)
