Syria nóng rực không khí chiến tranh

Những đoạn băng video lộ “hạt sạn”

Như tin đã đưa, ngày 21/8, phe nổi dậy ở Syria tố cáo chính quyền của Tổng thống Assad sử dụng vũ khí hóa học ở ngoại ô Damascus làm chết đến cả 1.300 người! Quân đội chính phủ Syria lập tức bác bỏ điều này và cho rằng chính phe nổi dậy mới là người sử dụng. Phe nào thực sự là thủ phạm hiện vẫn chưa rõ và cũng không biết có đúng là vũ khí hóa học đã được sử dụng hay không, chỉ biết rằng vụ này diễn ra đúng lúc các thanh sát viên Liên Hiệp Quốc (LHQ) đến Syria để điều tra một vụ tố cáo sử dụng vũ khí hóa học tương tự ở Syria trước đó 5 tháng.

Hôm 26/8, nhóm thanh sát viên này đã đến địa điểm nơi xảy ra vụ mới để điều tra và vẫn chưa có kết luận gì. Nếu nhóm này kết luận đúng là phe chính phủ đã sử dụng vũ khí hóa học thì đây sẽ là điều tồi tệ nhất cho chính quyền của Tổng thống Bashar Assad.

Trong khi, mọi chuyện đều chưa có gì rõ ràng nhưng nếu theo dõi các phương tiện truyền thông phương Tây thì độc giả ắt hẳn cho rằng, thủ phạm là quân đội chính phủ Syria. Còn một số hãng tin thân Syria thì cho đây là một vụ dàn dựng của phương Tây chứ chả có vũ khí hóa học gì cả.

Mạng tin Debka ngày 24/8 cho rằng, việc giới lãnh đạo Mỹ, phương Tây kêu gọi tiến hành một cuộc điều tra độc lập để có bằng chứng về việc vũ khí hóa học đã được sử dụng ở Syria và xác định đối tượng vi phạm - chính quyền của Tổng thống Syria Bashar al-Assad hay phe nổi dậy - chỉ là một vở kịch. Cái giá của việc không ngăn chặn ngay tiền lệ nguy hiểm này có thể rất đắt, không chỉ đối với Israel và Jordani, mà cả các nước khác ở Trung Đông.

Bộ trưởng Thông tin Syria Omran al-Zoubi cho rằng các thông tin mà phe đối lập đưa ra là nhằm che đậy các thất bại của quân nổi dậy, nhất là trong bối cảnh quân đội Syria ngày càng chiếm ưu thế hơn so với lực lượng này trên chiến trường.

Hãng thông tấn chính thức SANA của Syria đưa ra tuyên bố "Các thông tin về việc sử dụng vũ khí hóa học (trong các cuộc tấn công) tại vùng Ghouta (ngoại ô thủ đô Damascus) là hoàn toàn sai lệch. Đây thực chất là hành động tung hỏa mù và là âm mưu nhằm cản trở phái đoàn LHQ tiến hành công tác điều tra".

Các chuyên gia nghiên cứu về phản ứng và ảnh hưởng của vũ khí hóa học cho rằng, những bằng chứng được phe đối lập đưa ra trong nhiều đoạn băng video được đăng tải không thực sự thuyết phục.

Paula Vanninen, Giám đốc Viện Xác minh Công ước Vũ khí Hóa học Phần Lan, nói: "Hiện tôi cảm thấy không bị thuyết phục bởi (trong đoạn video), những người hỗ trợ các nạn nhân không hề trang bị quần áo hay bất kỳ thiết bị bảo hộ nào. Trên thực tế, họ hoàn toàn có khả năng bị nhiễm độc gián tiếp và sẽ có một số triệu chứng cụ thể".

Hamdi al-Abdullah, một nhà phân tích chính trị, cho rằng các thông tin mà quân nổi dậy đưa ra là vô lý và rằng lực lượng này muốn miêu tả quân đội Syria là những kẻ đã tiến hành một cuộc tấn công tàn ác xung quanh thủ đô Damascus. Ông nói: "Quân đội Syria đã liên tục nhiều lần khẳng định họ sẽ không sử dụng vũ khí hóa học vì rất nhiều lý do. Các chiến dịch quy mô lớn của chính quyền đã buộc quân nổi dậy phải tìm cách lợi dụng những cáo buộc kiểu này (để giành lấy ưu thế)".

Về phần mình Chủ tịch đảng Thanh niên Syria, ông Maher Morhej, một mặt đồng tình với quan điểm của nhà phân tích al-Abdullah, mặt khác cũng không loại trừ khả năng trên thực tế đã diễn ra một vụ tấn công bằng vũ khí hóa học, và chính lực lượng nổi dậy đã tiến hành các cuộc tấn công này bởi "họ sẽ được lợi trong việc kích động các quan ngại của phương Tây và kéo theo đó là các chiến dịch can thiệp của quốc tế".

Ngày 26/8, Bộ trưởng Thông tin Syria, Al-Zoubi, thông báo: Quân đội Syria đã tìm thấy ở vùng Jubara ngoại ô Damascus, căn cứ của phiến quân, một nhà kho chứa rất nhiều thùng nhựa với chất hóa học sản xuất ở Arập Xêút.

Giải pháp của những nước lớn

Trả lời phỏng vấn của Đài Truyền hình CNN, Tổng thống Obama nói rằng, tình hình này buộc Mỹ và quốc tế phải chú ý. Tuy nhiên, ông nói, Mỹ cần phải suy nghĩ thấu đáo về mặt chiến lược để xem "tác động lên lợi ích quốc gia về lâu dài sẽ như thế nào". Ông nói rằng, ông sẽ tìm hậu thuẫn của quốc tế trước khi có hành động quan trọng.

Tổng thống Mỹ đang bị chỉ trích vì đã không tỏ ra quyết liệt, bởi vì trước đây ông đã từng nói, khi nào Chính phủ Syria sử dụng vũ khí hóa học thì coi như họ đã vượt "lằn ranh đỏ". Gần đây, ông Obama cũng hứa giúp các nhóm nổi dậy, nhưng cho đến giờ này việc viện trợ vẫn còn hạn chế. 

Một giới chức nhận xét rằng: "Nếu Tổng thống Mỹ chỉ muốn chuyển một thông điệp, bằng cách chẳng hạn như cho không quân oanh kích vào một số mục tiêu, thì đó là chuyện đơn giản. Nhưng nếu Nhà Trắng muốn lật đổ Tổng thống Syria Bashar Assad thì chúng ta sẽ không thể nào làm được nếu không có một cuộc can thiệp quân sự lâu dài".

Văn phòng Tổng thống Pháp nói rằng Tổng thống Francois Hollande và Thủ tướng Anh David Cameron đồng ý sẽ sớm họp với nhau để thảo luận cách phản ứng đối với điều mà nhà lãnh đạo Pháp gọi là "hành động không thể tha thứ được" của Chính phủ Syria. Văn phòng này cũng trích lời Tổng thống Hollande nói rằng, không thể để cho vụ tấn công này trôi qua mà "không trừng phạt". Thủ tướng Anh Cameron hôm 26/8 thì nói rằng phương Tây có thể tấn công Syria mà không cần sự đồng tình của LHQ.

Trong lúc các chính trị gia còn đang tranh cãi, giới quân sự Mỹ đã di chuyển tàu chiến ở Địa Trung Hải đến gần Syria. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel vào hôm 25/8 tuyên bố quân đội đã sẵn sàng. Mọi phương án tấn công vào Syria đã được chuẩn bị, chỉ còn chờ quyết định của Tổng thống Obama. Một viên chức khác của Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết trong số các phương tiện quân sự được tăng cường có chiếc khu trục hạm thứ tư được đưa vào Địa Trung Hải.

Ngay lập tức Syria và Nga đã lên tiếng cảnh báo những động thái trên của Mỹ. Chính phủ Syria hôm 26/8 cảnh cáo: Mỹ chớ dùng biện pháp quân sự, vì điều này sẽ làm bùng cháy cả vùng Trung Ðông. Bộ trưởng Thông tin Syria Omran al-Zoubi đã bác bỏ khả năng Mỹ tấn công, cảnh báo rằng một hành động như vậy có thể kích động thêm bạo lực ở khu vực. Trong cuộc trả lời phỏng vấn Đài Truyền hình Al-Mayadeen có trụ sở tại Liban, ông Zoubi nói: "Hậu quả chính sẽ là “quả cầu lửa” không chỉ cháy ở Syria mà còn cả khu vực Trung Đông. Tấn công vào Syria sẽ là một việc không dễ dàng".

Phát biểu trên Đài Truyền hình, phát bằng tiếng Arập Al-Alam, ông Arakji, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Iran, nói: "Đưa tàu chiến đến không thể giải quyết các vấn đề mà còn làm tình hình thêm xấu đi. Bất cứ động thái nào như vậy của Mỹ sẽ không được quốc tế ủng hộ và Iran phản đối các giải pháp bằng quân sự".

Trong khi đó, theo Hãng Thông tấn Reuters, Bộ Ngoại giao Nga cảnh cáo Mỹ chớ lặp lại sai lầm trong quá khứ, khi nói rằng bất cứ một hành động quân sự đơn phương nào ở Syria cũng sẽ phá hoại mọi cố gắng hòa bình và làm cho tình hình an ninh Trung Ðông tệ hại hơn. Nga đưa ra sự so sánh vụ quân đội Syria bị tố cáo sử dụng vũ khí hóa học và vụ Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003 để truy tìm điều mà Tổng thống George W. Bush lúc đó tố cáo Tổng thống Saddam Hussein sở hữu vũ khí giết người hàng loạt.

Nga cũng thúc giục Syria phải hợp tác với chuyên viên LHQ để điều tra, tuy nhiên bác bỏ những lời kêu gọi sử dụng vũ lực chống lại một quốc gia có chủ quyền. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố: "Trước những chiến dịch tuyên truyền chống Syria, chúng tôi tin rằng lời kêu gọi của một số nước châu Âu và Mỹ về việc tạo áp lực với LHQ và quyết định dùng vũ lực là không thể chấp nhận được".

Nếu giả sử trong trường hợp can thiệp quân sự, Mỹ và đồng minh sẽ tấn công Syria như thế nào? Báo Jerusalem Post (Israel) ngày 25/8 cho rằng Mỹ có thể tấn công theo cách hạn chế và kiên quyết. Danh sách mục tiêu của Tổng thống Obama bao gồm các trung tâm kiểm soát và chỉ huy của chính quyền Syria, các đường băng và tháp kiểm soát không lưu, các kho vũ khí và pháo binh, các nguồn nhiêu liệu và các đơn vị quân sự cơ động, như các lữ đoàn xe tăng.

Kế hoạch tấn công các đường băng của Syria sẽ cản trở khả năng Tổng thống Assad nhập khẩu các nguồn lực từ Iran để phục vụ nỗ lực chiến tranh. Tuy nhiên, chúng sẽ có tác động hạn chế vì các đường băng có thể dễ dàng được phục hồi lại, trong khi ông Obama không thể kéo dài chiến dịch này. Thay vào đó, Mỹ nhiều khả năng sẽ tấn công các cơ sở thường trực quan trọng có vai trò chính yếu với các chiến dịch của quân đội Syria, bao gồm các mục tiêu mà chính quyền Mỹ cho là có liên quan trực tiếp đến chương trình vũ khí hóa học của ông Assad. Nếu lựa chọn tham gia chiến dịch quân sự chống Syria, Mỹ và các đồng minh hầu như chắc chắn sẽ sử dụng khả năng tấn công bằng tên lửa từ xa, được bắn từ tàu chiến trên Địa Trung Hải, trái với các cuộc tấn công từ máy bay chiến đấu mà sẽ phải đi vào không phận nước ngoài.

Mỹ sẽ không thể viện dẫn sự tự vệ như một luận cứ pháp lý cho can thiệp quân sự vào Syria, nhưng Washington có thể sử dụng một quy tắc quốc tế có tên "trách nhiệm bảo vệ", hay còn gọi là R2P. Luật quốc tế cấm sử dụng vũ khí hóa học trên bất kỳ chiến trường nào trong mọi hoàn cảnh. R2P - một quy tắc được các cường quốc trên thế giới nhất trí tại Hội nghị cấp cao thế giới của LHQ năm 2005 - buộc cộng đồng quốc tế phản ứng nếu một quốc gia không bảo vệ công dân khỏi nạn diệt chủng, tội ác chiến tranh, thanh trừng sắc tộc và những tội ác chống nhân loại. Nga đã nhất trí với những nguyên tắc R2P tại hội nghị cấp cao đó và từng viện dẫn điều luật này trong chiến dịch của Moskva ở Gruzia năm 2008.

Theo báo Jerusalem Post, Mỹ sẽ không phải là quốc gia đầu tiên tiến hành các cuộc tấn công trực tiếp vào Syria, kể từ khi cuộc nội chiến tại quốc gia này nổ ra hai năm trước. Trên thực tế, Israel đã tiến hành nhiều cuộc oanh kích nhằm vào các mục tiêu của Syria mà chính phủ nước này cho là đe dọa trực tiếp tới an ninh quốc gia Israel, bao gồm các chuyến hàng chở vũ khí hạng nặng từ Iran cho lực lượng Hezbollah ở Liban.

Đoàn thanh sát viên vũ khí hóa học LHQ bị bắn lén Martin Nesirky, phát ngôn viên LHQ cho biết, các tay súng bắn tỉa không rõ danh tính đã bắn vào đoàn xe gồm 6 chiếc chở các thanh sát viên vũ khí hóa học, khi họ đang di chuyển đến khu vực Ghouta, nơi xảy ra các vụ tấn công bị tình nghi có chất độc hóa học xảy ra hôm 21/8 vừa qua. Vụ nổ súng đã làm hỏng toàn bộ xe và không thể tiếp tục sử dụng, buộc các thanh sát viên phải thay xe để tiếp tục công việc. Rất may, không có thiệt hại về người. Trả lời phỏng vấn Hãng tin Al-Jazeera, ông Martin Nesirky cho biết sau khi thay xe, các thanh sát viên đã đến Moadamiyeh - ngoại ô Damascus, thăm 2 bệnh viện dã chiến để lấy các mẫu xét nghiệm và phỏng vấn các nạn nhân. "Họ là những chuyên gia kỹ thuật và y tế. Mục đích của họ là thu thập các mẫu máu và đất. Họ cũng có thể thu thập lời khai của các nhân chứng. Sau đó họ sẽ phân tích các mẫu máu, đất, kết hợp với bằng chứng để xác minh chuyện gì đã xảy ra" - ông Martin Nesirky nói vắn tắt về nhiệm vụ và công việc của các thanh sát viên vũ khí hóa học LHQ. Chính phủ Syria tin rằng đoàn thanh sát của LHQ đã bị "băng nhóm khủng bố" bắn trong khi đi đến Moadamiyeh, một trong những khu vực mà phe đối lập cho rằng là mục tiêu tấn công hóa học xảy ra hồi đầu tuần trước. Syria hứa đảm bảo an toàn cho đoàn công tác của LHQ khi họ đến địa điểm hiện tạm nằm dưới quyền kiểm soát của phe đối lập. "Chính phủ Syria sẽ bắt giữ băng đảng khủng bố để đảm bảo an toàn cho đoàn công tác của LHQ" - theo một tuyên bố được phát trên Đài Truyền hình Quốc gia Syria. Ngày 26/8, trong một cuộc phỏng vấn Đài Truyền hình Quốc gia, Tổng thống Bashar Assad khi được hỏi nếu Mỹ và các nước phương Tây nếu can thiệp vào "công việc nội bộ" của Syria, ông Assad đã đưa "bài học Việt Nam" ra để cảnh cáo Mỹ: "Những gì mà nước Mỹ đã phải hứng chịu trong tất cả các cuộc chiến tranh của mình từ Việt Nam cho đến nay đều là sự thất bại". Khôi Nguyên (tổng hợp)