Kể từ khi Mỹ chính thức công nhận tổ chức đối lập mới ở Syria - Liên minh quốc gia các lực lượng đối lập và cách mạng (NCSROF) - tinh thần và sức chiến đấu của lực lượng Quân đội Syria tự do (FSA) càng trở nên mạnh mẽ hơn. Sau khi đã làm chủ được những vùng đất rộng lớn ở miền Bắc và Đông Syria, phiến quân FSA đang dần dần siết chặt vòng vây, đẩy cuộc chiến áp sát thủ đô Damascus.
Tình thế ngày càng bị động của quân đội thân Tổng thống Assad đã khiến cho Thứ trưởng Ngoại giao Mikhail Bagdanov lần đầu tiên lên tiếng thừa nhận hôm 17/12 rằng, quân đội của Tổng thống Assad không thể giành chiến thắng bằng quân sự trong cuộc nội chiến, và tình hình tại Syria đang đi theo chiều hướng ngày càng bất lợi cho Tổng thống Assad; Tổng thống Assad đang mất dần kiểm soát tại Syria, đặt ra khả năng Chính phủ Syria mất kiểm soát các kho vũ khí hóa học, và nhất là phiến quân đối lập giành chiến thắng.
Ngày 20/12, chỉ huy mới của lực lượng đối lập, Salim Idris, đã tuyên bố đang động viên một lực lượng thống nhất các tay súng địa phương gồm 120.000 người để triển khai trận chiến cuối cùng tại Damascus. Tuyên bố này được đưa ra trong lúc các cuộc giao tranh diễn ra quyết liệt xung quanh Damascus càng minh chứng cho quyết tâm của phiến quân đối lập trong cuộc chiến lật đổ Tổng thống Assad. Phiến quân đối lập mặc dù vẫn chưa hoàn toàn thống nhất, nhưng đã ngày càng được tổ chức tốt hơn và chiến đấu bài bản hơn, gây nhiều khó khăn cho quân đội Chính phủ Syria và đang đứng trước cơ hội lẫn thách thức lớn trong cuộc chiến.
Trong khi đó, ở bên ngoài, Mỹ vẫn liên tục cáo buộc Syria sử dụng tên lửa Scud để tấn công phiến quân, đồng thời không ngớt "quan ngại" về việc Syria có khả năng sử dụng "vũ khí hóa học". Cáo buộc này đã bị Chính phủ Syria bác bỏ, cho rằng đó chỉ là luận điệu tuyên truyền nhằm tạo cớ để can thiệp quân sự vào cuộc chiến.
Một thông tin quan trọng được thế giới quan tâm là vụ việc 3 người nước ngoài gồm 1 người Italia và 2 người Nga (mang hộ chiếu Nga và Syria) bị phiến quân đối lập FSA bắt cóc từ hôm 17/12. Đây là 3 người làm việc cho Công ty thép Hmisho đóng gần thành phố Homs, miền Trung Syria. Phiến quân đã lên tiếng đòi Công ty thép Hmisho phải trả số tiền chuộc lên tới 700.000 USD. Một thủ lĩnh phiến quân chỉ huy vụ bắt cóc còn cho báo chí biết, người Nga là một trong những mục tiêu tấn công của FSA vì nước Nga ủng hộ Tổng thống Assad.
Trước tình hình rối ren và những diễn biến bất lợi, Chính phủ Nga đang chuẩn bị kế hoạch để sơ tán công dân mình ra khỏi Syria. Tuy kế hoạch không được tuyên bố công khai, nhưng những động thái điều chuyển tàu chiến đến vùng biển phía đông Địa Trung Hải, ngoài khơi Syria, cho thấy đây là dấu hiệu của việc chuẩn bị sẵn sàng khi cần thiết. Bộ Quốc phòng Nga hôm 18/12 cho biết một đội tàu gồm 5 chiếc xuất phát từ Căn cứ Hải quân Baltiysk trong biển Baltic đang trên đường đến Địa Trung Hải để "thay phiên" cho các tàu chiến đang neo đậu tại đây từ tháng 11/2011. Đội tàu chiến gồm 1 tàu khu trục, 1 tàu lai dắt, 1 tàu chở dầu và 2 chiếc tàu lớn dùng để chở người.
Trong khi đó, một đội tàu thứ 2 gồm 3 chiếc tàu chiến của Hạm đội Phương Bắc từ Căn cứ Severomorsk trên bán đảo Kola cũng xuất phát đến Địa Trung Hải. Đây là đội tàu làm nhiệm vụ tuần tra chống hải tặc trong Vịnh Aden, nhưng có thể ghé lại Syria để hỗ trợ khi cần thiết. Vài tháng trước, Nga cũng đã từng cử tàu chiến đến quân cảng Tartus ở Syria để sơ tán công dân, nhưng tình hình Syria lúc đó chưa đòi hỏi phải sơ tán công dân.
Hiện tại, tình hình bạo lực ngày càng leo thang khiến cho không chỉ Nga mà nhiều nước khác cũng đã triển khai kế hoạch sơ tán công dân. Tính đến nay đã có 68 quốc gia sơ tán nhân viên ngoại giao và công dân ra khỏi Syria vì lo ngại họ có thể trở thành mục tiêu tấn công hoặc bắt cóc tống tiền của phiến quân đối lập. Trong khi đó, hàng trăm người Palestine tị nạn tại Syria đã phải bỏ nhà cửa tại khu tị nạn phố Yarmouk, Damascus, để chạy sang Liban và các nước láng giềng của Syria sau khi phiến quân FSA lợi dụng họ làm lá chắn sống trong cuộc tiến công vào Damascus. Cuộc giao tranh kéo dài nhiều ngày, cho đến nay vẫn chưa kết thúc, và chính những người Palestine tị nạn đã quay sang "nội chiến" lẫn nhau do ủng hộ và chống Tổng thống Assad.
Ngày 20/12, tại cuộc họp báo hàng năm, lần đầu tiên Tổng thống Nga Vladimir Putin công khai thừa nhận chế độ của Tổng thống Syria Bashar al-Assad đang ngày càng suy yếu. Tuy nhiên, Tổng thống Putin tiếp tục khẳng định lập trường không thay đổi của Nga là "không nước nào được can thiệp quân sự vào Syria". Đồng thời, Tổng thống Putin cũng cảnh báo sự sụp đổ của Assad có thể khiến cho cuộc khủng hoảng tại Syria trầm trọng thêm.
Lời cảnh báo của Tổng thống Putin có cơ sở từ thực tế trong nội bộ phe đối lập Syria đang tiềm ẩn nguy cơ xung đột nội bộ rất lớn. Hàng trăm nhóm phiến quân đối lập có chung một "lý tưởng" là "ghét Assad", có cùng mục tiêu lật đổ và tống khứ ông Assad ra khỏi Syria, nhưng mục tiêu cuối cùng, lý tưởng cao nhất thì không giống nhau, và đó là mấu chốt để các nhóm kình chống nhau. Chỉ vài ngày sau khi liên minh thống nhất các nhóm đối lập được hình thành tại Qatar, một nhóm chỉ huy quân sự FSA ở Aleppo đã tập hợp lại và phản đối tổ chức mới này, đồng thời tuyên bố tự thành lập một nhóm riêng, chiến đấu để thiết lập một nhà nước Hồi giáo, trong đó luật Sharia là được xem là luật cơ bản của nhà nước. Nhiều nhóm khác cũng bắt đầu phản đối và không công nhận NCSROF làm đại diện cho họ.
Trong mấy ngày qua cũng đã xảy ra giao tranh giữa các tay súng Hồi giáo thánh chiến và lực lượng người Kurd ở miền Bắc Syria. Tình hình này đặt ra nguy cơ: một khi chế độ của ông Assad sụp đổ, Syria sẽ rơi vào tình trạng hỗn loạn về an ninh tương tự như tại Iraq hoặc Afghanistan, trong đó các phe nhóm phiến quân xung đột lẫn nhau để tranh giành quyền lợi cát cứ các địa phương.
Một phương án an toàn và hiệu quả nhất từng được Đặc phái viên chung của Liên Hiệp Quốc và Liên đoàn Arập Lakhdar Brahimi đề xuất, và mới đây được Phó tổng thống Syria Farooq al-Sharaa nhắc lại, là tiến hành đàm phán hòa bình, chuyển tiếp chế độ. Trong kế hoạch đàm phán chuyển tiếp chế độ được Phó tổng thống Sharaa đề cập không có tên của Tổng thống Assad
