Sức sống mới từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Đà Nẵng

Giữ rừng bằng lợi ích thiết thực

Rừng không chỉ là tài nguyên thiên nhiên quý giá mà còn là nền tảng bảo đảm an ninh nguồn nước, điều hòa khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và hạn chế tác động của thiên tai. Đối với TP Đà Nẵng, hệ sinh thái rừng trải rộng từ khu vực ven đô đến miền núi phía tây có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Để gìn giữ những giá trị đó, bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, lực lượng kiểm lâm và chủ rừng, việc huy động sự tham gia chủ động của cộng đồng dân cư có ý nghĩa quyết định. Trong đó, chính sách chi trả DVMTR đã và đang tạo ra một cơ chế thiết thực: những tổ chức, cá nhân được hưởng lợi từ các dịch vụ do rừng mang lại thực hiện nghĩa vụ chi trả, góp phần tạo nguồn tài chính phục vụ công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Thông qua cơ chế này, giá trị của rừng được nhìn nhận không chỉ ở gỗ hay các sản phẩm lâm nghiệp mà còn ở khả năng điều tiết, duy trì nguồn nước cho sản xuất thủy điện, cung ứng nước sạch và cung cấp các dịch vụ môi trường khác theo quy định. Nguồn kinh phí DVMTR vì thế trở thành một trong những nguồn lực quan trọng, góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và tăng cường nguồn lực xã hội dành cho công tác BVR.

Với vai trò là đầu mối tổ chức thực hiện chính sách trên địa bàn, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng TP Đà Nẵng thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, quản lý, điều phối nguồn tiền DVMTR theo quy định; phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan trong việc xác định diện tích rừng cung ứng dịch vụ, tổ chức chi trả và giám sát việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí. Qua đó, chính sách từng bước kết nối lợi ích giữa bên sử dụng DVMTR với các chủ rừng và những người trực tiếp tham gia BVR.

Từ nguồn thu DVMTR đến sinh kế cộng đồng

Đối với người dân sinh sống ở khu vực miền núi, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ nhận khoán BVR, tiền DVMTR có ý nghĩa thiết thực trong đời sống. Khoản thu nhập từ công việc BVR giúp các hộ có thêm điều kiện trang trải chi phí sinh hoạt, đầu tư sản xuất và chăm lo cho con em học tập.

Điều đáng ghi nhận là giá trị của chính sách không chỉ nằm ở số tiền được chi trả mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức và hành động của người dân. Khi công sức BVR được ghi nhận bằng lợi ích cụ thể, người dân có thêm động lực tham gia tuần tra, kiểm tra rừng, phát hiện sớm những dấu hiệu xâm hại tài nguyên và phối hợp với lực lượng chức năng xử lý các tình huống phát sinh.

Từ chỗ chủ yếu được xem là đối tượng cần tuyên truyền, vận động không xâm hại đến rừng, người dân ngày càng có điều kiện trở thành lực lượng trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ diện tích rừng được giao. Những người sinh sống gần rừng với sự am hiểu địa hình, tập quán và đặc điểm tự nhiên tại địa phương có thể hỗ trợ phát hiện kịp thời các nguy cơ như khai thác lâm sản trái phép, lấn chiếm đất rừng hoặc nguy cơ cháy rừng.

Sự gắn kết giữa quyền lợi và trách nhiệm cũng góp phần củng cố mối quan hệ phối hợp giữa cộng đồng, chủ rừng và lực lượng chuyên trách. Khi người dân nhận thức được BVR đồng nghĩa với bảo vệ nguồn nước, môi trường sống và sinh kế lâu dài của chính mình, công tác giữ rừng sẽ có thêm nền tảng xã hội vững chắc.

Tuy nhiên, DVMTR không phải là giải pháp duy nhất để giải quyết những khó khăn về sinh kế ở miền núi. Để tạo chuyển biến bền vững, chính sách cần được triển khai đồng bộ với các chương trình phát triển kinh tế nông thôn, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề và nâng cao năng lực cộng đồng. Việc sử dụng nguồn tiền đúng mục đích, hiệu quả cũng là yếu tố quan trọng để lợi ích từ rừng được chuyển hóa thành những giá trị thiết thực cho người dân.

Thích ứng với không gian phát triển mới của Đà Nẵng

TP Đà Nẵng hiện nay có diện tích rừng rộng lớn, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý tài nguyên rừng và tổ chức thực hiện chính sách DVMTR. Sự đa dạng về địa hình, hệ sinh thái, chủ rừng, đối tượng nhận khoán và điều kiện kinh tế - xã hội đòi hỏi công tác quản lý phải được thực hiện đồng bộ, sát thực tế từng địa bàn.

Trong bối cảnh đó, việc rà soát, cập nhật dữ liệu rừng, xác định chính xác diện tích cung ứng dịch vụ và đối tượng được hưởng chính sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở để tổ chức chi trả đúng quy định, hạn chế sai sót, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của chủ rừng và người dân.

Thực tế, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng TP Đà Nẵng đã triển khai hoạt động phối hợp với chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ cập nhật diễn biến rừng, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ lập hồ sơ chi trả DVMTR. Chẳng hạn, tháng 7/2026, Quỹ đã làm việc với UBND xã Tây Giang về cập nhật, theo dõi diễn biến rừng và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ chi trả đối với diện tích rừng trồng của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và rừng tự nhiên của hộ gia đình, cá nhân.

Hoạt động này cho thấy việc tổ chức thực hiện chính sách không chỉ dừng lại ở khâu thu, chi tài chính mà còn gắn chặt với công tác quản lý dữ liệu, xác định diện tích rừng và phối hợp giữa các cấp, các ngành. Đây cũng là hướng đi cần tiếp tục được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng quản lý, bảo đảm tính chính xác, minh bạch và hiệu quả của chính sách trên địa bàn rộng lớn sau sắp xếp.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng tiền DVMTR cần được tăng cường. Việc công khai thông tin chi trả, đối chiếu hồ sơ, kiểm tra kết quả BVR và kịp thời xử lý những vướng mắc sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ rừng và đơn vị liên quan.

Mở rộng giá trị của rừng, hướng đến phát triển bền vững

Một điểm đáng chú ý là chính sách DVMTR tại Đà Nẵng không chỉ có ý nghĩa đối với công tác BVR mà còn mở ra cơ hội trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa mô hình thực hiện chính sách. Tháng 8/2026, trong khuôn khổ chương trình trao đổi kinh nghiệm giữa Việt Nam và Lào về chính sách DVMTR, Đà Nẵng đã đón đoàn công tác đến tìm hiểu thực tế việc tổ chức thực hiện chính sách, trong đó có hoạt động tại doanh nghiệp du lịch, cơ sở sản xuất và cung ứng nước sạch và chủ rừng trên địa bàn.

Việc trao đổi kinh nghiệm từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và chủ rừng góp phần làm rõ cách thức vận hành chính sách, trách nhiệm của các bên và vai trò của nguồn tiền DVMTR trong công tác BVR. Đây cũng là cơ hội để địa phương nhìn nhận, hoàn thiện hơn quy trình tổ chức thực hiện, tăng cường minh bạch và phát huy hiệu quả nguồn lực tài chính dành cho lâm nghiệp.

Trong thời gian tới, để chính sách tiếp tục phát huy hiệu quả, Đà Nẵng cần chú trọng nâng cao chất lượng xác định diện tích rừng cung ứng dịch vụ, đảm bảo thu đúng, thu đủ và chi trả kịp thời, đúng đối tượng; tăng cường kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu, theo dõi diễn biến rừng và công khai thông tin chi trả. Đồng thời, cần tiếp tục tuyên truyền để các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, còn người dân hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và chủ động tham gia BVR.

Về lâu dài, việc phát huy chính sách DVMTR cần được đặt trong định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng. Bên cạnh các dịch vụ truyền thống, những tiềm năng như dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng, du lịch sinh thái và các hoạt động phù hợp với yêu cầu bảo tồn có thể mở ra thêm cơ hội huy động nguồn lực, nếu được nghiên cứu, tổ chức thực hiện theo đúng quy định và điều kiện thực tế.

Từ những khoản chi trả gắn với công sức giữ rừng đến sự chuyển biến trong nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng, chính sách DVMTR đang góp phần tạo nên sức sống mới cho lâm nghiệp Đà Nẵng. Phát huy tốt chính sách này không chỉ là bảo đảm nguồn lực cho những cánh rừng xanh mà còn là đầu tư cho sinh kế người dân, an ninh nguồn nước và tương lai phát triển bền vững của thành phố.