Sống thấp thỏm bên di sản
Nằm sát khu di tích Quốc Tử Giám, nhiều căn nhà trong khu tập thể số 2 Đoàn Thị Điểm và số 15A Đinh Tiên Hoàng, phường Phú Xuân (TP Huế) hiện đang xiêu vẹo, xuống cấp nghiêm trọng. Một số căn nhà có các hạng mục mục ruỗng và nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào, nhất là vào thời điểm mùa mưa bão này.
Qua tìm hiểu của PV Báo CAND, khu tập thể số 2 Đoàn Thị Điểm từng là nơi bố trí chỗ ở cho một số cán bộ, nghệ sĩ. Trải qua hàng chục năm, nhà cửa xuống cấp, nhiều gia đình đã chuyển đi nơi khác.
Gần 40 năm sống cạnh di tích, bà Nguyễn Thị Thanh Bình cho biết, khu vực này thuộc di tích quản lý. Trước đây khu vực này có khá đông hộ dân sinh sống nhưng sau này sợ nhà sập nên nhiều hộ đã chuyển đi. Mỗi lần mưa bão, cơ quan quản lý liên hệ trường học để người dân trong khu vực đến tránh trú vì sợ nhà sập đổ bất kỳ lúc nào.
Theo UBND phường Phú Xuân (TP Huế), qua thống kê có 38 hộ dân nằm trong khu vực bị ảnh hưởng. Đến nay, 8 hộ dân đã được phê duyệt, cấp đất tái định cư, 30 hộ còn lại đang gặp một số vướng mắc liên quan đến nguồn gốc và tình trạng sử dụng nhà ở.
Ông Đặng Minh Thắng, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phú Xuân cho biết: “Nguyên nhân vướng mắc là do các trường hợp nhà sở hữu Nhà nước nhưng hiện nay xuống cấp và họ không ở đó nữa. Trong quá trình thực hiện bồi thường bị vướng về quy định. Phường cũng đã báo cáo UBND thành phố đề nghị hướng dẫn để có cơ sở giải quyết các trường hợp còn vướng mắc”.
Trong lúc chờ tháo gỡ vướng mắc, nhiều hộ dân sinh sống tại khu tập thể số 2 Đoàn Thị Điểm và số 15A Đinh Tiên Hoàng đã chủ động chuyển đi nơi khác. Một số căn nhà được cho thuê lại hoặc tận dụng làm kho, cơ sở kinh doanh…
Ông Lê Công Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích (BTDT) Cố đô Huế mong muốn các cơ quan chức năng sớm có phương án di dời, giải phóng mặt bằng các khu nhà tập thể cạnh di tích Quốc Tử Giám. Khi được bàn giao mặt bằng, Trung tâm sẽ chỉnh trang, tôn tạo cảnh quan, tạo không gian phù hợp để bảo tồn và phát huy giá trị di tích.
“Hiện nay, còn nhiều hộ dân sinh sống trong khu vực di sản do nhiều nguyên nhân khác nhau nên vẫn chưa di dời, đền bù, giải tỏa được và nguy cơ trong mùa mưa bão rất lớn. Trung tâm cũng đã khuyến cáo về tình trạng xuống cấp của công trình để người dân nhận biết nguy cơ tiềm ẩn, có giải pháp đảm bảo an toàn và tuân thủ chỉ đạo của địa phương khi đề nghị di dời”, ông Lê Công Sơn cho hay.
Dự án “Bảo tồn, tôn tạo thích nghi di tích Quốc Tử Giám - Kinh thành Huế” đang được đầu tư với tổng mức hơn 108 tỷ đồng. Sau khi hoàn thành, không gian Quốc Tử Giám sẽ được kết nối với các điểm di tích lân cận như Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, di tích Cơ Mật Viện, góp phần hoàn thiện không gian tham quan và phát huy giá trị khu vực di sản.
Mỏi mòn chờ giải tỏa
Lăng Dục Đức (An Lăng) nằm trong Quần thể di tích Cố đô Huế là nơi an táng ba vị vua: Dục Đức, Thành Thái và Duy Tân. Trong khu vực này hiện có nhiều hộ dân sinh sống, phần lớn đến đây sau năm 1975. Năm 1993, Quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận là Di sản văn hóa thế giới; vì vậy việc sửa chữa, xây dựng mới nhà cửa trong khu vực di tích bị hạn chế. Trước tình trạng nhà cửa xuống cấp nghiêm trọng, nhiều năm nay, người dân sống trong khu vực di tích lăng vua Dục Đức mòn mỏi chờ được di dời, tái định cư để sớm ổn định cuộc sống.
Bà Nguyễn Thị Tươi (80 tuổi) cho biết, gia đình bà sống tại dãy nhà đất tập thể do ngành giáo dục cấp từ cuối những năm 1970. Dù căn nhà xuống cấp nhưng gia đình không thể xây dựng mới, chỉ có thể sửa chữa, nâng cấp nhiều lần để bảo đảm sinh hoạt. Theo bà Tươi, con cháu của vợ chồng bà đều sinh sống, lập nghiệp ở miền Nam nên mỗi lần mưa bão hai vợ chồng già yếu phải di chuyển đến nơi tránh trú an toàn nên rất vất vả.
Tương tự, sau hơn 35 năm sinh sống, căn nhà của ông Cao Xuân Hợi cũng đã xuống cấp. “Hệ thống kèo gỗ hư hỏng, mục nát, nhiều vị trí trong nhà bị dột khiến việc sinh sống gặp khó khăn, nhất là mùa mưa bão này. Người dân ở đây mong muốn sớm được di dời, nếu chưa thể di dời ngay cần tạo điều kiện để người dân sửa chữa. Mỗi khi mưa bão đến, nhiều người không dám ở trong nhà vì lo mất an toàn", ông Hợi nói.
Ông Lê Thăng Long, Phó Chủ tịch UBND phường An Cựu cho biết, để thực hiện Dự án Bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống Kinh thành Huế (giai đoạn 2) - khu vực Lăng Dục Đức, tổng diện tích đất thu hồi là hơn 44.000m². Dự án ảnh hưởng đến 227 hộ chính và phụ, liên quan 148 thửa đất. Tổng số hộ bị ảnh hưởng thu hồi đất 148 hộ, dự kiến tái định cư khoảng 229 hộ. Đến nay, thực hiện kiểm kê 148/148 hồ sơ, trong đó đã phê duyệt 68 hộ với tổng giá trị hơn 38 tỷ đồng.
Quỹ đất tái định cư dự kiến được bố trí tại Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phía Bắc Hương Sơ (TP Huế) đối với các hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện. Ngoài ra, trong phạm vi dự án có 1.309 mộ được cắm thẻ để phục vụ công tác kê khai, di dời.
Theo UBND phường An Cựu, địa phương đang phối hợp với các cơ quan liên quan tập trung hoàn thiện hồ sơ, xác nhận nguồn gốc đất và giải quyết các trường hợp còn vướng mắc. Một số trường hợp hiện còn khó khăn do quá trình sử dụng, chuyển nhượng đất qua nhiều thời kỳ, nguồn gốc đất phức tạp. Trong đó có các trường hợp chuyển nhượng sau ngày 1/7/2014 và trường hợp sử dụng đất có nguồn gốc lấn, chiếm sau thời điểm khoanh vùng bảo vệ di tích năm 1991.
UBND phường An Cựu kiến nghị các cơ quan liên quan tăng cường phối hợp, sớm tháo gỡ các vướng mắc, đẩy nhanh việc phê duyệt phương án đối với các trường hợp đủ điều kiện, đồng thời sớm bố trí đất tái định cư cho các hộ đã được phê duyệt. Đối với các trường hợp chưa đủ cơ sở giải quyết, địa phương đề nghị có hướng dẫn cụ thể, thống nhất để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và tiến độ thực hiện dự án.
