Chiều 28/9, Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ nhất thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, môi trường, gồm các dự án luật: Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực; Luật Bưu chính (sửa đổi).
Đề nghị xem xét cơ chế giá điện dưới góc độ quyền lợi người sử dụng
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP Hải Phòng) cho rằng, điện là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, đồng thời gắn với sinh hoạt hằng ngày của từng gia đình. Do đó, chúng ta cần một cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Nhưng cũng chính vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện.
Góp ý vào nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của các cơ chế giá mới, đại biểu nhấn mạnh vấn đề Quốc hội cần quan tâm là: chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm, và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả?
"Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu. Nếu một khoản đầu tư thiếu hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy được công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng. Ngược lại, những chi phí thực sự cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cũng phải được ghi nhận đúng để duy trì khả năng đầu tư của ngành", đại biểu nêu quan điểm và đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ ở luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể.
Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể thuộc phần Chính phủ quy định chi tiết. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.
Về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt.
Khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng để người sử dụng điện kiểm tra số liệu và hóa đơn, việc thông tin đầy đủ trước khi áp dụng, cũng như phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đi cùng đánh giá rõ nhóm nào chịu tác động tăng chi phí và giải pháp an sinh phù hợp.
"Tôi cho rằng, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện. Điều chúng ta cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý", nữ đại biểu nhấn mạnh.
Đề xuất bổ sung cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào vào giá bán điện
ĐBQH Tô Ái Vang (TP Cần Thơ) quan tâm khoản 6 Điều 5 - Chính sách của Nhà nước về phát điện quy định có cơ chế phát triển các dự án điện lực phù hợp với cấp độ thị trường điện cạnh tranh trên cơ sở bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và an ninh tài chính quốc gia, bảo đảm lợi ích của Nhà nước và nhân dân.
Theo đại biểu, hiện nay, dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường buôn bán điện cạnh tranh đã có bước tiến, nhưng khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn còn là điểm nghẽn. Các dự án nguồn điện lớn như điện gió ngoài khơi thì chậm tiến độ do thiếu khung pháp lý phân chia rủi ro dài hạn.
Mô hình mua bán điện hiện nay phụ thuộc lớn vào Tập đoàn Điện lực Việt Nam độc quyền mua và phân phối; chi phí nhiên liệu đầu vào tăng thì Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải gánh chịu rủi ro tài chính lớn, gián tiếp đe dọa đến an ninh tài chính ngành điện và khả năng thanh toán cho các nhà đầu tư tư nhân.
"Thực tế, giá bán lẻ điện sinh hoạt vẫn mang tính trợ giá và điều tiết hành chính cao để bảo vệ đời sống nhân dân. Tuy nhiên, điều này vô hình làm triệt tiêu động lực tham gia của các nguồn điện sạch giá cao, có thể khiến người dân gặp phải tình trạng thiếu điện cục bộ vào mùa cao điểm", đại biểu phân tích.
Từ đó, ĐBQH Tô Ái Vang kiến nghị, Cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo luật giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỷ lệ lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách thích hợp và cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào vào giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã được ký kết. Việc luật hóa tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế "xin - cho" tách biệt cho từng dự án, giảm nguy cơ và rủi ro pháp lý cho cơ quan quản lý.
Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 55 và Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về một thị trường điện cạnh tranh minh bạch, đại biểu cũng khuyến nghị Cơ quan soạn thảo bổ sung vào dự án luật một điều khoản quy định rõ lộ trình chuyển đổi Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia ra khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam để trở thành một công ty nhà nước độc lập trực thuộc Bộ Công Thương.
