Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ động kéo các nhà khoa học ra khỏi vùng an toàn

Tại buổi họp báo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin trình bày về Thông tư số 30/2025/TT-BKHCN quy định về tiêu chí nhập khẩu dây chuyền, máy móc thiết bị đã qua sử dụng phục vụ sản xuất bán dẫn và nghiên cứu phát triển.

Ông Tuấn nhấn mạnh rằng công nghiệp bán dẫn là ngành được ưu đãi đặc biệt. Điểm mới đột phá của thông tư này là việc nới lỏng quy định về "tuổi" thiết bị. Theo đó, máy móc phục vụ sản xuất bán dẫn được phép có tuổi tối đa là 20 năm, thay vì 10 năm như các quy định thông thường trước đây.

Đặc biệt, đối với các viện nghiên cứu và trường đại học, Thông tư 30 hoàn toàn miễn áp dụng các tiêu chí về hiệu suất, tiêu hao năng lượng và tuổi thiết bị nhằm khuyến khích đầu tư cơ sở hạ tầng đào tạo. Về quy trình, Bộ KH&CN chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", doanh nghiệp tự khai và tự chịu trách nhiệm trước cơ quan hải quan, giúp cắt giảm tối đa thủ tục hành chính.

Tiếp nối mạch chuyển đổi số, bà Trần Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), đã thông tin về Thông tư số 48/2025/TT-BKHCN hướng dẫn về quản lý và sử dụng tài nguyên  Internet. Bà Hiền khẳng định, đây là "mảnh ghép cuối cùng" để hoàn thiện hệ pháp lý về quản lý tài nguyên Internet tại Việt Nam.

Thông tư 48 mở rộng không gian phát triển bằng cách bổ sung nhiều đuôi tên miền mới cho phần mềm, ứng dụng, cho quảng bá, thương hiệu và cho thương mại điện tử, học tập trực tuyến. Điểm nhấn quan trọng là việc thực hiện đăng ký trực tuyến toàn trình và xác thực định danh điện tử, phù hợp với định hướng quản trị số hiện đại. Ngoài ra, thông tư còn thúc đẩy lộ trình chuyển đổi sang IPv6 Only giai đoạn 2026-2030, yêu cầu các trang báo điện tử và mạng xã hội phải có lộ trình chuyển đổi nghiêm túc.

Liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm (ATTP) trong dịp Tết Nguyên đán, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, đã làm rõ vai trò của KH&CN trong việc kiểm soát chất lượng thực phẩm. Vị này cho biết, Bộ KH&CN đã ban hành nhiều văn bản về việc nâng cao hiệu quả phòng chống hàng giả, gian lận thương mại trước và trong Tết Bính Ngọ. Đến nay, Bộ đã công bố 1.173 tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm, trong đó có 16 tiêu chuẩn về ATTP và 33 tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc. Ủy ban khuyến cáo người dân nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có dán mã số mã vạch, mã QR để thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử. Đối với hàng hóa không đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên mua tại những cơ sở sử dụng phương tiện đo (cân) đã được kiểm định và còn hiệu lực tem kiểm định của cơ quan có thẩm quyền. Việc ứng dụng các công cụ quản lý tiên tiến như nhãn điện tử và hộ chiếu số sẽ giúp minh bạch hóa thị trường thực phẩm vốn đang diễn biến phức tạp trên môi trường điện tử.

Một trong những nội dung gây thảo luận sôi nổi nhất tại buổi họp báo là câu hỏi của nhà báo về việc các nhà khoa học hiện nay vẫn còn tâm lý "sợ sai", chưa dám bước ra khỏi "vùng an toàn" để thực hiện các nghiên cứu đột phá dù thể chế đã có nhiều cải thiện. Giải đáp vấn đề này, lãnh đạo Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ KH&CN) chia sẻ: “Theo tôi, "vùng an toàn" là không gian mà rủi ro khoa học được phép tồn tại nhưng rủi ro về trách nhiệm tài chính và pháp lý phải tiệm cận bằng không”. Ông cho biết, các nghị định mới đã quy định rõ, nếu đề tài không đạt kết quả như mục tiêu ban đầu do nguyên nhân khách quan thì không phải hoàn trả kinh phí. Bộ cũng đang xây dựng nền tảng quản lý nhiệm vụ KH&CN trên môi trường số để đảm bảo tính minh bạch, giúp nhà khoa học yên tâm hơn trong quá trình thực hiện.

Xuyên suốt buổi họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đã đưa ra những chỉ đạo sâu sát, thể hiện quyết tâm hành động của lãnh đạo Bộ. Về công nghiệp bán dẫn, Thứ trưởng đánh giá, sự kiện khởi công nhà máy sản xuất chip bán dẫn của Viettel và kế hoạch vận hành nhà máy đóng gói của FPT là những bước tiến chiến lược. Ông yêu cầu các đơn vị phải đồng hành sát sao cùng doanh nghiệp để biến Việt Nam thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, từ khâu thiết kế đến đóng gói. Về hỗ trợ địa phương và chuyển đổi số, Thứ trưởng chỉ đạo các đơn vị hỗ trợ các vùng sâu, vùng xa trong việc trang bị thiết bị công nghệ. Bộ đã khảo sát và công bố cấu hình máy tính tối thiểu để giúp các địa phương khó khăn có cơ sở mua sắm trang thiết bị phục vụ hành chính công, tránh tình trạng máy quá cũ không chạy được phần mềm hiện đại gây tắc nghẽn dịch vụ công.

Về cơ chế thử nghiệm (Sandbox), Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu triển khai các mô hình thử nghiệm công nghệ mới (Sandbox) ngay trong quý I/2026 tại một số địa phương. Ông khẳng định:"Bộ KH&CN sẽ không chờ đợi các nhà khoa học hay doanh nghiệp đề xuất, mà Bộ sẽ chủ động tìm kiếm và kéo họ ra khỏi vùng an toàn". Điển hình là việc Bộ đang chủ động phối hợp với tỉnh Điện Biên và các doanh nghiệp để thí điểm các mô hình công nghệ mới, dù hiện nay việc này đã được phân cấp về địa phương. Thứ trưởng chia sẻ thẳng thắn thêm, cho đến nay chưa có một nhà khoa học nào tự ứng cử làm Tổng Công trình sư một dự án nghiên cứu lớn dù cơ chế chính sách đã có (như việc thu hút tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng), nên kết quả vẫn chưa như mong đợi do nhà khoa học còn e ngại. Ông mong muốn các nhà khoa học cần cập nhật quy định mới thường xuyên hơn và tin tưởng vào sự bảo vệ của pháp luật khi làm việc tâm huyết, đúng quy trình.

Kết thúc buổi họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cũng nhấn mạnh, cùng sự hoàn thiện về thể chế qua các Thông tư 30 và 48, ngành KH&CN Việt Nam kỳ vọng sẽ phá vỡ những "vùng an toàn" trì trệ, tạo ra những đột phá thực chất trong năm 2026, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.