Cần khẳng định được tính chất thật sự cần thiết phải thu hồi, tránh lạm dụng
Sáng 22/10, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Dự thảo luật bố cục gồm 13 chương, giảm 3 chương so với bố cục của Luật Đất đai năm 2024, một số điều quy định về nguyên tắc tại các chương này được ghép vào các chương còn lại. Về số lượng điều, dự thảo Luật có 112 điều (Luật Đất đai năm 2024 là 260 điều).
Liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo bổ sung 1 trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, 2 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Đối với đất thực hiện dự án đầu tư không được sử dụng hoặc chậm sử dụng, dự thảo quy định thu khoản tiền lũy tiến tăng dần theo thời gian vi phạm; quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất.
Để bảo đảm quyền, lợi ích của người có đất thu hồi, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế, dự thảo luật đã quy định người có đất ở bị thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với mục đích thu hồi, đất khác hoặc bồi thường bằng tiền.
"Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ, được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi", Bộ trưởng Bộ Tư pháp nêu rõ.
Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả.
Qua thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính (UBKTTC) Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhận thấy, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là những công việc quan trọng, tác động lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, cộng đồng. Do vậy, cần có quy định rõ ràng tại luật để bảo đảm sự ổn định, rõ ràng và áp dụng thống nhất trên cả nước. Đồng thời, cần rà soát, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, không làm thay đổi nguyên tắc phân quyền đã được quy định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
"Quá trình tổ chức thực hiện, đề nghị Chính phủ chỉ đạo bảo đảm hướng dẫn đầy đủ, kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện và khắc phục những vướng mắc, bất cập khi thực hiện thẩm quyền quản lý theo phân cấp, ủy quyền trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp", Chủ nhiệm UBKTTC nhấn mạnh.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng không chỉ căn cứ trên cơ sở thuộc một trong các trường hợp được liệt kê tại luật mà quan trọng hơn phải đáp ứng điều kiện "đủ" là khẳng định được tính chất thật sự cần thiết phải thu hồi, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, đồng thời không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.
Bảo đảm khả năng tiếp cận đất đai đối với những người chưa có quyền sử dụng đất
Về tài chính đất đai, giá đất, so với quy định hiện hành, dự thảo luật không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất; đồng thời, kế thừa và hoàn thiện quy định về nguyên tắc, căn cứ định giá đất của Nhà nước, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, cách thức định giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất tại Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết số 254/2025/QH15 theo hướng thể chế quan điểm, chỉ đạo về chính sách tài chính đất đai, giá đất tại Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Nhà nước quyết định giá đất bảo đảm các nguyên tắc trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; đồng thời có sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.
Về nội dung này, UBKTTC tiếp tục đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo việc xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường của mỗi địa phương bảo đảm giá đất trong bảng giá đất có tăng, có giảm, bảo đảm khả năng tiếp cận đất đai đối với những người chưa có quyền sử dụng đất, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo sự đồng thuận trong xã hội, bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi của các địa phương, vùng miền.
Về việc sử dụng đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội thông qua nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất, Chính phủ đề xuất 2 phương án:
Phương án 1: Luật hóa Nghị quyết số 171/2024/QH15 về thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất.
Phương án 2: Tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 171/2024/QH15 về thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất.
