Thế rồi ngày nọ, lòng tham nổi lên, chị "phù phép" sổ sách, bỏ túi 3 triệu đồng. Vụ việc chẳng bị ai phát hiện, chị lấy thêm khi thì 5 triệu, lúc 10 triệu, gom lại mua xe tay ga đắt tiền, sắm sửa quần áo, trang sức. Tới hồi vỡ lở, và mặc dù gia đình chị đã nộp lại số tiền mà chị chiếm đoạt để khắc phục hậu quả, đồng thời giám đốc công ty cũng có đơn bãi nại cho chị, nhưng luật pháp là luật pháp, chị bị kết án 5 năm tù giam do "đã hoàn thành hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản".
Sau 3 năm rưỡi thụ hình trong trại cải tạo, chị được đặc xá. Chị nói: "Từ ngày về, tôi luôn mang tâm trạng mặc cảm, ít khi ra đường vì những ánh mắt của bà con chòm xóm khiến tôi cứ nghĩ họ đang xầm xì về tôi". Chị cũng đã thử đi xin việc làm ở một số công ty mãi trên Khu công nghiệp Bình Dương, Khu Công nghiệp Biên Hòa nhưng nơi đâu cũng chỉ nhận hồ sơ, rồi hẹn. Chị kể tiếp: "Tới hồi đọc báo An ninh thế giới, thấy nói về QHL nên tôi tìm đến đây".
Chị X chỉ là một trong những người mãn hạn tù, liên hệ với QHL để được tư vấn, hướng nghiệp, học nghề và làm nghề kể từ khi QHL chính thức đi vào hoạt động từ ngày 22/9/2010. Luật sư Trần Văn Tạo, nguyên Phó giám đốc Công an TP HCM, nguyên Trưởng ban Văn hóa, Tư tưởng Thành ủy TP HCM, người đã cùng ông Liên Khui Thìn sáng lập QHL, và hiện là Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ, cho biết: "Chỉ trong 3 ngày, từ 22 đến 24/9, đã có gần 100 người tiếp xúc với QHL. Có người đến trực tiếp và cũng có người liên hệ qua điện thoại". Mỗi người là mỗi cuộc sống khác nhau, hoàn cảnh phạm tội khác nhau, mức án phạt khác nhau nhưng khi trở lại với đời, họ đều có chung một nỗi niềm, là làm gì để sống?
Ông Y, bị xử 8 năm tù giam vì vi phạm các quy định về an toàn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng, nói: "Đến tận bây giờ, tôi vẫn gặp ác mộng, thậm chí tôi còn rùng mình mỗi lúc nhìn thấy chiếc xe tải - là loại xe ngày trước tôi cầm lái. Ngoài nghề nghiệp tài xế, tôi còn biết nghề thợ máy nên tôi đến nhờ QHL tạo điều kiện, giúp cho tôi có công ăn việc làm".
Ông Liên Khui Thìn, Giám đốc QHL, cho biết: "Điều động viên lớn nhất của anh chị em làm việc cho QHL là ngay buổi sáng đầu tiên khi đi vào hoạt động đã có hàng chục người đến đề nghị cùng góp sức". Có người là chủ cơ sở nước uống tinh khiết, đồng ý nhận ngay một số công nhân làm nhiệm vụ đi giao nước cho khách hàng. Có người là chủ tiệm may, gợi ý sẽ tiếp nhận từng đợt một, mỗi đợt 20 người học nghề và có người muốn tuyển dụng vài chục chị em để đào tạo thành thợ thêu hàng xuất khẩu...
Ông Võ Đắc Lộc, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xây lắp điện An Pha, nói: "Ngoài việc cử 2 nhân viên làm nhiệm vụ tư vấn hướng nghiệp cho người mãn hạn tù, tôi cũng trực tiếp đến đây để tuyển dụng nhân lực cho công ty". Tôi hỏi: "Anh có e ngại gì về quá khứ của họ?". Ông Lộc cười: "Không, họ cũng là người như tôi và anh. Tôi tin rằng nếu mình tạo điều kiện cho họ thể hiện khả năng cống hiến, thì cái tính "thiện" của họ sẽ thắng".
Để xem quy trình hoạt động của QHL được thực hiện như thế nào, tôi theo ông Y, người tài xế đã từng bị 8 năm tù giam vào khu vực làm thủ tục. Ngôi nhà số 27 đường Kỳ Đồng với diện tích khoảng 200m2, nguyên trước đây là xưởng thiết kế của Công ty cổ phần Thanh Niên, nhưng Công ty Thanh Niên đã cho QHL mượn, để làm nơi hoạt động ban đầu.
Giải thích về chuyện này, ông Nguyễn Văn Liêm, Tổng giám đốc Công ty Thanh Niên, cho biết: "Nhận thấy mục đích của QHL là tạo điều kiện giúp đỡ cho những người từng có thời lầm lỡ, nhanh chóng tái hòa nhập cộng đồng, nên tôi đã chuyển ngôi nhà 27 Kỳ Đồng cho QHL làm trụ sở mà không lấy bất kỳ một đồng bạc nào", mặc dù ngôi nhà này nếu đưa vào kinh doanh, mỗi tháng ít nhất cũng kiếm được vài chục triệu đồng.
Ông Đàm Mạnh Thắng, Trợ lý giám đốc Quỹ, nói: "Hiện tại, QHL có 12 người làm việc tự nguyện, không hưởng lương của Quỹ - kể cả Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ là Luật sư Trần Văn Tạo, và Giám đốc Quỹ là ông Liên Khui Thìn". Vẫn theo ông Thắng, 12 thành viên ấy chia thành nhiều bộ phận, như bộ phận đón tiếp, lập hồ sơ, hướng dẫn người mãn hạn tù đến những nơi cần đến.
Bên cạnh đó, còn có 6 luật sư của Văn phòng Luật ABC, Văn phòng Luật Quang Trung..., và 12 công ty, trường dạy nghề, chẳng hạn như Công ty Xây lắp điện An Pha, Công ty Nước tinh khiết Phú Sĩ, Trường trung cấp Kỹ thuật công nghệ Hùng Vương, Trung tâm Dạy nghề quận Bình Thạnh..., có mặt thường trực để giải đáp và hỗ trợ những vấn đề pháp lý, tuyển dụng nhân lực, đào tạo nghề nghiệp.
Tôi hỏi ông Đàm Mạnh Thắng: "Làm việc cho QHL toàn thời gian, không có lương như thế này thì cuộc sống của anh ra sao?". Ông Thắng nói: "Vợ tôi làm nghề may, con cái cũng đã lớn, có việc làm nên trước mắt gia đình có thể sắp xếp được. Sau này, khi QHL đi vào ổn định, và đội ngũ kế thừa đủ khả năng đảm đương công việc thì lúc đó tôi sẽ giảm bớt thời gian làm việc cho Quỹ, để lo việc cá nhân". Bên cạnh đó, QHL còn nhận được không ít lời đề nghị cộng tác của nhiều doanh nhân, trí thức, các cựu viên chức Nhà nước...
Đặc biệt, ông Ngô Văn Tân, nguyên Chủ tịch UBND quận 3, đã tự nguyện tham gia QHL, rồi được Hội đồng quản lý Quỹ đề cử cương vị Ủy viên thường trực Hội đồng. Ông Tân cho biết, sau khi thảo luận với luật sư Trần Văn Tạo, ông đang tiến hành các thủ tục để thành lập Chi bộ Đảng trong QHL.
Mỗi người mãn hạn tù đến với QHL đều được phát miễn phí một bộ hồ sơ thông tin cá nhân, và hồ sơ này được giữ kín. Chả thế mà khi cung cấp tư liệu cho tôi viết bài, ông Liên Khui Thìn đã dặn đi dặn lại: "Họ, tên, địa chỉ của những người mãn hạn tù đến liên hệ với QHL, đề nghị anh đừng nêu ra nhằm tránh cho họ những mặc cảm không đáng có". Sau khi hoàn tất hồ sơ, nhân viên QHL căn cứ vào mục đích, yêu cầu của họ, mà hướng dẫn họ sang phòng bên, nơi đặt bộ phận luật sư, trường dạy nghề, công ty tuyển dụng.
Luật sư Đinh Ngọc Tài cho biết: "Khách hàng đầu tiên của tôi là một người trước kia có hộ khẩu ở thành phố. Sau khi đi tù và lúc trở về thì gia đình họ đã chuyển sang tỉnh khác. Họ muốn được ở lại thành phố nên họ nhờ tôi tư vấn thủ tục thế nào". Sau hơn nửa giờ trò chuyện, ông "khách hàng" đặc biệt ấy bước ra, nét mặt hồ hởi. Tôi hỏi ông kết quả ra sao? Ông cười: "Tui còn đứa em ruột đang sống ở đây. Và vì giấy ra trại của tui ghi địa chỉ thành phố nên luật sư biểu tui về gặp em tui, nói nó làm giấy bảo lãnh cho tui được nhập hộ khẩu".
Có thể nói, ngay từ khi mới chỉ là ý tưởng, QHL đã nhận được sự ủng hộ của nhiều ngành, nhiều giới. Nhưng bên cạnh đó, cũng có một vài ý kiến hoài nghi. Tôi hỏi, và ông Thìn trả lời: "Đã từng bị án tử hình, rồi được Chủ tịch nước tha tội chết xuống còn tù chung thân nên tôi hiểu tâm tư, nguyện vọng của người tù hơn ai hết.
Hiện tại, trong vụ án Minh Phụng - Epco, tôi vẫn còn nợ Nhà nước hơn 480 tỉ đồng, và tôi đang tiến hành phối hợp với các cơ quan chức năng tại TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Nha Trang để đòi lại những tài sản của tôi bị người khác chiếm đoạt trái pháp luật để thi hành cho xong phần dân sự. Sau đó, tôi sẽ dành tất cả thời gian cho QHL, như một lời cảm ơn với cuộc đời này..."
