23h ngày 10/9/2024, tôi nhận cuộc gọi từ Trung tá Trần Thu Hòa, Trưởng ban Ban Thời sự - Chính trị. Nội dung rất ngắn: “Lũ quét vừa xóa sổ thôn Làng Nủ ở Lào Cai, em và Hoàng Phong lên đó”. 5h sáng hôm sau, tôi lên xe cùng phóng viên Hoàng Phong, bắt đầu hành trình hàng trăm km lên miền núi phía Bắc. Đó là lần đầu tiên trong đời làm báo, tôi đến một vùng thiên tai. Hơn 10 năm là biên tập viên mảng thời sự quốc tế mà công việc chủ yếu là ngồi phân tích thế giới từ xa, tôi chưa được trải nghiệm để có kinh nghiệm tiếp cận hiện trường một trận lũ quét.
Từ TP Lào Cai, chúng tôi nhập vào đoàn xe do Đại tá Hoàng Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Công an tỉnh, trực tiếp chỉ huy, tiến về Bảo Yên. Con đường nhiều đoạn sạt lở nặng, xe phải dừng nhiều lần chờ dọn đường. Đến Phúc Khánh, xe không thể vào thêm. Chúng tôi xuống đi bộ, mất gần 30 phút vượt những đoạn lầy bùn ngập đến mắt cá chân. Nơi 37 hộ dân với 158 nhân khẩu từng sinh sống, giờ là một bãi đất đá trải rộng, phẳng lì. Núi Voi, ngọn núi mà bao đời người Làng Nủ gọi là chỗ dựa, đã sụp xuống trong buổi sáng 10/9 ấy.
Tôi từng viết về những thảm họa nhân đạo ở nơi xa. Nhưng đứng ở Làng Nủ, tôi mới hiểu rằng có một khoảng cách rất lớn giữa việc viết về nỗi đau và việc đứng trong lòng nỗi đau ấy. Ở đó không có bản tin. Không có phân tích. Chỉ có bùn đất và những gương mặt thất thần của người sống sót đang lặng đi trước nơi từng là nhà mình. Trung tá Bùi Anh Tuấn, khi đó là Phó Trưởng Công an huyện Bảo Yên, người có mặt từ những giờ đầu tiên sau thảm họa, kể lại: "Phúc Khánh chia cắt hoàn toàn, chỗ nào cũng ngập. Rồi tin báo về: có sạt lớn ở Làng Nủ. Cảm thấy không lành". Hàng chục CBCS Công an trắng đêm trong bùn lầy tìm kiếm người mất tích. Đó là những điều đầu tiên dạy tôi hiểu thêm về đất nước mình, từ một thực tế mà trước đó tôi chưa từng trực tiếp chứng kiến.
Hơn nửa năm sau, ngày 5/4/2025, tôi lần đầu bước lên tàu HQ-561 để ra khơi. Con tàu rẽ sóng về phía Nam, mang theo 176 đại biểu trong đoàn công tác số 7 đến với Trường Sa và nhà giàn DK1. Tôi nhận lệnh đi gần như không kịp chuẩn bị. Những băn khoăn rất đời thường bỗng nhỏ lại khi đất liền lùi xa và trước mắt chỉ còn lại mặt biển mênh mông.
Tôi đã viết về Biển Đông nhiều lần, từ góc độ địa chính trị, từ các phán quyết quốc tế, từ những diễn đàn đa phương. Nhưng đứng trên đảo Trường Sa, nhìn lá cờ đỏ sao vàng phần phật trong gió biển, tôi mới nhận ra mình chưa từng thực sự viết về Trường Sa, mà mới chỉ viết về Trường Sa từ xa. Những người lính đảo mà chúng tôi gặp không nói nhiều về gian khổ. Họ nói về thói quen: sáng tập thể dục, trưa nghỉ ngơi, chiều tuần tra, tối đọc sách hoặc xem phim. Chính cái bình thường được bền bỉ giữ gìn ấy khiến hai chữ Tổ quốc trở nên thật gần gũi.
Nhưng những miền đất mà nghề báo đưa tôi tới không chỉ là những địa danh trên bản đồ. Bên cạnh Làng Nủ, Trường Sa, còn có một không gian khác mà tôi cũng lần đầu bước vào: những sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, nơi mà trước đây tôi hiếm khi được phân công. Người làm mảng quốc tế thường đứng ở rìa của những hội trường lớn để theo dõi phần đối ngoại, ghi nhận những cái bắt tay ngoại giao, phân tích ý nghĩa quốc tế. Nhưng khi được giao tác nghiệp tại Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Công an Trung ương, hay tại những sự kiện có sự tham dự trực tiếp của các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước, tôi mới nhận ra mình đang bước vào một môi trường tác nghiệp mà ngôn ngữ, nhịp độ và yêu cầu nghề nghiệp không giống những gì mình đã quen.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, diễn ra từ ngày 19-23/1/2026, tôi đứng trong hội trường Trung tâm Hội nghị Quốc gia với tư cách phóng viên ảnh, một vai trò mà trước đây tôi chủ yếu thực hiện ở những sự kiện đối ngoại có quy mô nhỏ hơn. Không gian ấy khiến người phóng viên không thể tác nghiệp theo thói quen thông thường. Mỗi khoảnh khắc bấm máy đều phải được cân nhắc, bởi không có lần thứ hai.
Điều khó nhất không phải là chụp nhiều, mà là biết khoảnh khắc nào cần bấm máy. Một giây Tổng Bí thư bước qua hàng ghế đại biểu, đó có thể là chi tiết của lịch sử, nếu người cầm máy không chậm dù chỉ một nhịp. Rồi đến ngày 15/3/2026, ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, tôi lần đầu tác nghiệp tại một điểm bỏ phiếu có sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước. Đó là một không gian khác hẳn: đông người, mở, các ranh giới tác nghiệp luôn hiện ra rõ ràng, nhưng lại đòi hỏi sự tập trung cao hơn nhiều sự kiện tôi từng dự.
Ở đó, người phóng viên vừa phải giữ vị trí để có hình ảnh tốt, vừa phải lùi đúng lúc để không làm xáo trộn không khí trang nghiêm, gần gũi của một ngày hội chính trị. Chỉ một bước tiến quá đà cũng có thể làm hỏng góc máy của đồng nghiệp, ảnh hưởng đến tuyến di chuyển hoặc phá vỡ trật tự vốn đã được chuẩn bị rất kỹ lưỡng.
Trước Làng Nủ, tôi quen nhìn thảm họa qua con số thiệt hại. Trước Trường Sa, tôi quen nói về chủ quyền bằng phán quyết và hồ sơ. Trước những hội trường lớn, tôi thường đứng từ xa để đọc quyết sách như thời sự. Những cách hiểu ấy không sai. Nhưng khi đã bước vào tận nơi, tôi nhận ra mình từng thiếu thứ không có màn hình nào truyền được: cảm giác của người chứng kiến. Đất nước này rộng hơn tôi nghĩ, không phải về diện tích, mà về chiều sâu. Trường Sa xa hơn nhiều nơi trên thế giới mà tôi từng viết về, nhưng lại khiến những khái niệm như chủ quyền, Tổ quốc, biên cương trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Làng Nủ không nằm trong bất kỳ phân tích địa chính trị nào, nhưng lại dạy tôi nhiều điều hơn không ít cuộc khủng hoảng quốc tế mà tôi từng theo dõi.
Nghề báo nhiều khi đưa người ta đến những nơi họ không chọn trước. Nhưng chính ở đó, người viết mới hiểu thêm mình còn thiếu gì.
