Báo chí CAND trong kỷ nguyên số: Giữ ngọn lửa nghề giữa làn sóng AI

“Số – Digital” đang trở thành một từ khóa phổ biến, len lỏi tới từng ngóc ngách của cuộc sống, từ ngân hàng số tới dịch vụ số và cả báo chí số. Trong kỷ nguyên công nghệ bùng nổ, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể viết, biên tập, thậm chí sáng tạo nội dung chỉ trong vài giây, nỗi trăn trở của toà soạn không chỉ dừng lại ở nội dung, mà còn ở nền tảng và cách tiếp cận công chúng để cạnh tranh với mạng xã hội.

Với những người làm báo trong lực lượng CAND, chuyển đổi số không chỉ là hành trình làm chủ công nghệ, mà còn là quá trình giữ niềm đam mê, cháy ngọn lửa nghề giữa làn sóng AI.

Từ sự len lỏi của chuyển đổi số

Những năm 2000, hình ảnh người dân đọc báo giấy bên ly cà phê sáng là điều quá đỗi quen thuộc trên khắp phố phường Việt Nam. Nhưng chỉ sau hơn hai thập kỷ, cách công chúng tiếp nhận thông tin đã khác. Việt Nam và thế giới đang nói nhiều về chuyển đổi số, về trí tuệ nhân tạo (AI), về những nền tảng nơi người đọc vừa là người sản xuất, vừa là người lan tỏa tin tức. Báo chí, vốn từng giữ vị thế trung tâm trong dòng chảy thông tin, nay phải cạnh tranh không chỉ với mạng xã hội, mà còn với chính làn sóng công nghệ được nâng cấp từng ngày.

Theo Báo cáo Digital News Report 2024 do Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters (Reuters Institute for the Study of Journalism – RISJ) công bố, hơn 51% người được khảo sát trên toàn cầu cho biết họ sử dụng mạng xã hội mỗi ngày để cập nhật tin tức. Trong đó, 85% người dùng tin tức dưới 35 tuổi hiện tiếp cận thông tin chủ yếu qua TikTok, YouTube và Threads.

Cũng theo RISJ, nhóm công chúng 18-24 tuổi thường có xu hướng xem video ngắn và “lướt” mạng xã hội, quan tâm đến tin tức ít hơn các nhóm tuổi lớn hơn. Tại Việt Nam, theo báo cáo DataReportal về việc sử dụng và tiếp nhận công nghệ, tính đến đầu năm 2024, có khoảng 78,44 triệu người Việt đang sử dụng Internet, với 72,70 triệu người sử dụng mạng xã hội. Thực tế này phần nào cho thấy, báo chí hiện đại có lẽ đã không còn chỉ dừng ở việc viết trúng, phân tích đúng, trình bày đẹp, mà còn phải xuất hiện đúng nơi công chúng hiện diện.

Báo cáo năm 2024 của RISJ cũng đánh giá nền báo chí thế giới vẫn đang ở “giai đoạn đầu” trong việc ứng dụng AI. Theo đó, các tòa soạn hiện chủ yếu sử dụng AI cho những công việc hỗ trợ như tóm tắt, chuyển ngữ, ghi âm hay gợi ý tiêu đề, trong khi công chúng vẫn tỏ ra thận trọng với các nội dung được sản xuất hoàn toàn bởi AI. Song 78% lãnh đạo tòa soạn, biên tập viên và CEO được khảo sát tin rằng đầu tư vào công nghệ AI sẽ là yếu tố then chốt cho sự tồn vong của báo chí trong tương lai.

Nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân nân cũng từng nhận định: “Chuyển đổi số rõ ràng là con đường mà báo chí cần phải bước đi, thậm chí là đi nhanh và quyết liệt, nếu không muốn bị tụt hậu, mất đi độc giả, khán thính giả và hậu quả đương nhiên là sự sống còn của chính cơ quan báo chí”.

Đến sự thích nghi của mỗi phóng viên

Là một phóng viên theo dõi mảng quốc tế và đối ngoại, tôi có cơ hội được chứng kiến rõ hơn bao giờ hết sự thay đổi của nghề báo trong kỷ nguyên số. Tại nhiều sự kiện lớn như Diễn đàn Tương lai ASEAN, Hội nghị P4G, Tuần lễ Cấp cao APEC, hay Thượng đỉnh Mỹ - Triều tại Hà Nội, trí tuệ nhân tạo đã trở thành “cánh tay phải” đắc lực của phóng viên.

Nhờ công nghệ, các bài phát biểu được hỗ trợ dịch nhanh hơn dù từ ngôn ngữ gốc nào, các tài liệu hội nghị cũng được tóm lược theo trình tự, thậm chí AI có thể giúp phóng viên kiểm tra lỗi ngữ pháp hay chính tả. Điều này giúp phóng viên tiết kiệm được thời gian biên tập, đảm bảo tốc độ thông tin và có nhiều thời gian khai thác các nội dung khác biệt, độc quyền hay thực hiện phỏng vấn bên lề, thay vì dành hàng chục phút “bóc băng” và “dịch thô” như trước kia.

Không chỉ trong đưa tin quốc tế, việc sử dụng mạng xã hội – đặc biệt là Fanpage Báo CAND – cũng giúp chúng tôi đến gần công chúng hơn bao giờ hết. Qua từng bài đăng, từng video, toà soạn có thể đón nhận phản hồi trực tiếp của độc giả, đánh giá nội dung mà độc giả quan tâm, cũng như lan toả hình ảnh về lực lượng CAND một cách chân thực, gần gũi.

Những dòng bình luận, dù khen hay chê, đều là tấm gương phản chiếu năng lực và nỗ lực của mỗi phóng viên nói riêng và của toà soạn nói chung. Có những bài viết khi đăng tải lên Fanpage, chúng tôi nhận được hàng nghìn lượt thích, bình luận và chia sẻ. Nhiều nội dung Báo CAND đăng tải hay bình luận, phản hồi độc giả cũng được các kênh thông tin nổi bật trên Facebook chia sẻ lại, tạo sức lan toả mạnh mẽ trên không gian mạng.

Thế nhưng, việc tác nghiệp cùng AI đồng thời giúp tôi nhận ra giá trị rất sâu sắc: Công nghệ có thể thay đổi công cụ, nhưng không thể thay thế trái tim và ngòi bút của người làm báo. AI có thể giúp các toà soạn, các phóng viên tổng hợp tư liệu, hỗ trợ biên tập tin bài, nhưng sẽ không thể thay thế ngòi bút tác nghiệp thực tế nơi hiện trường, ghi lại những hình ảnh, kể lại những câu chuyện, phác hoạ những tấm gương đang từng ngày từng giờ cống hiến cho Tổ quốc.

Còn nhớ trong đợt mưa lũ vừa qua tại khu vực Thái Nguyên, Cao Bằng, một trong những hình ảnh được nhìn thấy nhiều nhất trên các phương tiện truyền thông chính là màu áo cam in hình CAND của lực lượng cứu hộ đang nỗ lực giải cứu bà con. Những hình ảnh về màu áo ấy có thể được lan toả rất nhanh chóng trên mạng xã hội, nhưng chỉ có phóng viên, với sự lăn xả và ngòi bút của mình, mới có thể khai thác câu chuyện về sự vất vả, nỗ lực lặng thầm phía sau, để người dân hiểu và chia sẻ nhiều hơn với lực lượng CAND. Đó là điều mà AI sẽ không thể làm được, và đó là điều mà chỉ báo chí chính thống mới có thể lan toả chính xác, sâu sắc và mạnh mẽ nhất.

Và sứ mệnh “báo chí số” của báo chí CAND

Giữa bối cảnh báo chí thế giới đang chịu áp lực từ tốc độ và công nghệ, những giá trị cốt lõi như bản lĩnh chính trị, tính định hướng và sự nhân văn trong thông tin lại càng trở nên quý giá. Với Báo Công an nhân dân, hành trình 79 năm qua không chỉ là hành trình của lịch sử, mà là hành trình gìn giữ sứ mệnh “nhân văn – tin cậy – kịp thời”.

Là một tờ báo trong hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam, gần 8 thập kỷ qua, Báo CAND luôn bám sát nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc, phục vụ tốt sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Các phóng viên, biên tập viên của báo chí CAND được xem như những chiến sĩ trên mặt trận văn hoá tư tưởng, lấy ngòi bút làm vũ khí chiến đấu, phản ánh đậm nét những chiến công và cống hiến thầm lặng nhưng vinh quang của lực lượng Công an nhân dân để duy trì an ninh trật tự cho nhân dân.

Nhìn lại con số hơn 72 triệu người Việt sử dụng mạng xã hội, cùng thực tế rằng độc giả trẻ ngày càng tìm kiếm tin tức từ nhiều nguồn khác nhau, mỗi phóng viên của Báo CAND cũng ý thức rằng người làm báo hôm nay không thể đứng ngoài cuộc đua công nghệ. Nhưng cùng với đó, chúng tôi cũng phải đương đầu với những kẻ thù “giấu mặt” – là tin giả, là deepfake, hay báo chí tự động.

Khi AI gợi ý câu chữ, nguy cơ lớn nhất với nhà báo chính là đánh mất cá tính báo chí và khiến công nghệ điều hướng chính mình. Vậy làm thế nào để có thể làm chủ làn sóng AI? Ngọn lửa nghề, với chúng tôi, chính là câu trả lời sáng tỏ nhất. Ngọn lửa ấy cũng giúp phóng viên mở lòng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ số không phải để đi theo trào lưu, mà để kể câu chuyện thật về hình ảnh người chiến sĩ CAND một cách phù hợp hơn. Và có lẽ, chính cảm xúc, lòng trung thực và sự tử tế vẫn là thứ giữ ngòi bút cách mạng luôn luôn tồn tại, dù công nghệ có đi xa đến đâu.

Báo CAND đã đi một chặng đường thật dài, và con đường ấy chắc chắn sẽ không bao giờ dừng lại. Sáng mai, những trang báo thơm mùi mực mới vẫn sẽ theo giao liên đến từng ngôi nhà nhỏ, mang sự nhân văn – tin cậy – kịp thời đến với mỗi cán bộ, chiến sĩ, mỗi gia đình. Và phía sau trang tin sẽ luôn là ngọn lửa cháy bền bỉ suốt 79 năm qua, được truyền đi mạnh mẽ tới biết bao thế hệ phóng viên.