Ngày 16/3, Nhật hoàng Akihito đã có bài phát biểu hiếm hoi trước thần dân cả nước lần đầu tiên được phát truyền hình ngay vào thời điểm khủng hoảng. Trong bài phát biểu của mình, Nhật hoàng Akihito đã chia sẻ với thần dân mình về những mất mát nhân mạng, về nỗi khổ sở của hơn 450.000 người mất nhà cửa và thiếu thốn đủ thứ trong các trại sơ tán, và về nguy cơ khủng hoảng phóng xạ hạt nhân từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Hoàng đế Nhật đã đưa ra lời an ủi thần dân mình, kêu gọi mọi người đoàn kết vượt qua thảm họa.
Trước đó, Thủ tướng Nhật Naoto Kan đã mặc bộ quần áo bảo hộ lao động để lên truyền hình phát biểu trước toàn thể nhân dân Nhật Bản hôm 13/3 đề cập thẳng vấn đề, nhìn nhận đất nước Nhật Bản sau trận động đất lịch sử hôm 11/3 đang đối mặt với nguy cơ khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Cũng như Nhật hoàng Akihito, Thủ tướng Naoto Kan đã khơi lại tinh thần kiên cường từng giúp người Nhật vượt qua nhiều thử thách gian nan trong quá khứ để đạt được những bước tiến dài, trở thành đất nước giàu mạnh, phát triển nhất nhì thế giới.
Người dân Nhật Bản có thể lắng nghe lời an ủi của Hoàng đế, có thể chia sẻ những suy nghĩ của Thủ tướng Kan; họ tỏ ra kiên cường, đoàn kết và kỷ luật cao trong tình huống khủng hoảng (như đã thể hiện trong mấy ngày qua); nhưng việc đưa ra những phát biểu mang tính hình thức ấy là một chuyện, sát cánh để hỗ trợ nhân dân giải quyết những khó khăn thực tế tại nơi xảy ra thảm họa thiên tai là chuyện khác.
Đến nay, nỗi lo sợ về nguy cơ xảy ra khủng hoảng hạt nhân ngoài tầm kiểm soát đang gia tăng trong giới chuyên gia, đồng thời người dân Nhật cũng đang ngày càng bức xúc trước phản ứng bị xem là “thiếu linh hoạt” của Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO) và tình trạng mù mịt thông tin về những gì đang thật sự xảy ra.
Quả thực, Chính phủ Nhật đang cùng một lúc phải đối mặt với hàng loạt khó khăn như: động đất, sóng thần xóa sổ nhiều thị trấn, làng mạc; cuộc khủng hoảng phóng xạ đang ngày càng nghiêm trọng ở nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi đặt đất nước trong tình trạng báo động cao; và tình trạng thiếu lương thực, nước uống, điện năng và xăng dầu khiến cho vùng đông bắc nước này rơi vào tình trạng thảm hại.
Không như những nơi khác trên thế giới, người dân Nhật Bản có yêu cầu rất cao về cung cách hành xử của chính phủ trong thảm họa thiên tai. Họ đòi hỏi chính phủ phải ra tay giúp đỡ họ giải quyết ngay những hậu quả do thiên tai gây ra. Cũng dễ hiểu thôi, trong suy nghĩ của họ, một đất nước phát triển cao độ, giàu có nhất nhì thế giới thì không thể chấp nhận tình trạng thiếu hụt xăng dầu - nguồn năng lượng huyết mạch của một nền kinh tế phát triển hiện đại; họ cũng không thể chấp nhận việc các thị trấn, thành phố vùng đông bắc bị cắt điện suốt hơn 5 ngày qua.
Một vấn đề lớn mà cả thế giới cùng quan tâm là việc quá thiếu thông tin về những gì thật sự xảy ra bên trong nhà máy điện Fukushima Daiichi. Trong mấy ngày qua, báo chí Nhật và quốc tế đã tỏ ra sốt ruột và nổi giận trước việc TEPCO chỉ đưa ra những thông báo quá ngắn gọn, không cung cấp thông tin rõ ràng về các vụ nổ xảy ra tại 4 lò phản ứng bên trong nhà máy Fukushima Daiichi. Ngay cả Thủ tướng Kan và bộ sậu cố vấn của ông cũng chỉ biết được vụ nổ đầu tiên ở lò phản ứng số 1 qua truyền hình, hoàn toàn không có báo cáo nào từ TEPCO.
Trên báo chí, các chuyên gia phương Tây liên tục đặt câu hỏi "khủng hoảng phóng xạ tại nhà máy Fukushima có trong tầm kiểm soát hay không?” nhưng không thể đưa ra được đánh giá đúng mức, cũng vì thiếu thông tin. Vì không nhận được thông tin đầy đủ nên người dân Nhật không dám ra đường, còn người nước ngoài ở Nhật thì đang "tháo chạy" khỏi nước Nhật, đồng thời chính phủ nhiều nước khuyến cáo dân mình "không nên đến Nhật trong thời điểm này" vì lo sợ bị nhiễm xạ...
Ngày 15/3, Thủ tướng Nhật Naoto Kan đã hết kiên nhẫn với ban lãnh đạo TEPCO và đích thân ông phải đến tận công ty để chỉ đạo xử lý tình hình. Sau đó, ông Kan đã cho thành lập ngay một đội công tác hỗn hợp gồm các thành viên nội các chính phủ và ban lãnh đạo TEPCO để giải quyết nguy cơ khủng hoảng hạt nhân tại nhà máy Fukushima Daiichi
