Chết không nhắm mắt
Sáng ngày 5/5, một thanh niên áo quần lem luốc, mặt mày đen nhẻm tất tả chạy từ núi Kẽm xuống xóm dân cư ở thôn Bồng Miêu (xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh). Anh thanh niên hớt hải kể việc 3 người khác trong nhóm đi tìm vàng tại khu vực hầm cũ có từ thời Pháp thuộc tại mỏ vàng Bồng Miêu bỗng dưng mất tích, gọi điện thoại thì có đổ chuông, nhưng chẳng ai bắt máy. Lo sợ tai họa ập đến với những thợ tìm vàng này, anh thanh niên nhờ người lên núi Kẽm để tìm kiếm.
Nhận được tin, tổ công tác Công an huyện Phú Ninh đóng tại Tam Lãnh phối hợp với Công an xã nhanh chóng đến hiện trường, đồng thời huy động một số người dân cùng hỗ trợ công tác tìm kiếm. Trước miệng một đường hầm cũ có tên là Ngách Chụm, lực lượng Công an phát hiện một số vật dụng sinh hoạt do những thợ tìm vàng để lại. Như vậy khả năng các nạn nhân đang bị kẹt bên dưới là rất lớn. Nhưng tiếng gọi hú họa của những người tham gia tìm kiếm lọt tỏm dưới hầm sâu. Trước tình hình đó, lực lượng chức năng đã huy động phương tiện, thiết bị của Công ty vàng Bồng Miêu để khử khí độc tích tụ và lần dò kiểm tra đường hầm.
Ở độ sâu chừng 400m kể từ miệng hang, một cảnh tượng đau lòng bày ra trước mắt những người đi tìm kiếm: Cả 3 thi thể đều tím đen, cứng lạnh, những đôi mắt vẫn mở trên khuôn mặt in hằn nỗi hoảng sợ, bất lực trong phút giây cuối cùng. Các nạn nhân nhanh chóng được đưa ra khỏi miệng hầm và đưa về sân vận động thôn Bồng Miêu.
Theo kết quả khám nghiệm tử thi, nguyên nhân khiến 3 thợ tìm vàng tử vong là do chết ngạt. Các nạn nhân gồm Trần Viết Hoạt (47 tuổi, trú thôn An Bình, xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh), Hồ Văn Điều (19 tuổi, trú xã Trà Bui) và Hồ Văn Thương (18 tuổi, trú xã Trà Đốc, huyện Bắc Trà My). Thành viên duy nhất trong nhóm thoát nạn là người đảm trách việc nấu ăn cho cả nhóm tên là Hồ Văn Lợi (21 tuổi, xã Trà Đốc). Anh cũng chính là người thanh niên chạy xuống từ núi Kẽm…
Anh Lợi bàng hoàng kể lại: Do có quen biết từ trước nên khi được ông Hoạt thuê đi "tăm", tức thăm dò, tìm quặng vàng tại các hầm cũ trên núi Kẽm, Lợi cùng Điều và Thương liền xuống Phú Ninh. Ngày 3/5, sau khi dựng một lều nhỏ đơn sơ để làm nơi trú ngụ và cất giữ lương thực, cả 2 thanh niên trẻ tuổi người Ca Dong mang theo dụng cụ theo ông Hoạt bắt đầu đi tìm vàng, còn Lợi ở lại lán trại nấu ăn.
Qua hôm sau, không thấy 3 người quay lại trại. Tuy nhiên, Lợi lại nghĩ họ xuống trung tâm xã để kiếm thêm máy móc và vật tư chứ không biết những người kia đã chết ngạt trong hầm. Đến sáng ngày 5/5, Lợi điện thoại cho ông Hoạt nhiều lần, chỉ nghe chuông đổ nhưng không có ai bắt máy, Lợi mới sinh nghi nên xuống làng báo với người dân và công an địa phương…
"Mới xong mùa rẫy, tụi em rủ nhau đi làm thuê để kiếm thêm ít tiền, không ngờ hai đứa nó (Thương và Điều-P.V) lại chết thảm quá" - Hồ Văn Lợi không ngăn được nước mắt khi chứng kiến thi thể của những thanh niên cùng quê được khiêng lên xe để đưa về Bắc Trà My an táng.
Đối với vợ con anh Trần Viết Hoạt, họ quá bất ngờ khi tai họa bi thương bỗng dưng ập xuống. Chị Bùi Thị Thu Tịnh nghẹn ngào: "Số chồng tôi khổ quá, sao phải trốn đi làm vàng để rồi chết thảm…". Chị Tịnh cho biết, gia đình trước đây có trang trại chăn nuôi heo, gà. Nhưng do dịch bệnh heo, gà chết hàng loạt, gia đình lâm vào cảnh nợ nần. Tối ngày 2/5, anh Hoạt có bàn với gia đình là hôm sau sẽ đi vào núi tìm nơi khai thác vàng để kiếm cơ hội gỡ gạc.
Sau khi nghe anh Hoạt nói vậy, chị Tịnh và hai con ngăn cản vì tại địa phương, từng có nhiều người phải bỏ mạng khi khai thác vàng trái phép. Nhưng rạng sáng ngày 3/5, anh Hoạt đã lén gia đình và dẫn theo 3 thanh niên Bắc Trà My lên núi Kẽm và gặp nạn. Có lẽ trong phút chốc đối mặt với cái chết, nạn nhân Trần Viết Hoạt đã day dứt không yên vì đã khiến vợ con đau khổ, khiến 2 thanh niên trẻ tuổi phải cùng chịu oan khuất vì "giấc mơ vàng" của mình.
Thấy trước "quan tài", vẫn chưa biết sợ
Ông Bùi Quang Minh, Chủ tịch UBND xã Tam Lãnh cho biết: "Khu vực núi Kẽm đã được giao cho Công ty vàng Bồng Miêu quản lý và khai thác. Các hầm vàng này đã có từ thời Pháp, bây giờ bản đồ các ngõ ngách vào các đường hầm không còn, có hầm với chiều sâu vào núi hơn 1km và hơn thế nữa. Khi người dân vào khai thác trái phép, nếu không thuộc các ngõ ngách rất dễ bị ngạt khí dẫn đến chết. Không riêng gì vụ tai nạn được phát hiện ngày 5/5 vừa qua, cách đây khoảng 10 năm tại hầm Ngách Chụm cũng đã xảy ra 4 cái chết cũng bị do ngạt khí".
Cách đó chưa lâu, ngày 8/4/2013, một vụ tai nạn lao động do đào đãi vàng trái phép tại khu vực khe 39, xã Phước Hòa, huyện Phước Sơn, Quảng Nam cũng cướp đi mạng sống của 3 người. Nhưng ngay sau khi tai nạn xảy ra, chủ bưởng đã tìm cách bưng bít sự việc và tổ chức đưa các nạn nhân về quê (Thái Nguyên) an táng. Nguyên nhân gây tai nạn cũng do các phu vàng bị ngạt thở khi khai thác quặng ở hầm sâu hơn 100m.
Ngày 25/4, tại thôn Điền (xã Tư, huyện Đông Giang, Quảng Nam), một vụ sạt lở đất trong lúc khai thác vàng đã làm sập hầm khiến phu vàng Phạm Văn Thế (19 tuổi, trú xã Kim Tân, Kim Sơn, Ninh Bình) thiệt mạng. Chủ bưởng vàng là Vũ Văn Quynh (35 tuổi, đồng hương với nạn nhân) bị khởi tố, bắt giam về hành vi tổ chức khai thác vàng trái phép gây hậu quả chết người.
Hơn chục năm qua, con số thợ vàng, phu vàng gặp nạn phải bỏ mạng tại các bãi vàng ở Quảng Nam lên đến cả trăm. Một số phu vàng bị chôn vùi dưới hầm sâu, không thể lấy xác. Nhiều con đường dẫn vào các bãi vàng ở Quảng Nam vẫn còn đó những ngôi mộ của các phu vàng vô danh, lạnh lẽo. Và những vụ tai nạn hầm lò, sạt lở khi khai thác vàng vẫn tiếp diễn. Nhưng điều đó không làm cho những người vì miếng cơm manh áo, vì cuộc mưu sinh và cả vì giấc mơ làm giàu chóng vánh rút ra được bài học.
Ông Dương Chí Công - Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Quảng Nam thừa nhận: "Tình trạng khai thác vàng trái phép trên địa bàn tỉnh trước và sau tết đến nay vẫn chưa có dấu hiệu thuyên giảm, mặc dù lãnh đạo tỉnh, ngành đã chỉ đạo quyết liệt các địa phương tăng cường nguồn lực lớn để giữ tài nguyên khoáng sản, nhưng không hiểu vì lý do gì vàng tặc vẫn ẩn nấp được trên núi rừng".
UBND tỉnh Quảng Nam cũng nhiều lần cảnh báo và ra tuyên bố sẽ xử lý nghiêm khắc cán bộ móc ngoặc, "bảo kê" các bãi vàng. Tuy nhiên đến nay, chưa thấy có cán bộ nào bị xử lý. Ngoài những khu vực giàu quặng được giao cho các công ty khai thác nhưng chẳng làm lợi cho ngân sách được là bao, hàng loạt bãi vàng khác trên địa bàn Quảng Nam đang bị buông lỏng quản lý. Có dư luận một số bãi vàng bị mua bán theo "luật ngầm" hoặc để mặc cho các "chủ bưởng" xâu xé, tranh phần. Vàng ở Quảng Nam đã giúp cho nhiều kẻ giàu nứt vách, nhưng phận phu vàng làm thuê thì thường bạc như vôi!
