Chỉ còn vài tháng nữa là tròn 10 năm xảy ra cuộc tấn công khủng bố kinh hoàng nhằm vào nước Mỹ do Al-Qaeda thực hiện và cũng đúng chừng ấy năm chính quyền Mỹ phát động cuộc chiến chống khủng bố trên quy mô toàn cầu. Điển hình cho chiến lược chống khủng bố giai đoạn vừa qua là Mỹ và các đồng minh phát động hai cuộc chiến tranh xâm lược nhằm vào Afghanistan và Iraq dưới danh nghĩa chống khủng bố. Ngoài ra, chính quyền Mỹ còn tham gia hàng loạt các cuộc chiến tranh không tuyên bố, các cuộc truy lùng các tổ chức khủng bố ở Pakistan, Yemen, Somalia, Sudan, Philippines, Indonesia…
Có thể nói khái quát, chiến lược chống khủng bố của Mỹ trong 10 năm qua là giành quyền chủ động, nhiều khi là đơn phương tấn công trên các mặt trận, cho dù các nước sở tại có đồng ý hay không, nếu một khi Mỹ xét thấy có Al-Qaeda hay các phần tử Hồi giáo cực đoan nhen nhóm hoạt động "có thể gây phương hại tới an ninh của nước Mỹ". Dưới quyền lãnh đạo của Tổng thống Mỹ G.W.Bush và người kế nhiệm Barack Obama, Washington tung cả quân đội lẫn tiềm lực kinh tế hùng hậu cho cuộc chiến chống khủng bố.
Khi Tổng thống Barack Obama mới đây loan báo rút quân Mỹ ra khỏi Afghanistan, ông nói những cuộc chiến tranh Mỹ tham dự hiện nay khiến nước Mỹ tiêu tốn 1.000 tỉ USD. Tuy nhiên, một phúc trình của Viện Watson nghiên cứu về các vấn đề quốc tế thuộc Trường đại học Brown (Mỹ) phỏng đoán mức tiêu tốn này là 3.700 tỉ USD. Cuộc nghiên cứu bao gồm chi phí chiến tranh tại Iraq, Afghanistan cũng như những cuộc hành quân tại Pakistan.
Bà Catherine Lutz, một trong những đồng tác giả của cuộc nghiên cứu nói: "Mức phỏng đoán hợp lý là khoảng 4.000 tỉ USD cho chiến tranh cho đến nay và bao gồm những chi phí trong tương lai mà chúng ta bắt buộc phải chi trả để chăm sóc các cựu chiến binh. Thêm vào đó là 1.000 tỉ USD tiền lãi cho các món nợ mà chúng tôi phỏng đoán là cần thiết đến năm 2020". Bà Lutz nói trong khoản này bao gồm các chi phí như chăm sóc lâu dài cho những cựu chiến binh bị thương.
Đấy là những vấn đề lớn tác động đến cả chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ trong tình hình hiện nay. Việc Mỹ rút quân khỏi Iraq và vừa tuyên bố rút quân ở Afghanistan chưa phải là dấu chấm hết cho cuộc chiến chống khủng bố, dù rằng mới đây họ đã tiêu diệt trùm khủng bố Osama bin Laden. Song có một điều chắc chắn là Mỹ không thể duy trì chiến lược chống khủng bố từ thời G.W.Bush, vì nó không hiệu quả và càng ngày làm cho nước Mỹ bị tách liệt với phần còn lại của thế giới.
Theo lời cố vấn chống khủng bố của Nhà Trắng John Brennan, từ đây Mỹ sẽ từ bỏ các chiến dịch ở nước ngoài. Các cơ quan đặc nhiệm sẽ tập trung thực hiện đòn chính xác vào nhóm khủng bố và hoạt động chống khủng bố trên địa bàn nước Mỹ. Trong một bài diễn văn đọc tại Trường đại học Johns Hopkins, ông Brennan cũng nói là cuộc nổi dậy mùa xuân năm nay tại Trung Đông đã phá hoại ý thức hệ của Al-Qaeda và khả năng của tổ chức này thu hút nhân lực mới. Tuy nhiên, ông Brennan bổ sung rằng, những tổ chức khủng bố và các quốc gia hỗ trợ khủng bố sẽ tìm cách lợi dụng những bất ổn mà sự thay đổi đôi khi có thể mang lại.
Đáng chú ý, Brennan đưa ra 4 nguyên tắc căn bản cho nỗ lực chống khủng bố của Mỹ trong giai đoạn mới: gắn bó với những giá trị căn bản của Mỹ; kiên trì phục hồi sau một cuộc truy lùng lực lượng khủng bố thành công; xây dựng những đối tác chống khủng bố với các quốc gia khác; và sử dụng những công cụ và khả năng thích hợp trong việc tấn công vào lực lượng khủng bố.
Tuy nhiên, Andrei Volodin, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu phương Đông thuộc Học viện Ngoại giao Nga, tin chắc rằng, Mỹ buộc phải thay đổi chiến lược chống khủng bố: "Trước hết ở đây nói về yếu tố kinh tế. Mỹ là con nợ lớn nhất thế giới. Theo tính toán, nợ nội địa sắp lên tới con số 14,5 nghìn tỉ USD. Đã từ lâu, Mỹ sống không phải theo túi tiền. Và nếu tiếp tục chính sách thiếu suy nghĩ thì sẽ làm cho tình hình nợ trở nên trầm trọng hơn. Yếu tố thứ hai là đường lối chiến lược trong lĩnh vực đấu tranh chống khủng bố không mang lại kết quả, bị thất bại ở Afganistan và Iraq, và không thực hiện được nhiệm vụ trong chiến dịch ở Libya".
Đại diện của Nhà Trắng lại một lần nữa nhắc lại rằng, Mỹ không đấu tranh chống đạo Hồi. Mục tiêu chính là Al-Qaeda. Washington sẽ tiến hành các chiến dịch ở Yemen, Somali, Iraq, Pakistan và các quốc gia Bắc Phi trong sự hợp tác chặt chẽ với chính quyền của các quốc gia đó. Thái độ đối với các nước "bị ruồng bỏ" cũng thay đổi. Washington hứa không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran, Syria hoặc CHDCND Triều Tiên. Ông John Brennan tuyên bố, Mỹ sẽ đạt mục đích bằng các biện pháp chính trị đối ngoại thuần túy. Nhưng nhà phân tích Gumer Isayev thuộc Trung tâm Nghiên cứu Cận Đông ở Saint-Peterburg, lại có thái độ bi quan đối với những lời tuyên bố như vậy.
Ông Isayev nói: "Thực tiễn hiện nay là Mỹ tích cực can thiệp vào chính sách nội bộ của nhiều quốc gia ở vùng Trung và Cận Đông. Một thí dụ là tình hình Libya và sự can thiệp gián tiếp ở Syria. Theo tôi, đây là một trò chơi ngoại giao. Những lời tuyên bố đầy hứa hẹn của bà Clinton và ông Obama phần nhiều có mục đích giành sự ủng hộ của công luận nội bộ nước Mỹ".
Ngay sau khi công bố chiến lược mới trong cuộc đấu tranh chống khủng bố, Ngoại trưởng Hillary Clinton cho biết rằng, các nhà ngoại giao Mỹ đã thiết lập tiếp xúc với tổ chức "Anh em Hồi giáo" ở Ai Cập và chủ trương xây dựng "nền dân chủ thực sự" ở nước này với sự hỗ trợ của tổ chức "cấp tiến" trên. Giới chuyên viên nhắc nhở rằng, tổ chức "Anh em Hồi giáo" bị cấm ở nhiều nước, kể cả ở Nga, vì đây là một tổ chức cực đoan.
Thực ra chiến lược chống khủng bố mới của Mỹ chỉ có sự thay đổi nhận thức là Mỹ chú trọng tới việc xây dựng các đối tác chống khủng bố chứ không đơn phương hành động như chính quyền G.W.Bush từng làm. Hay nói cách khác, chính sách siêu cường duy nhất bị lu mờ mà thay vào đó là hợp tác đa phương trong cuộc chiến chống khủng bố
