Nhiêu khê và cải tiến?
Cứ gọi là nhiệt liệt tán thành công cuộc cải cách hành chính không riêng chi ngạch hành chính nội mà cả ngoại nữa! Tỷ như tại LHQ này?
Nhớ hồi năm 2007 trong nhóm báo chí tháp tùng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng dự Phiên thảo luận chung tại Đại hội đồng LHQ khóa 62 (bây giờ sau 6 năm là khóa 68).
Theo hướng dẫn, ông thủ trưởng cơ quan tôi phải làm một công văn gửi cơ quan báo chí LHQ về việc cử phóng viên của mình tham dự đưa tin về mùa LHQ. Việc ấy phải làm trước chuyến đi một tuần. Rồi đương sự lại phải đến cơ quan có trách nhiệm để khai hàng chục đề mục theo mẫu, trong đó có ảnh của đương sự. Mẫu ấy họ chuyển sang LHQ để bên ấy làm thủ tục làm thẻ cho phóng viên vào hoạt động trong Trung tâm Báo chí của LHQ.
Cũng nói cho nhanh rằng không phải đến New York, nơi Trụ sở LHQ tọa lạc là có sẵn ngay thẻ. Phóng viên phải xếp hàng ở bộ phận hành chính của cơ quan báo chí LHQ để thực hiện thủ tục làm thẻ. Do có mẫu gửi từ trước cùng công văn, phóng viên được cơ quan báo chí LHQ đồng ý cấp thẻ thì phát một tờ phiếu để sang bộ phận chụp ảnh. Tưởng nhanh như chụp ảnh hóa ra lâu. Lâu bởi bộ phận kỹ thuật phải làm lắm công đoạn mà chịu chết không biết những thứ gì. Đại để cũng phải hơn nửa tiếng để đợi được lấy tấm thẻ màu xanh bé bằng chiếc chìa khóa từ khách sạn, trên có dòng chữ LHQ dưới là ảnh in (không phải dán đính) cùng chữ ký và thời hạn hoạt động ở LHQ.
Lần đi này hình như có cải tiến? Không phải công văn như 6 năm trước. Mẫu chị Thủy, em Linh ở Vụ Báo chí, Bộ Ngoại giao nhiệt tình khai sẵn chuyển sang trước nên thời gian đợi chụp ảnh lấy thẻ cũng chóng. Mà may thay, mùa LHQ đã rộ được non tháng chứ hành nghề ở LHQ bình quân mỗi mùa hơn 2.000 phóng viên từ khắp hành tinh đổ về lẵng nhẵng xếp hàng thì là phiền phức lắm.
Tôi chưa rõ những quy trình ngặt nghèo này có khoa học, hợp lý và những thân phận bé mọn phải nghiêm cẩn phục tùng? Nhưng quả là thủ tục mần được cái thẻ hành nghề ở xứ người như LHQ cứ thấy ngài ngại, nhiêu khê thế nào?
Chút bếp núc nghề báo
Khéo khen cho bộ phận tổ chức không biết ta hay tây mà ngày 27/9 tại Diễn đàn LHQ diễn ra 2 sự kiện. LHQ thông qua Nghị quyết lịch sử về tiêu hủy vũ khí hóa học của Sirya và Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng đăng đàn tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng LHQ.
Nghe nói lại mọi bữa cũng thưa nhân viên cùng là phóng viên nhưng hôm nay cứ là nườm nượp. Lực lượng cảnh sát đặc biệt New York (NYPD Police) giăng và chốt chặn từ rất xa mọi ngả vào Trụ sở LHQ. Âm thanh còi hụ cùng trực thăng chốc chốc lại rền vang không trung như đang tố cho thiên hạ hay cái nhà khổng lồ Nữu Ước bữa nay có việc trọng. Tôi nghe nói những cặp trực thăng vũ trang thi thoảng lại quần đảo ấy là tín hiệu báo Nữu Ước đang đón một nguyên thủ vừa hạ cánh xuống LHQ.
Việc đầu tiên là ngắm lại quốc kỳ Việt Nam trước Trụ sở LHQ. Hóa ra đã có sự đổi thay hàng cờ của 193 quốc gia có chủ quyền? Thấp hơn chứ không cao vòi vọi như trước. Cờ ta theo vần anphabet nên xếp cuối, mé bên phải tòa nhà chính. Tôi không biết quốc kỳ Sudan ở vị trí nào nhưng chắc hồi năm 2007 chưa có. Trong mớ tài liệu tôi có, ghi rõ thành viên mới của LHQ là Sudan được kết nạp ngày 14/7/2011. Lễ thượng cờ, quốc kỳ Sudan cũng được tiến hành ngay sau đó.
Bên trong trung tâm báo chí của Liên Hiệp quốc.
Tưởng cũng quen lối vào Trung tâm Báo chí như lần trước, nên tôi không bám theo người dẫn mà nhẩn nha giương máy ghi mấy tấm hình. Trong đó có hình quả địa cầu tròn vạnh nhưng vạc ra những khoảng sâu hoắm nham nhở - ý tưởng cần gìn giữ môi trường cho hành tinh xanh lẫn cảnh báo tránh thảm họa chiến tranh. Một bên vai bỗng trĩu xuống bởi một cú bám. Giật mình quay lại, kề bên là một chị cảnh sát da màu lúc lỉu bên hông trĩu những vũ khí súng, dao, dùi cui. Chị bảo tôi mở máy ảnh ra và bắt xóa tấm hình tôi vừa chụp vì có ảnh chị đứng bên quả cầu. Hơi lạ nhưng loay hoay một lúc mới mần được động thái xóa. Hóa ra an ninh đâm ngặt nghèo gớm?
Cái thẻ báo chí LHQ được lắm việc? Bằng cớ là không có người coi xét, cứ phăm phăm qua mấy cửa liền. Ai không có thẻ ngay tức thì thanh thép bất thần thò ngang lối đi. Lộn lên lộn xuống rồi rẽ ngang, hết tầng này tầng khác, tôi vẫn không tìm thấy hội trường rộng thênh - Trung tâm Báo chí LHQ như chỗ mình từng ghé 6 năm trước đâu cả? Một ông cảnh sát nhiệt tình lôi tôi lên tầng 3 của tòa nhà. Ẩy ra một cánh cửa ăn thông sang một sảnh mênh mông ngăn thành những ô cỡ chục mét vuông một căn.
Vẫn không phải Trung tâm Báo chí mà là nơi các hãng thông tấn nổi tiếng như: AP Bloomberg, CBS, CNN, BBC UPI... thuê làm địa điểm hành nghề mỗi mùa họp của LHQ. Thì ra các hãng truyền thông lắm tiền này ngoài việc thuê địa điểm còn thuê được cả việc kéo mọi hoạt động 24/24 nơi hội trường chính của Đại hội đồng họp hành đến tận màn hình trong các ô này để các chuyên gia mổ xẻ, bình luận. Ban nãy qua lối mặt tiền, lại cũng thấy phóng viên của các hãng này giăng người chực ở đó? Ấy là mỗi khi cần phỏng vấn nhân vật nào đó thì họ mới kéo ra trưng trước mặt tiền và ống kính cho có không khí LHQ!
Trong tòa nhà mênh mông này cũng có những vị trí linh thiêng chưa hẳn là phòng làm việc của ông Chủ tịch LHQ cùng Hội đồng Bảo an... Đó là chỗ hành lễ cho các đại biểu có nhu cầu tôn giáo như đạo Hồi thì mới nghe nói chứ chưa được tới? Nhưng tại tầng trệt, tôi dừng ở một góc. Nơi đó có một vòng hoa khô nho nhỏ gắn trên tường kèm tấm biển tưởng niệm một nhân vật nào đó có ảnh hưởng đến LHQ. Tiếc cái mới chụp ảnh chứ chưa kịp coi tỏ tên tuổi vị danh nhân nọ vì vội tìm cho ra Trung tâm Báo chí.
Trung tâm Báo chí hóa ra đã chuyển sang khu bên trái tòa nhà. Vẫn những dãy bàn ghế san sát nhau. Trên bàn có dây cắm laptop. Dưới chân là ổ cắm điện. Cung cách bài trí thua xa hội trường của Trung tâm 6 năm trước và dường như kém cả Trung tâm Báo chí nhà họp quốc gia Mỹ Đình. Thua nữa là nhà họp Mỹ Đình có bữa ăn trưa và nước uống, cà phê miễn phí. Còn ở đây cà phê, nước ngọt phóng viên phải mua. Cầm cốc cà phê đựng trong cốc giấy giá 4 USD chua chua, loãng toẹt chợt thấy cái xứ mình có lẽ hiếu khách vào loại bậc nhất?
Còn hút thuốc? Ra ngoài, tức bãi cỏ hoang bên cạnh, cứ là thoải mái. Chợt nhớ tiêu chuẩn vào làm ở khu nhà LHQ cấm ngặt việc nhân viên hút thuốc! Nhưng hồi nãy, khi đi tìm Trung tâm Báo chí phải qua khoảng sân mặt tiền thấy có lắm ông đứng hút. Chả biết là khách dự mỗi mùa họp hay nhân viên? Để ý thấy đầu mẩu vung vãi đầy dưới chân. Ở đây không có gạt tàn. Chắc để gạt tàn là khuyến khích việc hút? Với cánh phóng viên, quan trọng nhất vẫn là nơi ngồi tốc độ đường truyền và tài liệu. Còn các khoản khác chỉ là vặt. Công nhận Internet ở Trung tâm Báo chí này, đã free (miễn phí) và đường truyền nhanh vèo vèo như ở... Việt Nam!
Trở lại Trung tâm, ngó quanh quất lại thấy mấy dãy bên kia phóng viên của các hãng truyền thông mà mình vừa chạm mặt chỗ tầng 3. Giăng quân trước và trong tòa nhà chưa đủ, họ lại bố trí người tại Trung tâm Báo chí này? Có lẽ, bài bản, quy mô và chuyên nghiệp là phương thức hành nghề của các hãng truyền thông cộm cán? Họ không phải hành nghề nhõn một ngày như cánh phóng viên quốc nội tất tả chân ướt chân ráo sang đây như mình (trong tấm thẻ của tôi ghi đến hết ngày 4/10) mà họ ngồi lỳ ở đây hằng tháng chộp nắm xử lý ngay tức khắc sự kiện cùng những mổ xẻ phân tích.
Sự kiện 15 nước thành viên của Hội đồng Bảo an LHQ đồng thuận thông qua Nghị quyết lịch sử yêu cầu tiêu hủy vũ khí hóa học của Sirya, cánh báo chí nhà ta chỉ vèo cái truyền về. Nhưng họ đã bàn định tổ chức trước việc đưa tin sâu sự kiện bằng cách mời những nhân vật chuyên gia quốc tế có mặt tại mùa họp LHQ này (tất nhiên có trả tiền hẳn hoi) ra lối chỗ mặt tiền để phỏng vấn. Những quan điểm, ý kiến về sự bất lực, im lặng của LHQ trước thời điểm thông qua Nghị quyết lịch sử này cũng như những phản ứng khác nhau của các chính khách, nhà nghiên cứu... đã mang lại nhiều sắc thái phong phú xung quanh sự kiện này.
Về sau tò mò tìm hiểu thêm tôi mới biết, cánh phóng viên ngoại quốc chuyên bám lỳ mỗi mùa họp của LHQ như thế này thường kiếm bộn tiền bằng phương thức bán và trao đổi thông tin rộng khắp cho các hãng truyền thông.
Ngạc nhiên cũng là áy náy?
Chẳng cần ngó lên màn hình của Trung tâm, liếc ké màn hình của phóng viên EuroWindow của CBS kế bên cũng mồn một và góc độ như phong phú hơn những hoạt động của Trung tâm phiên họp.
Việt Nam? Tôi cùng mấy đồng nghiệp giật mình ngoái sang... Đứng gần Thùy Trang, phóng viên VTC là một gương mặt nhẹ nhõm, khả ái... Cái tình cố quận và đồng quận dường như phát ra một tín hiệu một sắc thái riêng thì phải? Cái cười cùng những câu trao đổi lơ lớ âm sắc Việt chắp nối lại, tôi thử loáng nhanh một chân dung... Cô gái có gương mặt nhẹ nhõm khả ái ấy là J. Vinh, phóng viên một hãng truyền thông nổi tiếng mà nhắc đến cánh làm báo quốc nội lẫn ngoại đều vì nể, Al-Jazeera.
Nể hơn, mẹ J.Vinh là người Việt. Cô sinh ra và lớn lên ở Washington D.C nhưng đã chọn cái nghề phóng viên lang thang mãi xứ sở Qatar xa ngái. Cô đã chọn Tập đoàn Truyền thông quốc tế có trụ sở tại Doha. Tập đoàn ấy sở hữu Al-Jazeera (Bán đảo Arập). Như nhiều phóng viên khác của hãng, cô nhà báo gốc Việt này phải chấp nhận mọi rủi ro lẫn hiểm nguy cùng là áp lực công việc. Có biết một chút tiếng Việt do mẹ cô dạy...
Câu chuyện của J.Vinh tạm khép khi Ban Tổ chức phiên thảo luận chung của Đại hội đồng LHQ thông báo Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng chuẩn bị đăng đàn...
Tôi hy vọng Thùy Trang sẽ tiếp tục câu chuyện về cô phóng viên gốc Việt nọ vì cô vội dúi vào tay Thùy Trang địa chỉ email.
...Bây giờ trên các phương tiện truyền thông trong và ngoài nước đã xôm tụ những luận bàn về bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng với tiêu đề “Nhân loại cần một thế giới không có chiến tranh, không còn đói nghèo”. Tại diễn đàn LHQ, người ta thường nói, không có thời gian thừa cho các nguyên thủ và diễn giả. Một thời lượng rất vừa phải để cánh tháp tùng như chúng tôi vừa tác nghiệp vừa thu xếp đồ đạc để kịp giờ ra sân bay.
Một khung cảnh hơi bất ngờ, chưa thể rời ngay Trụ sở LHQ, trên lối đi chính dẫn lên hội trường phiên họp, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đang bị vây bọc giữa các đại biểu, chính khách dự phiên họp bắt tay chúc mừng bài phát biểu vừa rồi. Giữa những cung bậc lao xao của các loại ngôn ngữ, chất giọng của người đứng đầu Chính phủ Việt Nam vẫn rõ tròn âm sắc... Thoáng nhanh trong tôi một cảm giác khó định hình về cái lịch làm việc kín đặc của Thủ tướng và Đoàn Đại biểu Việt Nam từ khi đặt chân đến Nữu Ước... Sung sức? Và khó thể dùng cụm từ nào hơn?
Những ánh đèn ghi hình lóe chớp nhanh chóng. Trong lúc hành nghề tôi có cảm giác như ai đó vừa dúi cái gì vào túi mình? Cho đến lúc ngồi trên xe tôi mới kịp lôi vật ấy ra. Đó là một cái card-visite ghi chức danh của một quan chức LHQ chuyên trách về nông nghiệp và môi trường có một cái tên dài lạ hoắc Yuvan A. Beejadur. Chắc chắn một điều, ngài này với tôi hoàn toàn không biết nhau giữa một nơi lạ hoắc như LHQ. Thế thì cái card lọt vào túi mình mục đích gì?
Mãi sau, Đức Tám, phóng viên ảnh của TTXVN chuyên trách tháp tùng Thủ tướng mới cắt nghĩa cho tôi, nghe ra cũng tàm tạm, đại để thế này. Ngài đáng kính đây chắc khi thấy tôi có giương máy ảnh lên bấm lúc ngài và nhiều người đợi đến lượt để bắt tay chúc mừng Thủ tướng Việt Nam nên đơn giản ngài dúi cái card có ghi địa chỉ email để tôi gửi ảnh cho. Đức Tám nói mình cũng đã gặp mấy trường hợp như thế.
Vậy thì thưa ngài A. Beejadur đáng kính nào đó. Ngài là ai trong số hàng chục quan chức bắt tay Thủ tướng Việt Nam chiều muộn ngày 27/9/2013? Với lại mình đâu phải là người chụp ảnh chuyên nghiệp? Nếu gửi một loạt ảnh với chất lượng vớ vẩn đến địa chỉ ybeejadur@worldbank.org thì ngại ngài cười cho thì ngán lắm.
Có lẽ đành nhờ Đức Tám cứu nguy vậy?
Tự dưng cứ áy náy mãi như mình đương mắc nợ cái gì?
Chót thu năm Tỵ
