Bi kịch lịch sử tại Ba Lan
Vào 6h56’ giờ GMT (13h56’ giờ Hà Nội) ngày 10/4, chiếc máy bay chở Tổng thống Ba Lan cất cánh từ thủ đô Warsaw lâm nạn vào lúc chuẩn bị đáp xuống sân bay quân sự gần Smolensk, miền Tây nước Nga. Chính quyền Nga xác nhận Tổng thống Ba Lan cùng phái đoàn 96 người trên máy bay đều thiệt mạng. Trên máy bay, ngoài vợ chồng Tổng thống Lech Kaczynski, còn có nhiều nhân vật quan trọng khác.
Bộ Ngoại giao Ba Lan cho biết, 88 người trong phái đoàn là các nhân vật lãnh đạo dân sự và quân sự cao cấp. Trong đó, đáng kể nhất là Phó chủ tịch Quốc hội, tướng Tổng Tham mưu trưởng quân đội Franciszek Gagor; Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Slavomir Skrypek và Thứ trưởng Ngoại giao cùng với nhiều khách mời gồm dân biểu, sử gia và thân nhân một số gia đình liệt sĩ. Thủ tướng Ba Lan, Donald Tusk, gọi đây là một bi kịch.
Ba Lan - những ngày tang tóc
Chủ tịch Quốc hội Bronislaw Komorowski, hiện là người lãnh đạo lâm thời của quốc gia, đã công bố một tuần quốc tang. Cách đây 5 năm, sự ra đi của Giáo hoàng Jean Paul II, Giáo hoàng duy nhất người gốc Ba Lan, đã khiến cả đất nước Ba Lan chìm trong tang tóc vì đây là quốc gia có đến 98% người dân theo đạo Công giáo. Bi kịch trên của dân tộc Ba Lan như một định mệnh.
Cách đây đúng 70 năm, hơn 22 nghìn binh lính Ba Lan đã bị sát hại tại Katyn. Nay toàn bộ những thành phần ưu tú và tinh hoa nhất của đất nước, gần trăm con người, bay sang để tưởng nhớ những người đó thì lại tử nạn đúng nơi đó. Ngay cả những người nước ngoài ở Ba Lan cũng không kìm được nước mắt khi chứng kiến hàng chục nghìn người tự động đến làm rừng hoa và nến trước dinh Tổng thống, họ cầm tay nhau suốt cả đêm ngày 10 và 11/4, không lúc nào trước dinh Tổng thống vắng người. Người ta chen kín các nhà thờ Công giáo để cầu nguyện cho những người thiệt mạng. Chuông đổ và còi vang rền khắp đất nước Ba Lan. Hôm 11/4 hàng triệu người đã tưởng niệm vong linh những người đã khuất.
Liên quan tới quan hệ Nga - Ba Lan, luôn có những vấn đề do lịch sử để lại, nhưng Nhà nước Nga tỏ thiện chí tận tình hợp tác với Ba Lan, điều tra nguyên nhân gây tai nạn cho chuyên cơ của Tổng thống Kaczynski. Ngay khi tai nạn xảy ra, Thủ tướng Putin đã bay đến tận nơi xảy ra tai nạn để đặt vòng hoa tưởng nhớ. Tổng thống Medvedev cũng gửi vòng hoa chia sẻ đau thương đến dân tộc Ba Lan.
Và Nga là nước duy nhất sau Ba Lan tuyên bố lấy ngày 12/4 là ngày quốc tang của Nga. Rồi Thị trưởng thành phố Moskva dành riêng 3 khánh sạn với 300 phòng cho tất cả những người thân của nạn nhân Ba Lan đi sang Moskva để cùng giúp Nga nhận xác nạn nhân. Sự quan tâm của nước Nga đối với Ba Lan đã đánh tan những ngờ vực của những người vốn chống đối hoặc đang muốn đào sâu khoảng cách giữa Moskva và
Các nhà lãnh đạo thế giới cũng bày tỏ sự buồn rầu trước cái chết của Tổng thống Lech Kaczynski. Tổng thống Mỹ Barack Obama gọi tai nạn này là một mất mát vô cùng to lớn của Ba Lan, Mỹ và thế giới. Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy gọi ông Kaczinski là một người không ngừng bảo vệ cho dân chủ và tự do. Thủ tướng Đức Angela Merkel cũng bày tỏ sự đau buồn sâu sắc đối với cái chết của vị Tổng thống Ba Lan và tất cả những người trên máy bay. Tiếp theo Nga, nhiều nước lân cận với Ba Lan cũng ban hành quốc tang như Ukraina và cộng hòa Litva.
Chân dung Tổng thống Kaczynski
Ông Lech Kaczynski, 61 tuổi, nguyên là một luật gia thuộc trường phái bảo thủ Công giáo. Ông và người em trai song sinh là một trong những thành viên tích cực của phong trào Công đoàn Đoàn kết (Solidarnosc) và là một cố vấn của lãnh đạo Lech Walesa. Ông từng bị bắt giam cùng với hàng nghìn thành viên khác của Solidarnosc.
Năm 1990, trong cuộc tuyển cử dân chủ đầu tiên của Ba Lan từ sau Thế chiến II, Tổng thống Lech Walesa đã chỉ định ông Lech Kaczynski làm Bộ trưởng An ninh. Tuy nhiên, hai anh em nhà Kaczynski sau đó đã bất đồng với Tổng thống Walesa về "liệu pháp sốc" trong chính sách kinh tế.
Đến năm 2001, ông Lech Kaczynski đã cùng với Jaroslaw thành lập đảng Pháp luật và Công lý (PIS). Một năm sau ông trở thành Thị trưởng
Cũng cùng với Jaroslaw, ông Lech Kaczynski đã lãnh đạo Ba Lan từ tháng 6/2006 cho đến 11/2007. Ông Lech ở cương vị Tổng thống và Jaroslaw là người đứng đầu nội các. Sau thất bại trong cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11/2007, Tổng thống Lech Kaczynski phải chia sẻ quyền lực với Thủ tướng Donald Tusk thuộc cánh trung tả.--PageBreak--
Đâu là nguyên nhân dẫn tới tai nạn thảm khốc?
Các giới chức Nga nói rằng máy bay bị vỡ và bốc cháy sau khi đụng ngọn cây khi bay gần tới sân bay của thành phố Smolensk trong lúc có sương mù dày đặc. Thủ tướng Nga Putin hiện đứng đầu Ủy ban Điều tra tìm nguyên nhân. Nguyên nhân đầu tiên mà nhiều người nghĩ đến là lỗi kỹ thuật của máy bay. Vì chuyên cơ của Tổng thống Ba Lan là Tupolev-154 (Tu-154), loại máy bay "cổ lỗ sĩ".
Theo các tổ chức an toàn hàng không quốc tế, từ trước đến nay có 66 tai nạn máy bay loại Tu-154, trong số này có 6 vụ xảy ra trong 5 năm trở lại đây. Hãng Hàng không quốc gia Nga Aeroflot mới đây đã ngưng sử dụng loại Tu-154 trên các đường bay của mình. Tupolev từng là phương tiện phổ biến trong hệ thống vận chuyển bằng đường không của Nga và nhiều nước châu Âu. Dòng Tu-154 thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 4/10/1968 và bắt đầu đưa vào khai thác thương mại từ tháng 2/1972. Loại máy bay này đã trải qua một quá trình "hiện đại hóa" vào năm 1986 với động cơ và các thiết bị mới, nhằm cải thiện lượng tiêu hao nhiên liệu và hệ thống điều khiển.
Tuy nhiên, trong thông báo ngày 12/4, các nhà điều tra Nga cho biết dữ liệu từ các hộp đen cho thấy chiếc máy bay chở Tổng thống Lech Kaczynski không gặp trục trặc kỹ thuật trước khi bị nạn. Các nhà điều tra Nga cùng các chuyên gia và chuyên viên Ba Lan đã cùng tham gia điều tra nguyên nhân dẫn đến vụ tai nạn máy bay. Như vậy, hiện nay chỉ còn hai khả năng dẫn tới vụ tai nạn máy bay chở đoàn lãnh đạo cấp cao Ba Lan là sai sót của phi công và điều kiện thời tiết.
Hãng tin Nga Lifenews.ru dẫn lời một quan chức sân bay thành phố
Tiếp đó, đài quan sát không lưu sân bay Smolensk đã hỏi cơ trưởng chuyến bay về độ cao của máy bay, nhưng viên phi công không trả lời. Và vụ tai nạn đã xảy ra. Nhiều người đặt câu hỏi: liệu cơ trưởng chuyến bay có chịu sức ép phải hạ cánh để phái đoàn Ba Lan kịp đến dự lễ tưởng niệm, bởi trong quá khứ, Tổng thống Lech Kaczynski từng gây sức ép buộc phi công chuyên cơ hạ cánh xuống nơi nguy hiểm?
Tác động của vụ tai nạn lên bối cảnh chính trị Ba Lan
Tai nạn này trong phút chốc tạo ra những khoảng trống lớn trong hàng ngũ lãnh đạo dân sự và quân sự ở Ba Lan. Theo Hiến pháp Ba Lan, trong trường hợp Tổng thống đột ngột tử vong, Chủ tịch Hạ viện sẽ lên nhậm chức tổng thống tạm quyền. Chủ tịch Hạ viện Ba Lan hiện tại là ông Bronislaw Komorowski, người từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng trong hai năm 2000 và 2001 trong chính quyền của cựu Thủ tướng Jerzy Buzek. Ông Komorowski có 14 ngày để đưa ra thời hạn tiến hành bầu cử tổng thống. Theo dự kiến cuộc bầu cử này sẽ diễn ra vào cuối tháng 6 tới.
Theo giới quan sát, cái chết của Tổng thống Kaczynski không gây ra cuộc khủng hoảng chính trị tại Ba Lan. Vì từ hai năm rưỡi nay, nước này đã sống trong tình trạng các đảng phái chia sẻ quyền lực sau thất bại của đảng PIS trong cuộc bầu cử Quốc hội trước thời hạn năm 2007. Theo đó, Tổng thống Kaczynski chỉ có một số quyền lực hạn chế như can thiệp vào quá trình lập pháp bằng quyền phủ quyết. Quyền điều hành chủ yếu cơ quan hành pháp tập trung vào tay Thủ tướng Donald Tusk.
Với tư cách là người đại diện tối cao của Nhà nước Ba Lan, ông Kaczynski cũng có một số quyền quyết định trong chính sách đối ngoại như phê chuẩn hoặc bác các hiệp ước quốc tế, chỉ định hay triệu hồi các đại sứ. Ngoài ra, ông Kaczynski cũng có quyền chỉ định một số quan chức của quân đội, nhưng phần lớn những người này đã bị tử vong trong tai nạn vừa qua. Tuy nhiên, Hiến pháp Ba Lan đã có những quy định rõ ràng cho phép nhanh chóng chỉ định những người thay thế. Cái chết của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Slawomir Skrzypek, cũng không tác động mạnh tới hoạt động của ngân hàng trung ương vì tổ chức này hiện vẫn hoàn thành tốt những nhiệm vụ được pháp luật giao phó.
Hai đảng phái chính trị lớn tại Ba Lan đang đứng trước một hoàn cảnh éo le: Liên minh cánh tả Dân chủ (SLD) trước đây từng tuyên bố nếu tranh cử tổng thống họ sẽ cử ứng cử viên Jerzy Szmajdzinski, Phó chủ tịch Quốc hội, nhưng người này cũng vừa tử nạn trên cùng chuyến bay với Tổng thống Kaczynski. Trong khi đảng PIS, nếu không có gì xảy ra thì Tổng thống Lech Kaczynski sẽ tái tranh cử nhưng nay đảng này phải chỉ định người em của Tổng thống là Jaroslaw ra tranh cử với tư cách người đứng đầu đảng PIS. Rất nhiều quan chức của đảng này nằm trong số những nạn nhân xấu số của vụ tai nạn trên do vậy đảng này sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong kỳ bầu cử Quốc hội vào năm tới
