Chính quyền Tokyo nâng mức nguy hiểm lên quá cao?
Trước đây, mức nguy hiểm của Fukushima chỉ được ước tính là 5. Mỗi một cấp được nâng lên có nghĩa là tính chất nghiêm trọng đã tăng lên đến 10 lần. Nhưng kể từ sau thảm họa hôm 11/3 đến nay, nhiều dư chấn động đất tiếp tục diễn ra. Hôm 12/4, một dư chấn mạnh 6,3 độ Richter đã được ghi nhận tại tỉnh Fukushima, nơi đặt nhà máy điện hạt nhân gặp nạn. Chính điều này đã khiến Cơ quan An toàn Hạt nhân Nhật Bản quyết định nâng mức nguy hiểm của Fukushima lên bằng Chernobyl.
Tại Chernobyl, nhà máy đã bị nổ không có vỏ bọc thép bảo vệ lò phản ứng, trong khi ở Fukushima thì khác, lò phản ứng có vỏ bọc và các vỏ này vẫn chịu đựng được các cú sốc. Tuy 3 trên 6 lò phản ứng ở Fukushima đã bị hư hại nhiều, nhưng yếu tố duy nhất, đã không chịu nổi sức tàn phá của trận động đất và bị hư hại hoàn toàn, là các hồ chứa nước làm nguội các thanh nhiên liệu đã cháy. Cho đến ngày 11/3/2011, Nhật Bản có tổng cộng 55 lò hạt nhân.
Tin tưởng vào sức mạnh của nền công nghiệp quốc gia, Nhật chọn tích trữ chất phế thải hạt nhân cực độc trong những hồ nước khổng lồ được xây ngay trong khuôn viên nhà máy điện hạt nhân. Đây là một tính toán sai lầm tai hại mà cơn địa chấn và sóng thần ngày 11/3 đã chứng tỏ. Theo giới chuyên gia hạt nhân, mỗi hồ nước hàm chứa nồng độ phóng xạ Cesium 137 nhiều hơn là lượng phóng xạ mà những vụ thử nghiệm bom của các cường quốc nguyên tử thải ra trong nửa thế kỷ qua.
Trong gần 4 tuần lễ qua, các nhân viên của Nhật đã trả giá bằng chính sức khỏe và mạng sống của họ để hạ nhiệt các thanh nhiên liệu bị hiện tượng nóng chảy . Phương tiện sử dụng lại rất lạc hậu bằng xe xịt nước không khác gì Chernobyl. Nước biển dùng chữa cháy đã kéo phóng xạ đi theo gây thiệt hại cho môi trường không biết đến quy mô, mức độ nào và cho đến bao giờ.
Mối lo ngại lớn nhất của Tập đoàn TEPCO là lượng phóng xạ thất thoát từ nhà máy Fukushima rốt cuộc sẽ cao hơn phóng xạ thoát ra từ Chernobyl. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, hiện nay lượng phóng xạ bị thải ra ngoài chỉ bằng 1/10 của Chernobyl. Trước mắt, chính thái độ hoang mang, bối rối mà chính quyền Nhật gây nên trong vụ tai nạn ở Fukushima đã đè nặng lên tinh thần người dân Nhật hơn là các dư chấn động đất tiếp tục diễn ra. Đối với giới chuyên gia độc lập, quyết định do Cơ quan An toàn Hạt nhân đưa ra, một lần nữa lại là một quyết định vội vã.
Tờ Le Monde của Pháp nhận định Thủ tướng Naoto Kan đã mất bình tĩnh. Đúng là có một vụ hỏa hoạn sáng 12/4 ở nhà máy điện Fukushima, sau cơn dư chấn, nhưng đã được nhanh chóng dập tắt. Hôm 11/4, sau một dư chấn khác mạnh 7 độ Richter, điện ở nhà máy đã bị cắt trong vòng 15 phút. Nhưng theo các chuyên gia hạt nhân quốc tế, dứt khoát Fukushima không phải là Chernobyl!
Trong mắt các chuyên gia, Thủ tướng Nhật bị hoảng hốt. Các dư chấn lan đến gần Fukushima và Tokyo. Nhà máy điện hạt nhân lại nằm trên một khe có thể dẫn đến động đất không sâu, do đó rất nguy hiểm, và Tokyo cũng nằm trong vùng dễ bị động đất. Cho dù nghiêm trọng, nhưng tình hình ở Fukushima không biến chuyển nhiều, cho nên các chuyên gia cho là trước mắt không có lý do để đánh đồng Fukushima với Chernobyl.
Kết cục nào cho Fukushima?
Theo Cơ quan An toàn hạt nhân Nhật Bản thì khó có thể khắc phục được thiệt hại và khôi phục các lò hạt nhân đã hư hỏng vì nhiên liệu nóng chảy. Giải pháp sau cùng là chôn vùi trung tâm một thời là "niềm kiêu hãnh" của xứ Phù Tang dưới lớp bê tông nhưng chắc chắn hơn "nấm mồ" Chernobyl được thực hiện trong gấp rút.
Một khi khủng hoảng được khắc phục, các nhà máy này cần phải được quét dọn và tẩy độc với những kinh phí chắc chắn là khổng lồ. Tiến trình này kéo dài ít nhất phải hơn 10 năm. Trong thời gian đó, phải tìm ra cách thay thế nguồn điện hạt nhân bị thiếu. Nhưng còn các lò không phục hồi được thì phải giải quyết ra sao? Trung tâm hạt nhân Fukushima số 1 sẽ bị chôn vùi trong một nấm mộ khổng lồ với lớp vỏ bọc bê tông pha chất thép hay vào giờ chót các kỹ sư Nhật sẽ đưa ra sáng kiến bất ngờ? Dù sao đi nữa thì Fukushima từ nay đã biến thành một "đài tưởng niệm".
Thực trạng của các nhà máy Fukushima hiện nay? Giải pháp khắc phục nào khả thi và sẽ đi đến đâu? Và khi mạch nước ngầm sâu 15m bị nhiễm phóng xạ thì tình trạng lò hạt nhân thực sự bị hư hại tới đâu? Theo các chuyên gia, độ sâu mạch nước ngầm bị nhiễm phóng xạ tùy ở địa chất dưới nền lò phản ứng chứ không phải ở tình trạng lò. Tình hình bây giờ là những thanh nhiên liệu bị nung chảy, nhiệt độ cao đã làm nung chảy thùng lò phản ứng, làm nứt nền móng của nhà máy và để cho nước trong lò chảy ra ngoài. Nước này mang theo những vật liệu phóng xạ chứa trong thùng lò, những vật liệu này đã trộn với nước ngầm và không ai biết nước ngầm chứa vật liệu phóng xạ sẽ chảy đi đâu. Không biết vật liệu phóng xạ sẽ đi đâu mới là một điều đáng quan ngại. Chứ còn thấm tới một mét, mười mét hay một trăm mét thì cũng không thay đổi gì cả.
Các kỹ sư Nhật dự trù một số biện pháp đối phó như đào đường hầm thoát nước từ đáy lò ra ngoài... Đâu là những biện pháp có thể gọi là khả thi? Theo các chuyên gia hạt nhân, đào đường hầm dưới đáy lò là giải pháp đúng. Nước chứa những vật liệu phóng xạ sẽ chảy vào đường hầm và người ta sẽ bơm nước này ra để lọc những vật liệu phóng xạ trước khi trả lại thiên nhiên. Điều khó khăn là phải biết địa chất của Fukushima để dự báo được những vật liệu phóng xạ sẽ thấm đi đâu và đào hầm ở những nơi nào cho hữu hiệu. Nếu làm tốt được việc này càng sớm thì càng đỡ tốn kém vì nếu để những vật liệu phóng xạ chảy đi xa thì phải có nhiều đường ống và phải lọc một khối lượng nước lớn hơn.
Tính xa hơn, về lâu về dài thì khi nào mới có thể nói là "giải quyết yên chuyện này"? Cần phải làm những việc gì? Đại đa số những đồng vị phóng xạ sẽ biến mất trong vài tháng, một năm. Một phần sẽ biến mất trong ba bốn chục năm tới. Một phần nhỏ, nhưng đó là những đồng vị có hoạt tính rất cao, sẽ tiếp tục đe dọa sức khỏe và môi trường trong cả trăm, cả nghìn thế kỷ. Một phần nhỏ của một lượng rất nhỏ thì cũng vẫn đặt vấn đề cho tới khi con cháu chúng ta tìm được một giải pháp. Trong khi chờ đợi thì chỉ biết có bọc thép và bê tông và ngăn cấm đến gần.
Bài học 11/9 và kỷ nguyên "hậu Fukushima"
Theo ông Mycle Schneider, nhà tư vấn quốc tế độc lập về năng lượng và chính sách hạt nhân, sự kiện khủng bố tấn công Trung tâm Thương mại New York ngày 11/9/2001 đã thay đổi hoàn toàn cách nghĩ vốn có của chúng ta. Sau tháng 9/2001, ông nhận thấy rằng, nếu như bị khủng bố, thì các bể làm lạnh nhiên liệu hạt nhân chính là các mục tiêu tấn công hàng đầu. Khoảng 10.000 tấn nhiêu liệu nằm tại các bể làm lạnh, mà các bể này hoàn toàn không được bảo vệ gì cả. Như vậy, theo ông Mycle Schneider, tại Pháp, người ta vẫn chưa hề rút ra bài học của vụ khủng bố 11/9. Trước mắt, không cần phải có kiểm định thanh tra gì, cũng có thể thấy điều phải làm ngay trước mắt là đưa toàn bộ lượng nhiên liệu này vào bảo quản trong các nơi chứa an toàn.
Lo ngại của nhà tư vấn Mycle Schneider tập trung vào chất plutonium, được coi là rất nguy hiểm, vừa vô cùng độc và vừa rất dễ rơi vào tay quân khủng bố. Chỉ cần vài kilogramme plutonium là đủ chế một quả bom hạt nhân. Theo ông Mycle Schneider, trình độ công nghệ hiện tại không cho phép sử dụng nhiên liệu này một cách thực sự an toàn. "Bởi vì, hiện tại ở Pháp chưa có lò phản ứng thế hệ mới, nên người ta quyết định đưa nhiên liệu plutonium vào các lò phản ứng bình thường. Có khoảng 20 lò được sử dụng như vậy, trên tổng số 58 lò trên toàn nước Pháp. Các lò này, từ ít lâu nay, bắt đầu sử dụng đến 30% nhiên liệu bằng plutonium. Việc sử dụng nhiên liệu plutonium làm cho việc quản lý lõi của lò phản ứng trở nên phức tạp hơn, điều này cũng gây khó khăn cho việc bảo vệ người lao động trước tia xạ”.
Theo ông, trước tình hình nguy hiểm như hiện nay tại Fukushima, cộng đồng quốc tế nên thành lập ra một nhóm công tác đặc biệt. Nhóm này bao gồm tất cả những bộ óc xuất sắc nhất trên thế giới, trong tất cả các lĩnh vực bị ảnh hưởng, như nước, vật lý hạt nhân, hệ thống kỹ thuật. Người Nhật có một niềm tự hào kiêu hãnh riêng, nhưng nếu quốc tế huy động được các nhóm chuyên gia hàng đầu, thì chắc chắn người Nhật sẽ khó lòng từ chối. Hiện tại, theo ông, mới chỉ có sự hợp tác song phương của Nhật với một nước khác, và các hợp tác này chỉ mang tính thời điểm. Rõ ràng cần phải thay đổi cách làm này.
Bài học Fukushima rất được Pháp và các cường quốc hạt nhân dân sự quan tâm. Tuy nhiên, Fukushima còn là lời cảnh báo đối với các quốc gia đang phát triển, hiện đang hy vọng chinh phục loại năng lượng đặc biệt này. Ông Christian Bataille, nghị sĩ đảng Xã hội Pháp bình luận: "Công nghệ hạt nhân là một công nghệ hết sức tinh vi. Công nghệ này chỉ có thể phát triển được tại các quốc gia có một nền công nghệ tiên tiến. Chúng ta phải hết sức thận trọng. Hiện nay, chúng ta đã thấy Nhật Bản, một quốc gia hết sức phát triển về công nghệ, nhưng cũng khó kiểm soát nổi các hậu quả, một khi thảm họa xảy ra".
Ngày 13/4, Tokyo chính thức xác nhận tăng trưởng kinh tế sẽ giảm vì thiên tai. Một tháng sau ngày bị động đất và sóng thần tàn phá, trong bản báo cáo kinh tế tháng tư, công bố vào ngày 13/4/2011, chính quyền Nhật Bản đã đánh giá tiêu cực triển vọng kinh tế đất nước. Tất cả các hoạt động kinh tế quốc gia, từ guồng máy sản xuất cho đến tinh thần của người dân đều bị tác hại của thiên tai.
Theo chính quyền Tokyo, mức tiêu thụ trong nước đang tăng lên trước thiên tai nay lại trên đà giảm tuột. Xuất khẩu cũng sẽ trong xu hướng này do hậu quả động đất và mối lo ngại của các nước đối tác về khả năng sản phẩm Nhật bị nhiễm phóng xạ. Nhiều quốc gia đã giảm nhập khẩu hàng hóa Nhật. Sản xuất công nghiệp Nhật theo bản báo cáo cũng giảm sụt, một mặt do nhà máy sản xuất vật liệu, linh kiện điện tử, phụ tùng bị tàn phá, mặt khác do tình trạng thiếu điện, cũng như thiếu khách hàng.
Một hậu quả khác mà báo cáo ghi nhận và lo ngại là thất nghiệp sẽ gia tăng. Giới kinh tế đánh giá là Nhật sẽ rơi vào giai đoạn suy thoái mới, tuy nhiên họ cũng dự kiến là hoạt động kinh tế sẽ được vực dậy trở lại trong 6 tháng cuối năm do nỗ lực tái thiết những vùng bị thiên tai. Ước tính thiệt hại vất chất - không kể Fukushima - là 25.000 tỉ yen, khoảng 200 tỉ euro, và chính quyền dự kiến tăng thêm ngân sách khoảng 4000 tỉ yen để thúc đẩy hoạt động, giúp Nhật phục hồi
