Áp lực từ "tốc độ AI" và lằn ranh thực - ảo
Mở đầu chuỗi thảo luận, phiên tọa đàm “AI, thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin” đã thẳng thắn mổ xẻ những thách thức mà công nghệ mang lại. Ông Nguyễn Tất Hồng Dương, Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Tổng biên tập Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam đặt vấn đề: Khi công nghệ khiến thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, xã hội sẽ bảo vệ niềm tin bằng cách nào? Thực tế cho thấy, sức ảnh hưởng của một KOL càng lớn thì trách nhiệm đối với niềm tin cộng đồng càng cao. Một chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể chỉ mất vài giây để đăng tải, nhưng hệ lụy để lại là vô cùng khôn lường.
Sự lo ngại này được cụ thể hóa qua ba chương của phiên đối thoại: Tốc độ – Bằng chứng – Niềm tin và giá trị. Tại chương “Tốc độ”, nhà sáng tạo nội dung Hải Triều và ông Nguyễn Lâm Thanh (đại diện TikTok Việt Nam) nhìn nhận AI đã rút ngắn đáng kể khoảng cách từ một ý tưởng đến nội dung tiếp cận hàng triệu người. Tuy nhiên, khi lợi thế về tốc độ không còn là duy nhất, câu hỏi quan trọng hơn là: nội dung đó có đáng tin hay không và người tạo ra nó có chịu trách nhiệm với tác động xã hội của nó?
Chương “Bằng chứng” đã đưa ra thử thách đầy thực tế qua minigame tương tác “Thật hay AI?”. Khán giả rất khó nhận biết ranh giới giữa nội dung thật và nội dung do AI thao túng nếu chỉ dựa vào cảm quan thông thường. Bà Pamela Chua, Giám đốc Trung tâm Phòng chống Lừa đảo (Mastercard) nhấn mạnh: Công cụ AI đang bị các đối tượng xấu lợi dụng để tạo ra nội dung thuyết phục nhằm lừa đảo, lan truyền thông tin sai lệch một cách nhanh chóng.
Đồng quan điểm, tại chương “Niềm tin và giá trị”, các đại biểu gồm ông Nguyễn Quang Sáng (Phó Giám đốc Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam Bộ - VTV Nam Bộ), Thượng tá Đỗ Minh Kim (Phó Trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao), Á hậu Thủy Tiên và lãnh đạo Vitamin Network đều khẳng định: Niềm tin số không thể xây dựng từ một phía, mà cần sự chung tay của toàn bộ hệ sinh thái số. Bước chuyển dịch từ câu hỏi hoài nghi "Tin AI?" sang hành động "Tin có trách nhiệm" đòi hỏi mỗi người tham gia không gian mạng phải hình thành phản xạ số: kiểm tra trước, tin sau và chia sẻ có trách nhiệm.
Khi sáng tạo nội dung là một nghề nghiệp có pháp lý và trách nhiệm
Phát biểu khai mạc phiên chuyên đề thứ hai, Đại tá, TS. Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) nhận định: Hoạt động sáng tạo nội dung tại Việt Nam đang đứng trước ba xu thế lớn: sự phát triển mạnh mẽ của AI tạo sinh; sự hoàn thiện của hành lang pháp lý (bao gồm các quy định mới về quảng cáo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng); và sự thay đổi kỳ vọng của xã hội, từ chỗ coi trọng độ phủ sang đề cao uy tín, chất lượng.
Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, sáng tạo nội dung đang dịch chuyển mạnh mẽ từ một hoạt động tự phát thành một nghề nghiệp thực thụ. Đã là một nghề nghiệp chuyên nghiệp thì phải có công cụ, có tài sản, có thị trường, có hành lang pháp lý và đặc biệt là phải gánh vác trách nhiệm xã hội đi kèm. Niềm tin trở thành loại tài sản quan trọng nhất của người làm nghề.
Dưới góc nhìn thực tiễn, ông Lê Viết Vũ Minh (TikToker Minh Vẹo) phân tích rằng sự xuất hiện của AI không chỉ mở rộng khả năng sáng tạo mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch. Người xem giờ đây không chỉ đòi hỏi nội dung hay, mà còn muốn biết nội dung đó được tạo ra như thế nào và nhằm mục đích gì. Thiếu tá Phạm Khánh Hòa, đại diện Liên minh Niềm tin số, khẳng định thông điệp của chiến dịch "TinAI?" chính là nền tảng để xây dựng nhận thức mới, giúp người dùng mạng xã hội tự bảo vệ mình và cộng đồng trước làn sóng thông tin rác.
Bản quyền và đạo đức nghề nghiệp: Cam kết từ hành động
Phiên tọa đàm cuối cùng với chủ đề “Ảnh hưởng số và tương lai sáng tạo” do bà Bùi Việt Hà (Giám đốc Đối ngoại và Quan hệ công chúng, Công ty Cổ phần Tập đoàn Yeah1) điều phối đã đi sâu vào khía cạnh pháp lý và đạo đức. Vấn đề bản quyền trong chuỗi hợp tác giữa thương hiệu, agency và KOL được mổ xẻ. Bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Khai thác thương mại FPT Play chỉ ra những rủi ro pháp lý phức tạp về quyền sở hữu âm nhạc, hình ảnh, kịch bản khi có sự tham gia của bên thứ ba hoặc công cụ AI. Bản quyền không còn là bước kiểm tra cuối cùng mà phải là bộ lọc xuyên suốt, từ xác minh nguồn gốc tài nguyên đến trách nhiệm của từng bên.
Ở góc độ kinh doanh, ông Trần Quốc Khánh (Founder & CEO Vietsuncess) chia sẻ tiêu chí hợp tác với KOL/KOC đang thay đổi rõ rệt. Thay vì chỉ nhìn vào số lượng người theo dõi (followers) hay lượt xem (views), các thương hiệu lớn hiện nay đặt lên hàng đầu các chỉ số về mức độ phù hợp, uy tín, tính nhất quán và khả năng tạo ra giá trị dài hạn. Đồng tình với quan điểm này, nhà báo - nhà thơ Nguyễn Phong Việt nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của người sáng tạo. Một sản phẩm truyền thông hay một giá trị xã hội được hình thành có thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào ý thức rõ ràng của KOL về những gì họ để lại sau mỗi nội dung đăng tải.
Sự tham gia tranh luận tích cực của các chuyên gia như Luật sư Trần Viết Hà (Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Hà và Cộng sự), ông Đặng Lê Huy (Phó Tổng Giám đốc SpaceSpeakers Label), bà Phạm Thị Thủy Tiên (Nhà sáng tạo nội dung VULACI Network) và ông Trần Hoàng (Giám đốc VCCorp Network) tại phiên đối thoại đã làm sáng tỏ một thông điệp: Hệ sinh thái KOL lành mạnh không thể dựa vào nỗ lực đơn lẻ. Người sáng tạo cần sự hỗ trợ từ một cơ chế hợp tác rõ ràng, các nền tảng cần hoàn thiện công cụ quản lý, và các cơ quan chức năng cần tiếp tục xây dựng những chuẩn mực phù hợp với thực tiễn công nghệ.
