Xuất nhập khẩu bứt tốc, ngân sách tăng thu gần tỷ USD

Khu vực sản xuất đang phục hồi ổn định

Theo thông tin từ Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong tháng 4 đạt 95,9 tỷ USD, tăng 2,4% so với tháng trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 45,9 tỷ USD, giảm 1,3%; nhập khẩu đạt 49,98 tỷ USD, tăng 5,9%. Tính hết 4 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 345,6 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD, tăng 20,1%; nhập khẩu đạt 176,6 tỷ USD, tăng 29,5%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 7,6 tỷ USD.

Số liệu trên cho thấy khu vực sản xuất đang phục hồi ổn định, đặc biệt ở các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ nhóm hàng công nghệ cao, trong khi các ngành truyền thống như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ cũng ghi nhận tín hiệu tích cực nhờ đơn hàng phục hồi.

Cùng với đà tăng của hoạt động thương mại, số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng đáng kể. Tính đến ngày 30/4, thu ngân sách đạt hơn 166.300 tỷ đồng, bằng 36,9% dự toán và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm ngoái, tương ứng tăng hơn 23.560 tỷ đồng.

Tại nhiều địa bàn ghi nhận sự bứt phá mạnh về kim ngạch và thu ngân sách. Kết thúc tháng 4/2026, Chi cục Hải quan khu vực IV ghi nhận tăng trưởng xuất nhập khẩu gần 50%, với tổng kim ngạch 4 tháng đạt 31,3 tỷ USD, tăng 49,3% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 4, kim ngạch đạt hơn 9,9 tỷ USD. Hoạt động xuất nhập khẩu tăng mạnh nhờ sự gia tăng của doanh nghiệp FDI, các dự án đầu tư mới và nhu cầu nhập khẩu máy móc, nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm linh kiện điện tử, dệt may, giày dép; trong khi nhập khẩu tập trung vào máy móc, nguyên liệu ngành may, hạt nhựa và linh kiện ô tô. Kết quả tăng trưởng mạnh về kim ngạch cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn quản lý của Chi cục đang diễn ra sôi động.

Đến hết tháng 4, có 4.356 doanh nghiệp tham gia làm thủ tục hải quan, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm trước; riêng tháng 4 ghi nhận 3.005 doanh nghiệp. Số lượng tờ khai cũng tăng mạnh, đạt 536.350 tờ khai, tăng 26,6% so với cùng kỳ.

Theo ông Tống Quốc Thịnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực II, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức, đơn vị đang chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp để đảm bảo nguồn thu ngân sách và hoàn thành nhiệm vụ được giao. 4 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực II ghi nhận hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng tích cực với tổng kim ngạch đạt 78,1 tỷ USD, tăng 10,7% so với cùng kỳ năm trước.

Cùng với đà tăng của thương mại, thu ngân sách nhà nước tại đơn vị đạt 60.496 tỷ đồng, tăng 10% so với cùng kỳ và hoàn thành 34,3% chỉ tiêu cả năm. Với kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng tích cực trong 4 tháng đầu năm, đơn vị kỳ vọng sẽ hoàn thành cao nhất nhiệm vụ thu ngân sách được giao, góp phần cùng TP Hồ Chí Minh hiện thực hóa mục tiêu thu ngân sách 1 triệu tỷ đồng trong năm 2026.

Ông Nguyễn Hữu Vượng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VI cho biết, hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn tăng trưởng cao đã kéo theo số thu ngân sách tăng mạnh. Đơn vị đã chủ động triển khai nhiều giải pháp tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan, đồng thời tăng cường quản lý, chống thất thu, qua đó góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ thu ngân sách ngay từ quý đầu năm.

Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hồ tiêu và gia vị đạt khoảng 760 triệu USD, tăng 15% so với cùng kỳ. Riêng hồ tiêu đạt 625 triệu USD, tăng 22%, với xuất khẩu sang Mỹ tăng khoảng 40% và Trung Quốc tăng hơn 200%. VPSA đánh giá ngành hồ tiêu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực dù thương mại toàn cầu còn nhiều biến động. Dự báo năm 2026, xuất khẩu hồ tiêu vẫn khả quan nhờ nhu cầu phục hồi từ Mỹ và Trung Quốc, giúp giá tiêu duy trì ở mức cao và kim ngạch có thể tăng 5-10%.

4 tháng đầu năm 2026, thương mại Việt Nam – Trung Quốc đạt hơn 93,3 tỷ USD, tiếp tục giữ vững vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam với mức tăng trưởng hai con số. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt hơn 23 tỷ USD, tăng khoảng 25,7%, với nhiều nhóm hàng chủ lực như điện tử, máy móc và rau quả đều tăng mạnh.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 70,3 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ, tập trung chủ yếu vào máy vi tính, linh kiện điện tử và máy móc thiết bị phục vụ sản xuất. Sự gia tăng cả hai chiều cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của thị trường Trung Quốc trong chuỗi cung ứng và sản xuất của Việt Nam, đồng thời phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp trong nước và khối FDI. Tuy nhiên, nhập siêu vẫn ở mức cao, đặt ra yêu cầu cân bằng hơn trong cơ cấu thương mại giữa hai nước.

Đẩy mạnh giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Nhu cầu sản xuất, kinh doanh đang phục hồi rõ rệt, tạo động lực thúc đẩy hoạt động thương mại tăng trưởng mạnh mẽ. Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục gia tăng, yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm thông quan nhanh chóng, vừa tăng cường kiểm soát rủi ro, ngăn chặn gian lận thương mại và chống thất thu ngân sách. Điều này đòi hỏi ngành Hải quan phải đẩy mạnh cải cách toàn diện, tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đồng thời thúc đẩy xây dựng hải quan số và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Việc chuyển dần từ tiền kiểm sang quản lý bằng dữ liệu đang thay đổi cách thức quản lý xuất nhập khẩu, vừa giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả giám sát trong bối cảnh thương mại ngày càng gia tăng và phức tạp.

Ngành Hải quan đang đẩy mạnh xây dựng hải quan số theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả, với mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, thúc đẩy xuất nhập khẩu. Nhiều thủ tục đã được rút ngắn đáng kể như thời gian xử lý tờ khai giảm từ 2 giờ xuống còn 1,4 giờ; kiểm tra hàng hóa từ 8 giờ xuống còn 5-6 giờ; thủ tục kho bãi giảm một nửa thời gian xử lý, từ 15 ngày xuống còn 7 ngày. 

Hiện gần như toàn bộ thủ tục đã thực hiện trên môi trường điện tử, với sự kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan thay cho quản lý hồ sơ rời rạc.

Theo bà Đào Thanh Huyền, Trưởng phòng Xuất nhập khẩu Công ty TNHH Công nghệ Francool Việt Nam, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn, giảm tỷ lệ luồng đỏ và tối ưu quy trình trước, trong và sau thông quan.

Doanh nghiệp đánh giá việc số hóa giúp giảm mạnh khối lượng công việc thủ công, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian thông quan, đồng thời buộc doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống quản trị và chuẩn hóa dữ liệu để thích ứng.

Ông Lương Tiến Dũng, Phó Trưởng phòng Quản lý rủi ro và Công nghệ thông tin, Chi cục Hải quan khu vực V cho biết, ứng dụng công nghệ số giúp cơ quan hải quan phân tích dữ liệu, cảnh báo sớm sai sót cho doanh nghiệp, qua đó giảm rủi ro và rút ngắn thời gian thông quan.

Việc chuyển dần từ tiền kiểm sang quản lý bằng dữ liệu đang thay đổi cách thức quản lý xuất nhập khẩu, vừa giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả giám sát trong bối cảnh thương mại ngày càng gia tăng và phức tạp.

Ở góc độ địa phương, xuất khẩu được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng của Thủ đô, với mục tiêu năm 2026 tăng từ 12% trở lên, góp phần thúc đẩy GRDP đạt 11%. Thành phố định hướng phát triển xuất khẩu theo chiều sâu, tập trung vào hàng công nghệ cao, công nghiệp chế biến, sản phẩm xanh và giá trị gia tăng lớn, đồng thời mở rộng thị trường và tận dụng hiệu quả các FTA. Trước áp lực từ chi phí logistics, biến động địa chính trị và tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, Hà Nội đã ban hành kế hoạch hỗ trợ xuất khẩu năm 2026, tập trung tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Thành phố đẩy mạnh xúc tiến thương mại quốc tế, tổ chức các đoàn công tác, hội chợ và chương trình kết nối giao thương; đồng thời tăng cường cung cấp thông tin thị trường, đào tạo về FTA, tiêu chuẩn quốc tế và phòng vệ thương mại.

Bên cạnh đó, Hà Nội thúc đẩy chuyển đổi số trong cấp C/O, đơn giản hóa thủ tục xuất nhập khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới. Các giải pháp này nhằm giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với biến động thị trường, đồng thời duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững trong năm 2026.

Tại TP Hồ Chí Minh cũng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, củng cố đà tăng trưởng. Sở Công Thương được giao xây dựng kế hoạch thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu giai đoạn 2026–2030, tập trung tháo gỡ khó khăn trước mắt và thiết lập cơ chế hỗ trợ dài hạn cho doanh nghiệp. Thành phố yêu cầu theo dõi sát diễn biến thị trường, đơn hàng, chi phí logistics và các rào cản kỹ thuật; đồng thời duy trì đối thoại thường xuyên với hiệp hội và doanh nghiệp để kịp thời tháo gỡ vướng mắc.

Cùng với đó, TP Hồ Chí Minh sẽ đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, trong đó chú trọng các thị trường tiềm năng như Halal. Thành phố cũng tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thông qua đào tạo về quy tắc xuất xứ, tận dụng FTA và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh đang ngày càng khắt khe tại các thị trường nhập khẩu.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, để tiến tới mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu “nghìn tỷ” USD trong bối cảnh 2026 nhiều biến động, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về phát triển thị trường, nâng cao năng lực sản xuất và tận dụng hiệu quả các cam kết hội nhập.

Trọng tâm là tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và chủ động nguồn nguyên liệu để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh xuất khẩu.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, khai thác hiệu quả các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, đồng thời mở rộng thị trường tiềm năng; chủ động ứng phó các biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ. Đồng thời, cần khai thác hiệu quả các FTA, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và logistics, đồng thời đổi mới xúc tiến thương mại theo hướng trọng tâm, gắn với vai trò hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15–16% năm 2026 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp, cùng sự chủ động thích ứng của toàn hệ thống để duy trì đà tăng trưởng bền vững.